- •Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым Министірлігі «л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті» шжқ рмк Практикалық қазақ тілі кафедрасы
- •5В060800 – Экология, 5в060900 – География, 5в061000 – Гидрология
- •Силлабус
- •1. Оқытушының тегі, аты-жөні, ғылыми дәрежесі мен ғылыми атағы; лауазымдық қызметі; байланыс ақпараты; оқытушының ғылыми мектебі мен ғылыми қызығушылығы.
- •6. Негізгі және қосымша әдебиеттер тіізімі
- •6.1. Негізгі әдебиет:
- •6.2 Қосымша әдебиет тізімі
- •7. Оқу нәтижелерін бағалау және бақылау
- •Студенттің білімін бағалаудың жалпы шкаласы
- •Міндетті және қосымша әдебиет пен дереккөздер тізімі:
- •6.1. Негізгі әдебиет:
- •6.2 Қосымша әдебиет тізімі
- •Бақылауға арналған өзін-өзі бақылау мен өзін-өзі тексеруді ұйымдастыру бойынша әдістемелік нұсқау
- •Бақылауға арналған сұрақтар
- •Білім алушылардың өздік жұмысына әдістемелік нұсқаулық
- •Семинар (практикалық) сабақтарға дайындалу бойынша әдістемелік нұсқаулық
- •Сөздікпен жұмыс:
- •Мәтін бойынша сөйлемдерді аяқтаңыздар.
- •6. Мәтінде кездесетін етістіктерді тауып, қай шақта тұрғанын анықтаңыздар.
- •8.Көп нүктенің орнына өткен шақтың тиісті жұрнақтарын қойып жазыңыздар.
- •9.Сұрақтардың орнына тиісті сөздерді қойып, сөйлем құрап жазыңыздар.
- •10.Жақшаның ішіндегі етістіктерді нақ осы шаққа айландырып, сөйлемді аяқтаңыздар.
- •11Ауыспалы осы шақта тұрған нұсқасын тауып жазыңыздар.
- •12.Сұрақтарға жауап беріп, сөйлем құраңыздар.
- •16. Берілген сөйлемдегі сөздердің қай шақта тұрғанын анықтап, көп нүктенің орнына тиісті жұрнақтарды қойыңыздар.
- •17.Мәтінді оқып, мазмұндаңыздар.
- •Сөздікпен жұмыс.
- •3. Мәтін бойынша сұрақтарға жауап беріңіздер.
- •4. Мәтінді оқып, мазмұнын айтыңыздар.
- •4.Мәтіннен етістіктің райларын тауып, түрлерін анықтаңыздар.
- •6.Етістіктерді тиісті рай формасына қойыңыз.
- •8. Суға байланысты айтылатын ырым сөздерді ұғып алыңыздар.
- •9. Берілген жоспар бойынша мәтін құраңыздар.
- •10.Мәтінді оқыңыздар.
- •11. Мәтін бойынша сұрақтарға жауап беріңіздер.
- •Мәтінді оқыңыздар.
- •Мәтін бойынша сұрақтарға жауап беріңіздер.
- •Сөйлемдерді мәтін бойынша толықтырыңыздар.
- •5. Берілген сөйлемдердегі көп нүктелердің орнына тиісті шылауларды қойып жазыңыздар.
- •6. Мәтінді оқып, түсінігін айтыңыздар.
- •7. Сөйлемді мәтін бойынша аяқтаңыз.
- •1. Сөздік жұмысы.
- •3.Мәтінді оқыңыздар.
- •4.Мәтін бойынша берілген сұрақтарға жақша ішіндегі сөздерді пайдаланып жауап беріңіздер.
- •5.Сөйлемдерді аяқтаңыздар.
- •6.Мәтіннен үстеулерді тауып, түрлерін ажыратыңыздар.
- •7. Мына үстеулерді қатыстырып, сөйлем құраңыздар.
