Oqıw 3 kl
.pdfShıńqobızdıń turatuǵın ornın eki |
|
bastan |
bilemen. |
||||||||
Sandıqtı ashtım da, |
shúberekke |
muqıyatlap |
orap |
||||||||
qoyǵan shıńqobızdı alıp sırtqa |
|
shıǵa |
bergenim, |
||||||||
apam |
da |
kelip |
qalǵan |
eken. |
Biraq, |
meniń |
|||||
urlıǵımdı bayqamadı. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
— |
Aq |
jigit, |
Eshay jerden |
baspaqqa |
ot |
ákelip |
|||||
sal, — dedi. Eshekti ertlep |
|
atırsam |
Begimbay |
||||||||
keldi. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
— |
Há, |
Tólebay, |
qayda |
baratırsań? |
|
|
|
||||
— Otqa. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
— |
Júr |
meniń |
eki |
baw otımdı |
da |
seniń eshe- |
|||||
gińe artıp qaytayıq, |
bola |
ma? |
|
|
|
|
|
||||
Men «boladı» |
dep |
basımdı |
iyzedim. |
Paxta |
|||||||
atızdıń shetindegi |
tıǵılıp |
turǵan suwshiginnen |
|||||||||
bir maydanda |
bes-altı |
bawın |
orıp |
tasladıq. |
Bir |
||||||
waqıtları paxtakeshlerdiń mádeniy sherteginen
magnitofonnan |
muzıkanıń jańlaǵan |
sesti |
qulaǵı- |
|
mızǵa sap |
ete qaldı. Ekewimiz |
juwırısa |
bardıq. |
|
Asqar aǵa eken. |
|
|
||
— |
Keliń, |
balalar, qáne otırıńlar, — dep orın- |
||
lıqtı |
nusqadı. |
Magnitofonǵa jańa lenta awmastırıp |
||
saldı. Lenta aylanıwı menen mektepte ádebiyat páninen sabaq beretuǵın Orınbay muǵallimniń dawısın tanıy qoydım. «Xalqımızdıń kórkem ónerin búgingi jaslarımız da qızıǵıwshılıq penen
úyrenbekte. Solardan tórtinshi klass oqıwshısı Sánem Tórebaeva shıńqobız benen «Jetim qız»
131
namasın shertip |
beredi». Men awzım |
ashılıp, ań- |
qayıp qalıppan. Shıńqobızdı usınday |
etip sherte |
|
almaǵanıma qattı |
ızalandım. Qarındasım |
Sánemniń |
úyrengenin qızǵandım. Men nege sherte almayman?
Dárriw |
atızlıqtıń arǵı shetine |
juwırıp bardım da, |
|||||||
qoltıǵıma tıǵıp júrgen |
shıńqobızdı |
dıńıldata |
basla- |
||||||
dım. Biraq, kelistirip |
sherte |
|
almadım. |
Begimbay |
|||||
da bul |
ne ózi, |
dep |
izime erip |
júr. |
Ol |
shıńqobızǵa |
|||
qızıqsınıp qarap: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
— Maǵan sat, — |
|
dedi. |
|
|
|
|
|
||
— |
Anaw Bazarbaydan alǵan kúshigińdi |
ber, |
|||||||
soǵan |
almastıraman, — dedim. |
|
|
|
|
||||
Kúshikti alıp úyge kelsem, |
|
kempir |
apamlar da |
||||||
úyge |
kelipti. Kúshikti esiktiń aldındaǵı tawıq- |
||||||||
xanaǵa |
jiberdim |
de, |
|
esikten |
sıǵalap, |
ishim |
ulı- |
||
dúpildi |
bolıp tur. Tórgi jaydan «shıńqobızdı kim |
||||||||
aldı?» |
degen pátli dawıs pútkil denemdi qaltıratıp |
||||||||
jiberdi. |
Gúnasın moyınlaǵan |
|
ayıpkerdey, |
ishke |
|||||
basımdı |
tómen alıwım menen kirip kiyatır edim. |
||||||||
— |
Qayda |
júrseń? |
— |
dedi |
kempir |
apam |
|||
maǵan dápinip. «Sezikli sekirer» degendey
kózim qıpılıqlap, |
jas betimdi juwıp |
ketti. Sánem |
|||
bolsa |
tórde |
solqıldap jılap |
otır. Sonıń arasında |
||
Begimbaydıń |
apası Gúlziyba sheshem shıńqobızdı |
||||
úyge |
alıp |
kirdi. |
Kempir |
apamnıń |
qáhárli júzi |
jaynap |
sala |
berdi. |
|
|
|
—Zattıń qádirin bilmeyseń, balam. Sánemge
mennen |
qalatuǵın |
jalǵız |
miyras edi ǵoy... Er |
balaǵa |
shıńqobızdıń |
keregi |
joq. |
132
Sol kúngi qılıǵıma elege shekem qısınaman. Ara-tura sırttan kiyatırıp ishten Sánemniń jaǵımtallı ırǵaq penen shertip atırǵan shıńqobızdıń sestin esitip qalaman. Erksiz kempir apamnıń «meniń Sánemge qaldıratuǵın jalǵız miyrasım» degen sózi yadıma túsedi.
