Oqıw 3 kl
.pdf
9-MAY — ESKE TÚSIRIW HÁM
QÁDIRLEW KÚNI
9-may
Qaplap kelgen qara bulttıń, Jolın ashqan bayramımsań, Qara jılan, qara qurttıń, Qanın shashqan bayramımsań!
Jawdan qaytpas biziń bilek, Biz jeńemiz degen tilek.
171
Orınlanǵan jeńis kúni,
Shadlanbasın nege júrek.
Bayramlayman búgin seni,
Óytkeni, sen jeńis kúni.
Endi aylanıp kelgenińshe, Saǵınaman kúni-túni.
Dushpannıń tanabın qıydıń,
Shın júrekten seni súydim.
Ólgenimshe |
umıtpayman, |
|
Qıyınlıqta kózge |
tiydiń. |
|
Isi haqtıń |
jeńisi |
haq, |
Biziń jumıs |
jeńis tappaq. |
|
Oylan xalqım, górqaw aqmaq, Jerde turıp ayǵa shappaq.
Xalqım súygen bayramımsań,
Jeńis kúni sayranımsań.
Tiygen jawǵa soqqı berip,
Shıǵarǵanday oyranın sen.
Sol kúni pitti ármanım,
Jawdı jeńip qaharmanım.
Xalqın qorǵap ǵamxor boldı,
Qaharmanlarım, mehribanım.
Abbaz Dabılov
172
1.9-may — qanday kún?
2. Shayır bul kúndi qalay táriyipleydi?
3. Sizler bul kúndi qalay belgileysiz?
4.Qosıqtıń sońǵı úsh tobın yadlap alıń.
|
|
Onday urıs bolmaǵay! |
|
|
Men |
Ekinshi |
jer júzilik urısqa 1942-jılı Nókis |
||
qalalıq |
áskeriy |
komissariatı tárepinen shaqırıldım. |
||
Sol waqıtta 21 |
jasta edim. Belgili tayarlıqtan |
soń |
||
jawınger bolıp |
sawashqa qatnastım. Bul waqıtta |
|||
dushpanlar Stalingrad |
qalasın basıp alıw |
ushın |
||
barlıq |
kúshin salıp atır |
eken. |
|
|
Sawash júdá awır boldı. Eki jaqtan da qurbanlar boldı. Men dushpan oǵınan jaralanıp
gospitalda |
emlendim. |
Bunnan |
basqa da Polsha, Litva jerlerin |
basqınshılardan azat etiw ushın bolǵan sawashlarǵa
qatnastım. 1945-jıldıń |
basında Varshava qalasınıń |
||||
shıǵıs |
tárepinen |
Visla |
dáryasınan ótken jerde — |
||
qalıń toǵaylıqta qattı |
sawash baslandı. 17-yanvar |
||||
kúni |
biziń |
kúshimizge dushpanlar tótepki bere |
|||
almay, tiri qalǵanları keyin shegindi. |
|||||
Dushpan |
aymaǵına |
kirip barǵanımızda olar ań- |
|||
satlıq |
penen |
keyinge |
sheginbedi. Úlken soqqıǵa |
||
ushırap, kóplegen |
áskerlerinen, qural-jaraqlarınan |
||||
ayırıldı. Bizden |
de |
shıǵınlar boldı. |
|||
173
Alǵa |
ilgerilep |
baratırǵan 1-rotadan 49 |
jawınger |
|||||||
nabıt boldı. |
Rotanıń |
|
komandiri |
maǵan |
buyrıq |
|||||
berdi: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
— Qasıńa bir |
áskerdi alıp, zámber menen |
nabıt |
||||||||
bolǵan |
áskerlerdiń |
arasında jaralanǵan, tiri |
qalǵan- |
|||||||
lardı alıp qaytıń! |
— |
dedi. |
|
|
|
|
|
|||
Men iske kiristim. Qurban bolǵanlardı |
kózden |
|||||||||
ótkerip |
kiyatırsam, |
bir |
|
jawıngerdiń |
qıynalıp, |
ıńır- |
||||
sıp atırǵanın |
kórdim. |
Betine |
úńilsem |
burın- |
||||||
nan tanıytuǵın qońıratlı qatardaǵı ásker Mátjan |
||||||||||
Jumaniyazov |
eken. Sóyley |
almaydı. Jarasın |
tań- |
|||||||
ıp, zámberge |
jatqızıp |
qurban |
bolǵanlardıń |
arasınan |
||||||
alıp shıqtıq. At |
arbaǵa salıp, dala gospitalına |
|||||||||
jiberdik. |
Keyin |
bilsem, |
ol |
sol |
gospitalda |
qaytıs |
||||
bolǵan |
eken. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Meniń ózim |
sawashta |
3 |
ret |
jaradar |
bolıp, |
|||||
gospitalda emlenip, 1946-jılı Nókiske qaytıp keldim.
