53 Тақырып. Бухгалтерлік балансты құру бойынша дайындық жұмыстарды жүргізу (түгендеу).

Қаржылық есеп беруді жасамас бұрын оның деректерінің шынайылығын қамтамасыз ету үшін «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп беру туралы» Заңға, «Бухгалтерлік қызметті ұйымдастыру» бухгалтерлік есептің стандартына сәйкес субъект мүлікті және міндеттемелерді түгендеуге міндетті.

Есептік кезеңдегі түгендеу санын, оның жүргізілетін күнін, оның әрбіреуін көрсететін мүлік тізбесін субъект белгілейді.

Аяқталмаған құрылысты түгендеу барысында оның бар – жоқтығын және заттай көлемі тексеріледі, сонымен бірге оның құрамына құрал – сайман, құрастырылмай есептен шығарылған монтаж кіретінін немесе кірмейтінін анықтау; құрылыс – монтаж жұмыстарының құрамында – жоспарсыз жұмыстың бар – жоғы анықталуы керек; тоқтатылған және уақытша тоқтатылған құрылыс объектілерінің жағдайын анықтайды.

Аяқталмаған күрделі жөндеулерді түгендеу нақты өндірістің заттай жұмысын, оның көлемін және құнын белгілеуді білдіреді.

Кассадағы ақша қаражатын кассадағы қолда бар ақшаны белгілеу жолымен және қатаң есеп берумен бланктерді полистік қайта есептеумен түгендеуді. Түгендеу нәтижесін жеке «Қолда бар ақшаны түгендеу актісімен» рәсімдейді. Кассаны түгендеу шаруашылық жүргізуші субъектінің басшылығымен әзірленген және бекітілген кассалық операцияларды жүргізу Ережесіне сәйкес жүзеге асырылады. Кассир түгендеу сәтінде кассалық есеп беруді жасау керек және кассалық кітапша бойынша ақша қаражатының қалдығын шығаруы керек. Кассирден барлық кіріс және шығыс құжаттары есеп беруге кірді және кассада кірістелінбеген, есептен шығарылмаған сома қалған жоқ деген қолхат алынады.

Инвистицияны түгендеу құнды қағаздарға жұмсалған шығынды растайтын құжаттар, олардың дұрыс ресімделуі, құнды қағаз балансында ескерілген құнның нақтылығы, уақыттылығы және құнды қағаз бойынша алынған табыстардың бухгалтерлік есепте толық көрініс табуы тексеріледі.

Материалдық емес активтерді түгендеуде олардың есепте дұрыс әрі уақытылы көрініс табуы, субъектінің оны пайдалану құқын растайтын (патент, лицензия, тауарлық ьаңба және т.б.) құжаттардың қолда бар болуы тексеріледі. Материалдық емес активтерді қабылдау – тапсыру Актілерінің қолда бар болуы (бар – жоғы) және уақытылы жасалынуы, олардың бастапқы құны, амортизациялық аударымның анықталуы мен есептелуі және басқа да аса қажетті деректер тексеріледі.

Консолидацияланған қаржылық есеп беру.

Есепті кезең біткен соң шаруашылық жүргізуші субьектісі қаржылық есеп беруді жасайды. Шаруашылық жүргізуші субьекттің құрамында ҚР-ң аймағында және одан тысқары жерлерде тұратын еншілес серіктестері бар болса, өзінің қаржылық есеп беруімен қоса, консолидацияланған қаржылық есеп беруді жасайды, яғни бірнеше заңды тұлғаның есеп беруін біріктіреді.

Негізгі және еншілес заңды тұлғалардың консолидацияланған есеп беруі. Заңды тұлға басқа кәсіпорынның акциясын сатып алу арқылы өз қызметін жүзеге асыруы мүмкін егер де сол сатып алынған акциясы 50 % -дан астам болса, онда инвестицияланған обьектіге бақылау жасау мүмкіндігін алады. Инвестор бақылауды белгілейтін болса, онда кәсіпорын негізгі заңды тұлға болып табылады, ол бақыланатын кәсіпорынды еншілес кәсіпорын деп аталады. Негізгі кәсіпорында және барлық еншілес кәсіпорында бірігіп, біріккен заңды тұлғалар тобын құрайды және олардың мәліметі бойынша консалидацияланған қаржылық есеп беруді жасайды.

Консолидацияланған қаржылық есеп беру құрамына консолидацияланған бухгалтерлік балансы, консолидацияланған қаржылық-шаруашылық қызметінің нәтижесі туралы есеп беру, консолидацияланған ақша қаражатының қозғалысы туралы есеп беруі және түсініктемесі жазбасы береді. № 13 БЕС сәйкес «Консолидацияланған есеп беру және еншілес серіктестікті инвестициялық есебі» жүзеге асырады.

Ауыл шарушылығындағы бухгалтерлік есептің ерекшеліктері.