- •Дзяржавы на терыторыі Беларусі ў IX-XII стст. Грамадскі і палітычны лад. Службовыя асобы.
- •Права старажытных беларуских дзяржаў і яго асноўныя рысы. Адлюстраванне звычаёвага права ў пісаным заканадаўстве.
- •Міжнародныя пагадненні і васальныя дагаворы – крыніцы старажытнага беларускага права.
- •Утварэнне вкл. Фарміраванне тэрыторыі дзяржавы. Адміністрацыйна-тэрытарыяльнае уладкаванне ў XIII-XVI стст.
- •Дзяржаўны лад вкл ў XII-XVI стст. Вышэйшыя органы дзяржаўнай улады. Службовыя асобы цэнтральнай адміністрацыі.
- •Мясцовыя органы дзяржаўнай улады ў Беларусі ў XII-XVI стст.
- •Органы кіравання ў гарадах Беларусі ў XII-XVI стс. Магдэбургскае права ў гарадах Беларусі.
- •Клас феадалаў і саслоўе шляхты ў Беларусі ў XIV-XVII стст.
- •Крэўская ўнія вкл з Польшчай. Востраўскае пагадненне (гісторыка-прававая характарыстыка: прычыны заключэння, сутнасць, значэнне, наступствы).
- •Віленска-Радамская і Гарадзельская ўніі (гісторыка-прававая характарыстыка).
- •Прававое і сацыяльнае становішча сялян Беларусі. Змены ў прававым і сацыяльным становішчы сялян на працягу xvі-xvіii стст.
- •Прававое і сацыяльнае становішча гараджан Беларусі ў XIV-xviіi стст.
- •Люблінская ўнія (гісторыка-прававая характарыстыка).
- •Абласныя граматы: прычыны прыняцця, змест і значэнне.
- •Валасныя граматы: прычыны прыняцця, змест і значэнне.
- •Граматы беларускім гарадам на Магдэбургскае права (сутнасць, змест, значэнне). Крыніцы Магдэбургскага права.
- •Судзебнік Казіміра 1468 г.: крыніцы, структура, змест.
- •Статут вкл 1529 г.: крыніцы, структура, змест, значэнне
- •Статут вкл 1566 г.: прычыны распрацоўкі, важнейшыя палажэнні і асноўныя змены ў параўнанні з Статутам 1529 г.
- •Статут вкл 1588 г.: распрацоўка, прыняцце, новыя нрмы і важнейшыя палажэнні, значэнне.
- •Развіццё крымінальнага права вкл ў 15-16 стст.
- •Агульная характарыстыка грамадзянскага права вкл.
- •Асноўныя палажэнні працэсуальнага права вкл 15-17 стст.
- •Цэнтральныя судовыя установы ў вкл. Галоуны суд. (Трыбунал).
- •Замкавыя (гродскія) суды ў Беларусі.
- •Мясцовыя суды для шляхты: склад, кампетэнцыя, значэнне.
- •Суды для сялян Беларусі.
- •Дзяржаўны лад Рэчы Паспалітай. Сойн і яго дзейнасць.
- •Дзяржаўна-прававое становішча вкл ў складзе Рэчы Паспалітай.
- •Спробы правядзення рэформаў у Рэчы Паспалітай у другой палавіне 18 ст. Першы падзел Рэчы Паспалітай ў святле міжнароднага права.
- •Чатырохгадовы сойм Рэчы Паспалітай і яго заканадаўчыя акты. Канстытуцыя Рэчы Паспалітай 1791 г.
- •Таргавіцкая канфедэрацыя. Другі падзел Рэчы Паспалітай.
- •Пастанаўленне 1794 г. І трэці падзел Рэчы Паспалітай. Прычыны распаду Рэчы Паспалітай.
- •Сістэматызацыя права Беларусі ў першай палавіне 19 ст. Праект Зводу мясцовых законаў заходніх губерняў.
- •Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі ў канцы 18- пачатку 19 стст. Органы ўлады, мясцовага кіравання і суда.
- •Судовыя рэформы 1864 г. І асаблівасці яе правядзення у Беларусі.
- •Земская рэформа 1864 г. І асаблівасці яе правядзення ў Беларусі.
- •Беларусь у пачатку 20 ст. Дзейнасць беларускіх нацыянальных арганізацый. Лютаўская рэвалюцыя ў Рассіі і яе значэнне для Беларусі.
- •Спробы ажыццяўлення “права нацый на самавызначэнне” ў Беларусі. Усебеларускі з’езд (кангрэс) 1917 г.
- •Брэст-Літоўскі мірны дагавор. Абвяшчэнне Беларускай Народнай Рэспублікі. Устаўныя граматы.
- •Першая Канстытуцыя Беларускай сср.
- •Літойска-Беларуская сср: утварэнне, дзейнасць, ліквідацыя.
- •Канстытуцыя Беларускай сср 1927 г. (прычыны прыняцця, змест). Вышэйшыя і мясцовыя органы ўлады.