Paraxat |
turmısqa aralastım. |
|
|||
Qımbatlı ul-qızlarım! Onday urıs endi qaytıp |
|||||
tákirarlanbaǵay! |
Aspanımız |
hámiyshe ashıq |
bolsın! |
||
|
|
|
|
Mırzabay |
Ótegenov |
1. |
Gúrrińde urıs qalay súwretlengen? |
|
|||
2. |
Gúrrińdi oqıǵanıńızda |
ózińizdi qalay sezdińiz? |
|||
3. |
Neler |
haqqında oyladıńız? |
|
||
4. |
Urıs |
jılları menen |
házirgi dáwirdi salıstırıń. |
||
5. «Biz — paraxatshılıq perzentlerimiz» degen |
|||||
temada |
gúrrińlesiw ótkeriń. |
|
|||
174
Fronttan xat
Sálem sizge baxıtlı el,
Batır tuwǵan qaraqalpaq,
Perzentińmen — fronttaman,
Biz jeńemiz, isimiz haq!
Men frontqa barǵan kúni,
Qaq maydanda qızdı sawash,
Jıldırımday jalt-jult etip,
Oqtıń otı kúydirdi shash.
Belde qarıw, qolda qural,
Sizlersiz — bizge qorǵan,
Sizler ushın, baxıt ushın,
Men ırzaman bolsam qurban!
Jawdı jeksen etemiz biz,
Jasaysań, sen Ana-Watan!
Maqsetlerge jetemiz biz,
Azat bolar pútkil jáhán!
Jolmurza Aymurzaev — Ekinshi jer júzilik urıs qatnasıwshısı
Naqıl
Jaqsı perzent — súyinish,
Jaman perzent — kúyinish,
Naqıldı yadlap alıń.
175
Veteran
Meniń atam veteran,
Sózler aytar uzaqtan,
Qural alıp qolına,
Fashist penen urısqan.
Jetpistiń asqar tawında,
Quwnaq ele ol shaqqan,
Aytadı jas gezinen,
Miynet penen shınıqqan.
Kóp sózlerin esittim,
Etiksiz de suw keshken,
Dushpan menen alısıp,
Berlinge de ol jetken.
Geyde sózin atamnıń,
Doslarıma aytaman,
Birge ertip hárdayım,
Sóz tıńlatıp qaytaman.
Genjebay Júginisov
1. |
Qosıqta ne haqqında aytılǵan? |
||
2. |
Veteran |
atalardan kimlerdi |
tanıysız? |
3. |
Ata-analarıńızdan urıs haqqında |
sorap bilip alıń. |
|
4. |
Qosıqtı |
yadlap alıń. |
|
176
«Álipbe»niń tuńǵısh avtorı |
|
|
||||
Seyfulǵábit |
Májitovtıń |
milleti tatar. |
Ákesi |
Májit |
||
bala-shaǵası menen 1880-jılı |
Qaraqalpaqstanǵa |
kó- |
||||
ship keledi. Olar |
Tallıq |
dáryasınıń boyındaǵı |
Qúlen |
|||
bolıs awılına jaylasadı. |
|
|
|
|
||
Jas Seyfulǵábit |
sawatlı |
bolǵanı |
ushın |
Qúlen |
||
bolıstıń xatkeri boladı. Bul waqıtta ol ullı |
shayır |
|||||
Berdaq penen ushırasadı. |
|
|
|
|||
1920-jılı Xiywadaǵı |
muǵallimler tayarlaw |
|||||
kursında bilim |
aladı. |
|
|
|
|
|
Ol 1925 — 26-jılları Tashkent qalasında bolıp, qaraqalpaq mekteplerine arnap sabaqlıqlar jazadı.
