19 Тақырып. Материалдың өндірістегі жұмсалуын бақылау жасау әдістері.

Материалдардың өндірістегі жұмасалуына алдын ала және кезекті бақылаулар жүзеге асырылады. Алдын ала бақылау кезінде материалдардыңөндіріске босату әзірленген лимиттер бойынша жүзеге асырылады. Есепті айға материалдар шығысының лимитті материалдардың жееклеген түрлері бойынша белгіленген шығыс нормасын орындалған жұмыстардың жоспарлы көлеміне көбейту жолымен анықталады. Бұл орайда лимиттік-шектеу картасы толтырылады. Материалдарды шектен тыс босату немесе материалдардың бір түрін басқасына алмастыру жеке құжатпен, яғни жүкқұжатпен ресімделеді.Материалдардың өндірісте пайдаланылуын одан әрі бақылау үшін мынадай әдістер қолданылады:1. Нормадан ауытқуды ресімдеу құжаты. 2. Топтамалар бойынша қаптау есебі. 3. Инвентарлық әдісі.

1 – әдіс. Бұл әдіс кезінде, яғни материалдардың бір түрін басқасына алмастыру және материалдарды нормадан тыс босату нәтижесінде туындаған норма ауытқуларды дабылдама құжатпен ресімделуі тиіс.

2 – әдіс. Қапталатын материалдарыдң әрбір топтама бойынша ауытқуын анықтау үшін қаптама картасы ашылады.

3 – әдіс. Бұл әдістің мәні мынада: өндіріске босатылған материалдардың саны мен құны бастапқы құжаттардың негізінде 1310-1317-шоттардың кредитіне 8011, 8031, 8041, 7210, 7110-шоттардың дебетінде есептеп шығады.

Құрылыста кезекті бақылау М29 нысанындағы Өндірістік нормалармен салыстырғандағы негізгі материалдарыдың шығысы туралы есеп берудің₺ деректері бойынша жүзеге асырылады.Жұмсалған материалдардың М29 нысандағы есеп беруде көрсетілген саны жұмсаған материалдардың М19 нысанындағы материалдық есеп беруде келтірілген санына сәйкес келу тиіс.

20 Тақырып. Материалдық құндылықтарды сатып алу есебі, жектізушілермен және мердігерлермен есеп айырысу.

Есептесу операцияларының қатесіз жүргізілуі, мекемені кейіннен пайда болатын қиындықтардан сақтап қалады. Тауар жеткізушілермен есептесуді оңтайлы түрде ұйымдастырып, дұрыс бағытта жүргізу үшін мына жағдайларды қамтамасыз ету қажет:

• құндылықтарды жеткізуден бұрын тараптардың құқықтары мен міндеттемелері көрсетілген құжаттар жасау;

• тауарлар, орындалған жұмыс, көрсетілген қызмет айырбас есебінед келген жағдайда оларды бағалау;

• тауар жеткізушімен вексель арқылы есептескен кезде мәліметтердің дәлдігімен шынайылығын қамтамасыз ету;

• тауарды, орындалған жұмыс пен көрсетілген қызмет түрлерін толықтай кіріске алу.

Тауар жеткізушілермен, қызмет көрсетіп, жұмыс орындаушы мердігерлермен есептесудің құқықтық режимі ҚР Азаматтық кодексінің талаптарына сай келісім шартпен анықталады.

Жеткізушілермен келіп түскен құндылықтар үшін, шот-фактуралар, жүкқұжаттар, актілер және т.б құжаттар толтыру талап етіледі. Құндылықтармен қоса келген тқұжаттарға сәйкес қоймадағы материалдар есебін жүргізетін карточкалар толтырылады. Қоймадан жіберілетін материалдар үшін лимиттік-алым карточкасы толтырылады. Материалдарды

босатуға қатысты құжаттардың барлығы бухгалтерияда толтырылып, қоймадағы жауапты тұлғаға орындау үшін жіберіледі.

Шоттардың үлгілік жоспарында, қолдану мерзіміне байланысты, есеп жүргізу үшін төмендегі шоттар қолданылады: 1610 –берілген қысқа мерзімді аванстар; 2910-берілген ұзақ мерзімді аванстар; 3310- жеткізушілермен мердігерлердің қысқа мерзімді кредиторлық қарыздары;

4110- жеткізушілермен мердігерлердің ұзақ мерзімді кредиторлық қарыздары.

Жеткізілген тауарға төленген аванс мөлшері: Дт 1610,2910 Кт 1030,1010

Егер авнастық сомалар кейін қайтарылатын болса: Дт 1030,1010

Кт 16910,2910. Алдын ала төленген аванс жеткізушіге төленетін қарыздың есебіне жатқызылған кезде: Дт 3310,4110 Кт 1610,2910.

Қарыздар мекеме мойындаған әртүрлі айыппұлдар немесе сот шешімі бойынша өндіріліп алуға жататын сомалар 6280 шотында көрсетіледі.