- •8.Сөйлемдерден үстеулерді тауып, түрлерін ажыратыңыздар.
- •9. Мәтінді оқып, мазмұнын ұғып алыңыз.
- •16.Сөйлемдерді жазыңыздар.
- •17.Берілген сөйлемдерді мәтін бойынша толықтырыңыздар.
- •19. Мәтінді оқыңыздар.
- •Сөздікпен жұмыс.
- •Ойтүрткі сұрақтарға жауап беріңіздер.
- •Мәтінді оқып, аударыңыздар.
- •4.Мәтін бойынша сұрақтарға жауап беріңіздер.
- •5.Мәтінен іс-әрекеттің өту сипатын білдіретін сөздерді, сөйлемдерді тауып жазыңыздар.
- •6.Берілген сөйлемдерді растаңыз.
- •7. Мәтінді оқыңыздар. Табиғат ескерткіштері
- •8. Мәтін бойынша сөйлемдерді толықтырыңыздар.
- •1. Сөздік жұмысы:
- •3. Мәтінді оқып, түсінігін айтыңыздар.
- •4. Мәтін бойынша сұрақтарға жауап беріңіздер.
- •5. Сөйлемдерді мәтінге сәйкес аяқтаңыздар.
- •6. Берілген сөз тіркестерінен сөйлем құраңыздар.
- •7. Фразеологиялық сөздіктен берілген тұрақты сөз тіркестерінің мағыналарын табыңыздар.
- •8. Мақал-мәтелдердің мағынасын ұғынып, есте сақтаңыздар.
- •9. Шағын мәтінді оқыңыздар. Атамекен
- •10. Мәтінді оқып түсінігін айтыңыздар.
- •11. Мәтін бойынша сұрақтарға жауап беріңіздер.
- •1. Сөздік жұмысы.
- •2.Мәтінді оқып, мазмұндаңыздар.
- •3.Мәтін бойынша сұрақтарға жауап беріңіздер.
- •4.Сөйлемдерді сөйлем мүшелеріне талдаңдар.
- •5. Берілген сөйлемдерді мәтін бойынша толықтырыңыздар.
- •6. Мәтінді оқыңыздар.
- •7. Мәтін бойынша сөйлемдерді толықтырыңыздар:
- •1. Сөздік жұмысы.
- •3. Мәтінді оқып, аударыңыздар. Орман – тіршілік көзі, таза ауаның өзі
- •4. Мәтін бойынша сұрақтарға жауап беріңіздер.
- •5. Мәтіннен 5 жай сөйлемді көшіріп жазып, сөйлем мүшесіне талдаңыздар.
- •6. Көп нүктелердің орнына тиісті сөздерді қойыңыздар.
- •7. Берілген мәтінді оқып, мағынасына назар аударыңыздар.
- •8. Өлеңді оқып. Жаттап алыңыздар.
- •9. Сөйлемдердің мағынасын түсініп, жазыңыздар.
- •10. Мәтінді оқыңыздар. Бас қаланың бағбаншысын білеміз бе?
- •11. Мәтінді оқып, аударыңыздар.
- •1. Сөздік жұмысы.
- •Мәтінді оқыңыздар.
- •3. Сөйлемдерді мәтінге сәйкес толықтырыңыздар.
- •4. Мәтіннен жай сөйлемдерді теріп жазып, түрлерін ажыратыңыздар.
- •5. Мақал-мәтелдердің мағынасын ұғып, есте сақтаңыздар.
- •6. Мәтінді оқыңыздар.
- •7. Сөйлемдерді аударып, жазыңыздар.
- •1. Сөздік жұмысы.
- •7. Мәтін бойынша сұрақтарға жауап беріңіздер.
- •3. Мәтіннен құрмалас сөйлемдерді табыңыздар.
- •4. Сөйлемдерді мәтін бойынша толықтырып, жазыңыздар.
