6. Көп нүктелердің орнына тиісті сөздерді қойыңыздар.

Орман – ...................................................................................... көзі.

Орман – ......................................................................................қоймасы.

Орман – ......................................................................................байлығымыз

7. Берілген мәтінді оқып, мағынасына назар аударыңыздар.

Қазақтың көрнекті жазушысы Ш. Мұртаза ағамыз Отан мен орман деген ұғымдардың бір-бірімен үндес екендігіне ерекше назар аударып, «жақсы адам жәннәтқа барады» дейді. Ал жәннәт ормансыз болмаса керек. Осы дүниенің өзінде де жәннәтта өмір сүруге болады. Оның бір кепілі – орман, тоғай. Шамаң келсе он шыбық отырғыз. Нағыз Отансүйер, Қазақстанды шын сүйер әрбір азамат бұл ізгілік ісінен қалыс қалмаса - нұр жауар. Отанымызды орманға бөлейік» - деп ұлылықты ұқтырар ұсыныс жасапты. Ал қазақтың белгілі ақыны Қадыр Мырза –Әли «Астықтың ордасы – қырман, ағаштың ордасы – орман» деген екен.

8. Өлеңді оқып. Жаттап алыңыздар.

Ағашта өзің білген қарағай, тал,

Жалғыз-ақ неше алуан түрлісі бар.

Долана, ұшқат, шетен, ырғай, арша,

Ақ сасық, қызыл қайың, борша шынар,

Шырғанақ, сөңке, терек, сөгет емен,

Үйеңкі, шырғай, балғын, тораңғылар,

Сарыағаш, қойқарақат, жиде, шетен,

Тобылғы, түйеқұйрық, бауырқұрттар,

Қараған, боз қараған, шеңгел, шілік

Сықылды ағаштардың талайы бар.

І.Жансүгіровтің «Жер түгі» өлеңі.

9. Сөйлемдердің мағынасын түсініп, жазыңыздар.

Өте көп жасайтын болғандықтан емен ағашын «мәңгіліктің символы» деп атайды. Шөлдің сәні – сексеуіл. Дүниежүзіндегі ең биік ағаш – эвкалипт. Зәйтүн ағашын «бейбітшілік рәміз» деп атайды. Шоколад алатын кокао ағашын алғашында дәрі есебінде қолданған. Алмалардың арғы тегі – Алатаудың жабайы алмасы. Алма адамның жасын жасартады.

10. Мәтінді оқыңыздар. Бас қаланың бағбаншысын білеміз бе?

Алматы – Алатаудың іргесінде орналасқан жасыл желекті қала. Осы қаланың бау-бақшаға айналуына зор үлес қосқан бағбаншылар қатарына Э.О.Баум, П.Рурде, Н.Моисеев, Е.Редько және т.б. атауға болады.

Алматыны жасыл желекпен көріктендіруге үлес қосқан Алаш азаматтарының бірі – Дүйсенбі Жарқынбаев. Оны көпшілік біле бермейді. Өйткені оның есімінің аталмауы – сол кездегі саясаттың кесірі.

Бағбан бабамыз Дүйсенбі Жарқынбаев 1871 жылы Алматыдағы ерлер гимназиясының бағын алғаш ұйымдастырушылардың бірі болып, едәуір алқапқа түрлі ағаштар егіп, күтіп-баптады.

БӨЖ тапсырмалары.

11. Мәтінді оқып, аударыңыздар.

Терек ауаны азот тотығынан тазартады

Американ ғалымдары жүргізген көп жылғы зерттеулер теректің ауа құрамындағы азоты бар органикалық қосылыстарды өзіне сіңіріп, оны амин қышқылдарына айналдыратынын анықтады. Ауасы лас қалаларда азоттың тотығы көп болатыны белгілі. Ондай қалаларда теректі көптеп өсірсе, әрі табиғатқа да әрі адмадарға да пайдалы болар еді. Терек ауаны тазартатын табиғи құрал қызметін атқарады.

Академик М.Қозыбаев атындағы Солтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінің профессоры В.Поляков терек бүршігінен «Тополин» деген дәрі алды. Бұл дәрі туберкулез және онкологиялық ауруларды емдеу үшін пайдаланылады. Оны тұндырма және май түрінде де пайдалануға болады. Сонымен қатар, терек майы өсімдіктер мен жануарлардың дамуы мен қалыпты өсіп жетілуіне де жақсы әсер ететіндігі анықталып отыр.

12.Мәтін бойынша сұрақтарға жауап беріңіздер:

1.Американ ғалымдары теректің қандай қасиетін анықтады?

2.Азоттың тотығы қандай қалаларда көп болады?

3.Терек бүршігінен қандай дәрі жасалады?

Ағымдық бақылау сұрақтары:

1.Қазақстанның қай жерлерінде орман көп өседі?

2.Орманның қандай пайдасы бар?

3.Шөлді жерлерде қандай ағаш өседі?

4.Алмалардың арғы атасы қайдан шыққан?

5.Отан мен орманды бір деген кім?

«Үй маңына тал өсір, балама деп тағы өсір» сөзінің мағынасы туралы әңгімелеңіздер.

9-САБАҚ

Әлемге таралған Қазақстан қызғалдағы

Жай сөйлем түрлері

Мақсаты: Қызғалдақтың Отаны қазақ жері екендігі туралы айта отырып, студенттердің бойында өз Отанына деген сүйіспеншілігін қалыптастыру, ойын еркін жеткізе білуге үйрету.