Seyfulǵábit |
qaraqalpaq |
xalqınıń |
tariyxında |
tuń- |
||||||
ǵısh ret qaraqalpaq tilinde «Álipbe» |
hám |
«Oqıw» |
||||||||
kitapların |
jazdı. |
Bul |
sabaqlıqlar |
qaraqalpaq |
ul- |
|||||
qızlarınıń sawat ashıp, |
bilim alıwına |
imkaniyat |
||||||||
jarattı. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Sonday-aq, sol dáwirdegi |
jası |
úlkenlerdiń |
sawat |
|||||||
ashıwı ushın |
«Egedeler |
sawatı» |
atlı |
kitabın |
shı- |
|||||
ǵardı. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Demek, házirgi waqıttaǵı sizlerdiń |
qolıńızdaǵı |
|||||||||
sabaqlıqlarǵa Seyfulǵábit Májitov |
tiykar |
salǵan |
||||||||
eken. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Súyikli |
«Álipbe»mizdiń |
|
tuńǵısh |
avtorı |
máńgi |
|||||
yadımızda |
saqlanadı. |
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
|
|
|
Qallı Ayımbetov |
|||
Gúrrińdi |
oqıp, |
mazmunın |
aytıp |
beriń. |
|
|
|
|||
177
Álipbe
«A» háripten úyretip, Háriplerdi dizdirip, Bilmegendi bildirip,
Úyretkenseń «Álipbe».
«Ata» degen bul sózdi, «Ana» degen bir sózdi,
Sen bolmasań uǵa almas,
Úyretpeseń «Álipbe».
Seyfulǵábit atamnıń,
Miyneti sen dáslepki,
Onı húrmet etemiz,
Sen turǵanda «Álipbe».
Jetpis jıldıń ishinde,
Tiykar boldıń bilimge.
Ul-qızlarıń ózińe,
Alǵıs aytar «Álipbe».
Jetpis jasqa shıǵıpsań,
Jetkinshekler izińde,
Torqalı bul toyıńda,
Tórde otır «Álipbe»,
Toylayıq biz «Álipbe».
Genjebay Júginisov
1. «Álipbe»niń tuńǵısh avtorı kim?
2. Sizler «Álipbe»den nelerdi úyrendińiz?
178
3. «Oqıw kitabı»nan nelerdi úyrenip atırsız?
4.Tekstti oqıp, túsingenińizdi aytıp beriń.
5.Házirgi sabaqlıqlardıń avtorların bilip alıń.
Estelik qasında
Estelik qasınan ótemen kúnde, Qarayman jan-jaqqa, otırar ana,
Kózinde jas, áste qoyar gúldáste, Sóylesip ol jawınger menen ǵaybana.
Estelik |
qasında lawlaydı jalın, |
|
Hár kúni adamlar kelip kóredi, |
||
Sebebi, |
ol |
Watan ushın jan bergen, |
Máńgi |
tiri |
insanlardıń júregi. |
Atalar erligin eslep máńgige,
Bas iyip ótemiz húrmetlep bunnan, Tınıshlıqtı qorǵaymız jerdiń júzinde, Jawıngerler ruwxın shad etip mudam.
Sh. Atamuratova
1. |
Estelik |
kimlerge |
ornatılǵan? |
|
|
|
2. |
Sizler |
«Hásiretli |
ana» |
esteligine barıp |
kórdińiz |
|
be? |
|
|
|
|
|
|
3. Qosıqtı túsinip |
oqıń |
hám |
mazmunın |
sóylep |
||
beriń. |
|
|
|
|
|
|
179
Paraxatshılıq jasasın!
Há, aqlıǵım, aqlıǵım,
Nege maǵan qaraysań, Qarap turıp ózińshe, Bir nárseni soraysań.
Mańlaydaǵı tırtıqqa, Názerińdi salasań,
Aytayın balam, aytayın, Bunı mennen sorasań.
Urıs |
salǵan jaranıń, |
|
Izi shıǵar kóringen, |
||
Sawashqa men |
qatnastım, |
|
Alıs ketip elimnen. |
||
Ayta |
bersem |
jan balam, |
Dushpan menen ayqastım, Basıp kirgen dushpanǵa, Qarsı turıp oq attım.
Dushpannan kórgen azaptıń, Bir belgisi usı ǵoy, Dushpan oǵı tiygen jer, Mańlayımnıń tusı ǵoy.
180