12 Тақырып. Нқ-ы жөндеудің және жаңғыртудын есебі.

НҚ-ды жұмыс жағдайында ұстау үшін олады мерзім сай н жөндеу қажет. Мұнын өзі машиналардын жабдықтаррд уйлердән және НҚ басқа түрлерін жекелеген бөлшектерін тозу біркелкі еместігіне байланысты болады. Ұйымдастыру техникалақ белгілері б/ш жөндеу-1 күрделі жөндеу. Жалпы обьектінің салыстырғанда тозу мерзімі аз НҚ-ң жекелеген бөлшектерін қалпына келтіру.

Машинанының агрегаттарына күрделі жөндеу машина маркасына байланысты белгіленген жүрістен кейін жүргізіледі. Үйлер мен ғимараттардың күрделі жөнделуі жөнделетін обьектілерді шамалап қайта құрумен ұштасады. Мұндай кезде тозған конструкциялар мен тетіктер алмастырылады. НҚ – обьектілерінің бастапқы құнын өсіру кейінгі күрделі салымдардың нәтижесінде обьект күйі жақсаратын жағдайларда ғана жүргізіледі. Мұндай кезде оның бастапқы бағалаудың нормативтік көрсеткіштері, қызмет мерзімі, өндірістік қуаты артады. Обьектінің техникалық күйін сақтау және ұстау мақсатында НҚ жөндеуге жұмсалған шығындар бастапқы құнды өсірмейді, олар пайда болған сәтте ағымдағы шығындар ретінде танылады.

2.Ағымдағы жөндеу . Жөндеудін есебі барлық жұмыстардын құжатпен рәсімделуін жумыстардын көлемі мен өзіндік құнды анықтауды жөндеуге арналған құжаттардың мақсатқа сай пайдалануына бақыла у жасау арқылы қамтамасыз етеді.

Жөндеу 3 әдіспен жүргізіледі-1. Мердігерлік - әдіс кезінде НҚ-ды арнайы субьектілер жөндейді

2.шаруашылық – жөндеу субьектінің өз күші және қаражаттарымен жүзеге асырылады.

3. аралас әдіс кезінде жөндеу жұмыстарының бір бөлігін өз күштерімен, екінші бөлігін арнайы ұйымдар жүзеге асырады.

13 Тақырып. Нқ-ң ағымдағы жал бойынша операциялардың есебі

Жалдау – бұл кәсіпорын мен өзге мүліктік кешендер арасындағы шартқа негізделген түрде жерді табиғи ресурстарды және жалгердің шаруашылық немесе өзге қызметті өз бетінше жүзеге асыруына қажетті мүліктерді мерзімді, қайтарым түрде пайдалануы. Жалдау нәтижесінде жалға берушімен жалгер арасында жалдау шартына негізделген қатынастар пайда болады.

Халықаралық практикада жалдаудың 3 түрі бар:

1. Ұзақ мерзімді жал (лизинг) – бұл мүлікті 3 жылдан артық мерзімге жалдау. Ұзақ мерзімді лизинг жай және қаржылық болып бөлінеді.

Жай лизинг: жалдау шартының мерзімі аяқталған бойда мүліктің жалға берушіге қайтарылуын көздейді,

Қаржылық лизинг: жалды ұзақ мерзімге несиелендірудің нысаны.

Қаржылық лизингтің нысаны 3 болады:

• стандарт лизинг: мұнлай кезде жабдықты әзірлеуші оны қаржыландырушы қоғамға береді. Ол өзінің лизингтің фирмасы арқылы оны тұтынушыға жалға береді.

• Лиз-бек лизингі мұндайда жабдық иесі оны лизингтік фирмаға сатады және сонымен бірге одан жалға алады.

• Жеткізуші лизингі – мұндай кезде НҚ-ы сатушы Лиз-бек лизингіндегі сияқты жалгерге айналады. Жалданған жабдықты ол емес басқа жалгер пайдаланады.

2. Орта мерзімді жал (хайринг) – бұл жалгердің мүлікке меншік құқықсыз 1 жылдан - 3 жылға дейінгі мүлікті жалдау.

3. қысқа мерзімді жал ( чартер) - мүлікті жалгердің сатып алу құқысыз жалдау, жалдау мерзімі 1 жылға деййін созылады.

НҚ-ды түгендеу.

Бухгалтерлік есеп пен есеп беру деректерінің дұрыстығын қамтамасыз ету мақсатында шаруашылық субьектісі жылына кем дегенде бір рет мүліктер мен қаржылық міндеттемелерге түгендеу жүргізеді. НҚ-ы түгендеудің негізгі міндеті:

1. Есепте тірекелмеген обьектілерді қоса алғанда, НҚ нақты қолда барын анықтау.

2. Нақты қолда барын бухгалтерлік есеп деректерімен салыстыру арқылы НҚ сақталуын бақылау.

3. Жиынтығы бұзылған және күйреудің, тозудың және басқа себептердің салдарынан бұдан әрі пайдалануға жарамсыз НҚ обьектілерін анықтау.

4. Нқ артық немесе пайдаланылмайтын обьектілердің қайтадан бөлінуге немесе сатылуға тиіс.

5. машинарды, механизмдерді, жабдықтарды, көлік - құралдарын және НҚ басқа обьектілерін ұстау және пайдалану тәртіптерін сақтауды тексеру.

Есепті жылдағы түгендеудің санын, оларды жүргізу кұндерін оларды әрқайсысында тексерілген мүліктердің тізімімін, түгендеу жүргізу міндетті болған жағдайларды қоспағанда, шаруашылық субьектісі белгілейді.

Түгендеуді:

1. Жылдық бухгалтерлік есептемені жасамас бұрын, бірақ есепті жылдың бірінші қарашасынан кешірместен

2. Кәсіпорын мүлікті жалға бергенде өтемін төлеп алғанда, сатқанды сондай-ақ шаруашылық субьектісі өзгергенде жүргізуге міндетті.

№	Шаруашылық операцияларының мазмұны	Дт	Кт	Тип
1	Негізгі құралдарды нақты бағасымен ҚҚС сомасынсыз төмендегінің есебінен сатып алу	2410	1251	1
2	Сатып алынған негізгі құралдар бойынша ҚҚС есептелінді	1420	1251	1
3	Негізгі қорларды сатып алу мен заңдастыру шығындары олардың бастапқы құнына жатқызылды	2410	3310	3
4	Жеке және заңды тұлғалардан өтеусіз алынған негізгі құралдар	2410	6220	3
5	Түгендеу кезінде анықталған есепке кірмеген негізгі қорларды	2410	6280	3
6	Қайта бағалаудың нәтижесінде негізгі құралдардың баланстық құнының өсуі.	2410	5420	3
7	Қайта бағалаудың нәтижесінде негізгі құралдардың баланстық құнының өсуіне байланысты есептелген амортизацияға түзету енгізу.	5420	2420	4
8	НҚ қайта бағалауға арналған резерв сомасынан тыс	7420	2430	1
9	Кез келген себептер бойынша НҚ есептен шығару	7410	2410	1
10	Қаржылық жалдауға берілген негізгі қорларды кейін қайтару.	2410	2160	1