- •5.Берілген сөз тіркестерін пайдаланып, құрмалас сөйлемдер құраңыздар.
- •6. Мәтінді оқып, аударыңыздар.
- •2. Мәтінді оқып, мазмұндаңыздар.
- •3. Мәтін бойынша сұрақтарға жауап беріңіздер.
- •4. Мәтіннен болымды, болымсыз мағыналы сөйлемдерді тауып, жазыңыздар.
- •5. Берілген болымды сөйлемдерді болымсыз сөйлемдерге ауыстырыңыздар.
- •Қазақстанның көне қалалары
- •13. Сұрақтарға мәтін бойынша жауап беріңіздер.
- •1. Сөздік жұмысы.
- •2. Мәтінді оқыңыздар.
- •Жер асты суы
- •Мәтін бойынша сөйлемдерді аяқтаңыздар.
- •1. Ойтүрткі сұрақтарға жауап беріңіздер.
- •3. Мәтін бойынша сөйлемдерді аяқтаңыздар.
- •4. Мына сөз тіркестерін, аударып, сөйлем құраңыздар.
- •5. Берілген сөйлемдерді қарсы мағыналы сөйлемдерге айналдырыңыздар.
- •Терісащыбұлақ су қоймасы
- •Қазақстанның жер бедері Мекендік қатынастардың берілуі.
- •1. Сөздік жұмысы.
- •2. Мәтінді оқып, түсінігін айтыңыздар.
- •3. Мәтіннен мекендік қатынасты білдіріп тұрған сөздерді табыңыздар.
- •4. Сөйлемдерді мәтінге сәйкес толықтырып жазыңыздар.
- •5. Сөйлемдерден мекендік қатынастарды білдіріп тұрған сөздерді табыңыздар.
- •6. Адасқан обьектілерді сәйкестендіріңіздер.
- •7. Мәтінді оқыңыздар. Жер жаннаты – Жетісу
- •8. Мақал-мәтелдердің мағынасын ұғып, есте сақтаңыздар.
- •9. Мәтінді оқыңыздар. Қазақстанның таулы аймақтарының табиғаты
- •1. Ойтүрткі сұрақтарға жауап беріңіздер.
- •2. Мәтінді оқып, аударыңыздар. Шоқан Уалиханов
- •3. Сөйлемді мәтін бойынша толықтырыңыздар.
- •Ағымдық, аралық және қорытынды бақылаудың орындалуы бойынша әдістемелік нұсқау
- •Аралық бақылау тапсырмалары
- •24. Ағымдық, аралық және қорытынды бақылауғадың орындалуы
- •25. Аралық бақылау тапсырмалары ................................................................................ 67
- •26. Мазмұны...................................... .................................................................................... 68
1. Сөздік жұмысы.
Қызғалдақ – тюльпан
Алқап – равнинная местность, широкое поле
Жазира – широкая, цветущая степь
Пиязшықтар – луковица
Сұрып – сорт
Мәтінді оқыңыздар.
Дүниежүзінде қызғалдақтардың 100-ден астам түрі таулы алқаптарда, жазиралы далаларда, шөлейтті және шөлді аймақтарда өседі. Қазақстан жерінде қызғалдақтың 34 түрі өседі. Оның 11 түрі тек қана біздің елімізде ғана өседі. Орта Азия мен Қазақстанда өсетін қызғалдақ түрлері қазіргі кезде қолда өсіріліп жүрген барлық қызғалдақ сорттарының тікелей арғы тегі екендігін ғалымдар дәлелдеп берді. Олай болса, әлемге әйгілі Голландия қызғалдақтарының түп төркіні біздің еліміз деп мақтаныш сезіммен айта аламыз! Ол елге қызғалдақтар қалай барған деп ойлайсыз? Азия мен Еуропаны байланыстырып жатқан ертедегі атақты Жібек жолы арқылы қызғалдақ пиязшықтары Қазақстаннан Түркияға бұдан 1000 жыл бұрын тараған. Кейіннен Түркиядан Еуропа елдеріне апарылған.