- •Канстытуцыя Беларускай сср 1937 г.: прычыны прыняцця, агульная характарыстыка. Змены ў сістэме і кампетенцыі органаў дзяржаўнай улады.
- •Савецкая дзяржава і права ў перыяд Вялікай Айчыннай вайны. Нямецкі акупацыйны рэжым у Беларусі. Партызанскі рух.
- •Беларуская дзяржава і права ў пасляваенны перыяд. Змены ў дзяржаўным апараце. Пашырэнне правоў рэспублікі ў канцы 50-х – пачатку 60-х гг. Хх ст.
Статут вкл 1529 г.: крыніцы, структура, змест, значэнне
Основным источником для Статута 1529 послужили нормы обычного права и привилеи великих князей. Состав – 13 разделов, 244 статьи. В Статуте признавалось единство действующего права и приоритет писанного права над обычным. Вводился принцип ответственности только по закону и суду.
Статут вкл 1566 г.: прычыны распрацоўкі, важнейшыя палажэнні і асноўныя змены ў параўнанні з Статутам 1529 г.
Для подготовки нового законодательного свода в 1551 была создана комиссия из 10 человек (5 католиков и 5 православных). Статут был принят в 1566. Состав – 14 разделов, 367 статей.
Статут вкл 1588 г.: распрацоўка, прыняцце, новыя нрмы і важнейшыя палажэнні, значэнне.
Статут 1588 действовал на Беларуси до 1831-40 гг. Для его создания на Люблинском сейме в 1569 была создана Статутовая комиссия. Во главе группы создателей Статута стояли канцлер ВКЛ Астафий Волович и подканцлер Лев Сапега. К концу 1584 работа над составлением третьего Статута была завершена, однако его принятие затягивалось поляками из-за того, что он игнорировал акт о Люблинской унии. В результате король Сигизмунд 3 утвердил Статут собственным привилеем. Состав – 14 разделов, 488 статей:
- государственное право, нормы судоустройства (1-4 раздел);
- брачно-СЕМЕЙНОЕ, ЗЕМЕЛЬНОЕ И ГРАЖДАНСКОЕ ПРАВО (5-10 раздел);
- уголовное и уголовно-процессуальное право (11-14 разделы).
Статут юридически закреплял отношения с Польшей, сложившиеся после создания Речи Посполитой, но обязал правительство Польши вернуть утраченные земли ВКЛ (Подляшье, Волынь, Подолье). Главу государства – господаря (великого князя) – должны избирать все жители, а не только шляхта. Статут не был единственным сводом действующих законов; помимо него действовали привилеи великого князя и постановления Сойма и должностных лиц. Особенность Статута – написан на разговорном языке (старобелорусском).
Согласно Юхо , в статутах ВКЛ последовательно проводится идея правового государства.
Канстытуцыйнае права ВКЛ.
Развіццё крымінальнага права вкл ў 15-16 стст.
Законодательство ВКЛ различало «речи кровавые» (наиболее тяжкие преступления, за которые полагается смертная казнь) и речи меньшие (менее тяжкие преступления). Уголовной ответственности подлежали вменяемые физические лица, достигшие возраста ответственности. По статуту 1588 он составлял 16 лет. Несовершеннолетние и невменяемые (дурни и шалёныя) привлекались к ответственности только при повторном совершении преступления. Несмотря на декларирование в статутах равенства сословий перед законом, во многих статьях предусматривалась различная ответственность для шляхты и простых людей. По субъективной стороне преступления делились на умышленные (уумысльне) и неумышленные (неумысльне, пригодное). При неумышленном преступлении наказание смягчалось: виновный платил штраф в пользу потерпевшего и освобождался от смертной казни, тюремного заключения. Выделялось три стадии преступного деяния: преступное намерение, покушение, окончательное преступление. Виды преступлений по объекту посягательства:
- против государства; - против порядка управления и суда; - воинские;
- против личности; - против семьи и нравственности; - против имущества.
Наиболее тяжкими считались государственные преступления: ображенье маестату господарского (преступления против великого князя), змова (заговор с целью убийства государя), бунт (вооружённое выступление с целью захвата власти), здрада (помощь неприятелю, сдача крепости). Государственного преступника и его совершеннолетних сыновей, знавших о преступлении, лишают чести и казнят, а имущество конфискуют. Несовершеннолетние сыновья и дочери лишались отцовского имущества. Жена преступника, доказавшая свою непричастность к преступлению присягой, сохраняла свои родовые имения и вено. Цели наказания:
- возмездие (месть); - компенсация ущерба; - устрашение.
Применялись следующие наказания: штрафы (головщина – за убийство, навязка – за иные преступления);; смертная казнь; телесные; выдача преступника потерпевшему; тюремное заключение на срок не более чем 1 год и 6 недель; изгнание и объявление вне закона (выволание); лишение чести; покаяние; лишение должности.