Ótebay Sársenbaev
1. |
Kempir |
apası Sánemge neni |
úyretti? |
2. |
Shıńqobız ne maqsette urlandı? |
|
|
3. |
Tólebaydıń nege ızası keldi? |
|
|
4. |
Sánem |
nege jıladı? |
|
5. |
Shıńqobızdı kim ákelip berdi? |
|
|
6. |
Kempir |
apanıń Tólebayǵa |
aytqan sózlerin |
tekstten tawıp oqıń.
7.Gúrrińdi oqıp, mazmunın sóylep beriń.
Ómirimniń gúliseń — ana
Tek |
ózińseń ómirimniń gúli, |
||
Áy, mehriban, ayawlı ana. |
|||
Álpeshlediń, |
ósirdiń |
meni, |
|
Bolıp |
maǵan bárqulla pana. |
||
Tek |
ózińseń |
júrsem |
de qayda, |
Pana |
etip |
súyener |
tawım. |
133
Shóllegende suwsız dalada,
Sıldırlaǵan móldir bulaǵım.
Tek ózińseń jaslıǵımdaǵı,
Shadlı kúlkim, shuǵlalı tańım.
|
Ómirim báhár tek sen arqalı, |
||
|
Mehribanım, áy, |
anajanım! |
|
|
|
|
Gúlistan Pirnazarova |
1. |
Qosıqta ana |
qalay |
táriyiplengen? |
2. |
Óz analarıńız |
haqqında aytıp beriń. |
|
3.Qosıqtı yadlap alıń.
Jıllar
(qısqartılıp alındı)
Oy juwırtıp tereńnen,
Qarap kórsek oylanıp,
Jıllar izli-izinen,
Kele berer aylanıp.
Jıynalısıp xalayıq,
Depti májilis qurayıq,
Aljaspaw ushın hár jıldıń,
Atın qoyıp alayıq.
Barlıq jıllar usımannan,
Dizilisip ótsin deydi.
134
Qálegen haywan maqluqlar, Kelip bunda kútsin deydi.
Uzaqtan jıldı kim kórse, Baxtı bálent boladı,
Qoyılıp |
atı sol |
jılǵa, |
Jıl bası |
bolıp |
qaladı. |
Kóre almaǵan uzaqtan, Birinshiden qaladı, Tiyisli hárkim orının, Náwbet penen aladı.
Esitip bunı haywanlar, Bir-birine qarasar, Bolamız dep jıl bası, Uzaqlarǵa qarasar.
Ayttı túye maqtanıp, Jaqın keler alıslar. Birinshi kóriwim anıq, Barma maǵan jarısar.
Qarań meniń boyıma,
Jıl bası bolıw oyın ba? Men turǵanda almasın, Heshkim onı oyına.
Haywanlar edi barshılıq,
Kórsetpedi qarsılıq,
135
Qarsılasıp túyege,
Etpedi hesh tarshılıq.
Mine, sóytip turǵanda, Kelip qaptı jıllar da, Birinshi bolıp kim kórdi, Sheshilmedi bul manda.
