3. Бутилкаучуктер негізіндегі резина қоспалары мен вулкaнизаттардың қасиеттері

Бутилкаучуктiң қанықпағандығы оны вулкандау жылдамдығына бiрден әсер етедi. Бутилкаучуктiң қанықпауы 0,8-ден 2% дейiн көтерiлсе (табиғи каучуктiң қанықпауынан % түрiнде) вулкандау жылдамдығы төрт есе артады.

Элементарлы күкiрт вулкандағанда бутилкаучукпен елеусiз түрде әрекеттеседi де, процесс өте баяу өтедi. Оны үдету үшiн вулкандау процесiнде активтi күкiрттi бөлiп шығаратын вулкандаушы заттар қолданылады; олардың iшiндегi ең жақсысы полисульфидтер болып табылады.

Полисульфидтермен бiрге үдеткiштердiң тиазол класы (меркаптобенз-тиазол) қолданылады. Олар вулканизаттардың берiктiгi мен ұзаруына елеулi түрде әсер етепесе де, соңғылары жеткiлiктi түрде серпiмдi және жоғары температураларда ақпайтын болып қалады; одан басқа айта кететiн жайт вулкандау процесiнде жылу анағұрлым аз бөлiнедi.

Бутилкаучукке қосылатын күкiрттiң шектеулi мөлшерi 0,6-0,72% құрайды. Бутилкаучуктiң қанықпауы төмен болса, тiптi қос байланыстар толық қанықса созылымды резиналар түзiледi.

Бутилкаучугi бар қоспаларда тек тетраметилтиурамдисульфид, мырыш-тың дибутилдитиокарбаматы, тетраметилтиурамдисульфидпен қосылған мер-каптобензтиазол сияқты активтi үдеткiштер ғана нәтижелi.

Вулканизаттар жылуға төзiмдi болуы үшiн қанықпауы жоғары бутилкаучуктi қолдану және күкiрттiң аз (2 салм.б. төмен), мырыш оксидiнiң көп (10-20 салм.б.) мөлшерiнде хинондиоксиммен қоспаларды вулкандау ұсы-нылады. Толықтырғыштар есебiнде пештi күйелердi қолдану қажет.

Бутилкаучуктi вулкандаудың оптималды температурасы 150⁰С жоғары; төмендеу температураларда вулканизаттардың берiктiгi бiрден төмендейдi.

Бутилкаучуктi термореактивтi шайырлармен вулкандаудың жаңа әдiсi қолданылады. Шайырлармен вулкандау процесi баяу өтедi, ал каучуктiң қанықпауы 0,5% төмен болса тiптi жүрмейдi. Вулкандауды үдету үшiн қалайы, темiр, алюминий, мырыш оксидтерiн, сондай-ақ хлорсульфополиэтилен, хлор-парафиндер, полихлорпрендi пайдаланады. Қоспаға Fe₂O₃, ZnO, SnO₂ және Al₂O₃, сондай-ақ n-хлорбензойн қышқылын қосса вулкандау жылдамдығы мен көлденең тiгiлу дәрежесi артады.

Вулканизаттардың механикалық берiктiгiн арттыру үшiн шайырлары бар қоспаға каучуктi санамағанда 60% дейiнгi мөлшерде әртүрлi күйелердi, әдетте пештi күйелердi қосады.

Вулканизаттардың қасиеттерi. Вулканизаттардың физика-механика-лық қасиеттерiн анықтау үшiн қоспалардың төмендегiдей құрамы (салм.б. түрiнде) қабылданды:

Каучук	100,0		Тиурам	1,3
Күкiрт	2,0		Мырыш оксидi	5,0
Каптакс	0,65		Техникалық стеарин	3,0

Қоспаларды дайындағанда сынақтау үшiн каучуктiң өлшенген 200 г бөлiгiн алады.

Қоспаларды бiлiктер температурасы 40-50⁰С және олардың арасын-дағы саңылауы 2-2,5 мм, өлшемi 160х320 мм бiлiктерде келесi режим бойынша дайындайды (мин түрiнде):

Каучук	0		Тиурам	7
Күкiрт	3		Мырыш оксидi	10
Каптакс	5		Техникалық стеарин	15

Жалпы араластыру уақыты 20 мин.

Қоспаларды ұяшықтарының тереңдiгi 10,2 мм қалыптары бар гидравлика-лық престерде 1431⁰С температурада 30, 40 және 50 мин бойы вулкандайды.

10 кестеде әртүрлi маркiлi бутилкаучуктер негiзiндегi толықтырылмаған резиналардың механикалық қасиеттерi келтiрiлген.

Бутилкаучуктен алынған толықтырылмаған резиналардың механикалық қасиеттерi

Көрсеткiштер	Маркiсi
	А	Б	В	БК-0845	БК-1675	БК-2045
Созғандағы берiктiгi, кгс/см2	170	150	130	180	195	180
Салыстырмалы ұзаруы, %, кем емес	700	700	700	750	650	600
Қалдық ұзаруы, %, аспайды	20	20	25	60	60	65

А, Б, В маркiлi бутилкаучуктер жалпы мақсатқа арналған және жүрiс пен пiсiру камераларын, жылуға төзiмдi резина-техникалық бұйымдарды және т.б. дайындауға арналған.

БК-0845 маркiлi бутилкаучук озон әсерiне тұрақты желiлiк резиналар өндiрiсiнде қолданылады.

БК-1675 және БК-2045 маркiлi бутилкаучуктер тамақ және медицинаға арналған бұйымдарды, сондай-ақ төмен вольттi желiлiк резиналар өндiрiсiнде қолданылады.

Диафрагмаларды жасауда қолданылатын бутилкаучуктен алынған резиналардың 200% созғандағы кернеуi өте жоғары және қалдық ұзаруы өте төмен болуы керек.

№ 13 емтихан билеті