Голландия селекционерлері қызғалдақтарға ерекше қызығушылық танытып,
оның көптеген сұрыптарын шығара бастады. Тіпті қызғалдақтың қара түсті
сұрпын да шығарды. Голландияда шығарылған қызғалдақтың сирек кездесетін сұрыптары қымбат бағаланады.
Қазіргі кезде дүниежүзінде қызғалдақтардың 6,5-10 мыңдай сұрыптары шығарылады. Солардың 2500-ден астамы Голландияда өсіріледі. Сондықтан да Голландияны «қызғалдақтар елі» деп атайды. Ал, шын мәнінде, қызғалдақтардың түпкі төркіні Қазақстан екенін ешкім біле бермейді.
Шығыс елдерінде қызғалдақ «махаббат рәмізі» деп есептелінсе, Еуропа мен Америкада «тіршілік нышаны», «көктем хабаршысы», «жарық әкелуші» деп ерекше дәріптеледі. ХІІ ғасырда өмір сүрген Шығыс шайырларының бірі Омар Хайям өз жырларына қызғалдақты арқау етіп, тебірене жыр жазғаны да белгілі.
Қазақтар қыздарын қырдың қырмызы қызғалдағына теңеп, оның теңдесі жоқ сұлулығын сезіне білген. Көктемде жерімізді ерекше әрлендіріп, даламызды құлпыртатын қызғалдақтар қандай әдемі десеңізші! Осындай әдемі, бағалы байлығымызды сақтай білейік.
3. Сөйлемдерді мәтінге сәйкес толықтырыңыздар.
1.Дүниежүзінде қызғалдақтардың 100-ден астам түрі .........................................
........................................................................................................................ өседі.
2.Орта Азия мен Қазақстанда өсетін қызғалдақ түрлері ........................................................................................ғалымдар дәлелдеп берді.
3. Азия мен Еуропаны байланыстырып жатқан ертедегі атақты Жібек жолы арқылы қызғалдақ пиязшықтары ........................................................................
бұрын тараған.
4.Голландияда шығарылған қызғалдақтың ....................................................
қымбат бағаланады.
5.Қазіргі кезде дүниежүзінде қызғалдақтардың ................................................
шығарылады.
Есте сақтаңыздар:
Жай сөйлемнің түрлері Қазақ және орыс тілдерінде сөйлемдерайтылу мақстатына және интонациясына қарай хабарлы (повестовательные), сұраулы (вопросительные), лепті (восклицательные), бұйрықты (побудительные) болып бөлінеді. Хабарлы сөйлем. Бір нәрсені хабарлау, суреттеу, баяндау мақсатында айтылған сөйлемді хабарлы сөйлем дейміз. Хабарлы сөйлемнің соңына нүкте (.) қойылады. Мысалы: Қызғалдақтар жазиралы далаларда өседі. Сұраулы сөйлем. Жауап алу мақсатымен сұрай айтылған сөйлемді сұраулы сөйлем дейміз. Сұраулы сөйлемнен кейін сұрақ белгісі (?) қойылады. Мысалы: Қазақстан жерінде қызғалдақтың қанша түрі өседі? Лепті сөйлем. Айтушының түрлі көңіл күйін (қуану, ренжу, аяу, өкіну, т.б.) білдіретін сөйлемді лепті сөйлем дейміз. Лепті сөйлемнің соңына леп белгісі (!) қойылады. Мысалы: Қазақстан қызғалдағы қандай әдемі! Бұйрықты сөйлем. Біреуге бұйрық беру, тілек-өтініш ету мақсатында айтылған сөйлемді бұйрықты сөйлем дейміз. Бұйрықты сөйлемнің соңына интонациясына қарай нүкте (.), леп белгісі (!) қойылады. Мысалы: Әдемілікті аяла! Табиғатты сүй! |