Názer salıp qaraldı,
Hámmeden |
bir-bir |
soraldı, |
Eń birinshi |
jıldı |
kórgen, |
Tıshqan bolıp sanaldı.
Haywanlar oǵan kúledi, Isenimsiz túr beredi,
Boyı bolsa bir eli, Tıshqan qalay kóredi.
Tıshqan ayttı durıs dedi, Nege kerek urıs dedi, Burın kórdim jıldı men, Bılay boldı bul is dedi.
Túyeniń bardım qasına,
Órmeledim arqasına,
Meni túye sezgen de joq, Minip aldım basına.
136
Alısqa jolǵa qaradım, Kórip jıllardı sanadım, Birinshi bop jıl kórip, Orınlandı muradım.
Turdı tıshqan quwanıp, Onıń sózi endi anıq, Boldı tıshqan jıldıń bası, Moyınlar hámme tán alıp.
Kópshiliktiń aldınan, Dizilip jıllar júredi, Basqaları keyninde, Tıshqan baslap beredi.
Anıqlap mine qarańlar, Tıshqannan soń sıyır bar, Onnan keyin ótedi, Jolbarıs penen qoyanlar.
Balıq, jılan áste jıljıp, Keler shawıp jılqı kisnep, Qoy mańırap, ushıp meshin,
Qoraz keler |
kerip |
tósin. |
Iyt asıqpay |
keler |
esnep. |
Názer salsań qanday qızıq, Eserlengen peyli buzıq,
137
Eń izinde keler dońız,
Azıwı menen jer sızıp.
Bul on eki maqluq, Úlgerdi jılǵa ilinip,
Kóp haywanlar bos qaldı, Qurı shawıp búlinip.
Bolsa da sonday tulǵalı,
Miyneti kúydi bolmadı,
Sóz eter hámme túyeniń,
Jılǵa ilinbey qalǵanın.
Saǵıydulla Abbazov
1. Jıllarǵa qalay at qoyılǵan?
2. Tıshqan qalay jıl bası bolǵan?
3.Jıllardıń izbe-izligin bilip alıń.
Ópepek
Ala-shubar ópepek,
Shaqırdı tań sáhárde,
Kelgen yańlı jetelep,
Qanatında báhárdi.
Qozǵaw salar dawısı, Úlkenge de, balaǵa,
138
Mektepke ul-qız asıǵıp,
Diyqan shıǵar dalaǵa.
Kúndelikte jaynasın,
Degendey ol «4», «5» tek,
Atızda is qaynasın,
Diyqanǵa aytar: — ek, ek, ek!
Shaqıradı ópepek,
Shaqırǵanı jaǵımlı,
Gúllentiwshi sizler dep,
Erteńgi kún awıldı!
|
Maqset Mátekov |
1. |
Ópepek qanday qus? |
2. |
Taǵı qanday quslardıń atların bilesiz? |
3.Qosıqtıń qálegen eki tobın yadlap alıń.
Jumbaqlar
Tóbesinde kekili,
Alamıshlaw sekilli,
Qısta ketip báhárde,
Atın aytıp keledi.
Jumbaqtıń sheshimin ózlerińiz úyde tawıp keliń.
139
Báhár
Báhár, báhár, jan báhár,
Miyman bolıp kelipseń,
Kóp raxmet, kók japıraq hám, Gúller alıp kelipseń.
Báhár kelse quwanısıp, Bizler kútip alamız, Oqıwdan bos waqtımızda, Suw boyına baramız.
Suw boyında gúller kúlip,
Qarlıǵashlar sayraydı,
Túrli qus hám gúbelekler,
Quwalasıp oynaydı.
Mektebimizge baratırıp, Saz qosıqlar aytamız, Sabaqtan soń jol boyınsha, Gúller terip qaytamız.
Báhár, báhár |
sen kelgende, |
Jer kiyiner |
jasıldan, |
Biziń kewlimiz de bárha, Sendey jaynap ashılǵan.
Báhár, seni biz súyemiz, Jılda qalmay kele ber,
140