- •Дзяржавы на терыторыі Беларусі ў IX-XII стст. Грамадскі і палітычны лад. Службовыя асобы.
- •Права старажытных беларуских дзяржаў і яго асноўныя рысы. Адлюстраванне звычаёвага права ў пісаным заканадаўстве.
- •Міжнародныя пагадненні і васальныя дагаворы – крыніцы старажытнага беларускага права.
- •Утварэнне вкл. Фарміраванне тэрыторыі дзяржавы. Адміністрацыйна-тэрытарыяльнае уладкаванне ў XIII-XVI стст.
- •Дзяржаўны лад вкл ў XII-XVI стст. Вышэйшыя органы дзяржаўнай улады. Службовыя асобы цэнтральнай адміністрацыі.
- •Мясцовыя органы дзяржаўнай улады ў Беларусі ў XII-XVI стст.
- •Органы кіравання ў гарадах Беларусі ў XII-XVI стс. Магдэбургскае права ў гарадах Беларусі.
- •Клас феадалаў і саслоўе шляхты ў Беларусі ў XIV-XVII стст.
- •Крэўская ўнія вкл з Польшчай. Востраўскае пагадненне (гісторыка-прававая характарыстыка: прычыны заключэння, сутнасць, значэнне, наступствы).
- •Віленска-Радамская і Гарадзельская ўніі (гісторыка-прававая характарыстыка).
- •Прававое і сацыяльнае становішча сялян Беларусі. Змены ў прававым і сацыяльным становішчы сялян на працягу xvі-xvіii стст.
- •Прававое і сацыяльнае становішча гараджан Беларусі ў XIV-xviіi стст.
- •Люблінская ўнія (гісторыка-прававая характарыстыка).
- •Абласныя граматы: прычыны прыняцця, змест і значэнне.
- •Валасныя граматы: прычыны прыняцця, змест і значэнне.
- •Граматы беларускім гарадам на Магдэбургскае права (сутнасць, змест, значэнне). Крыніцы Магдэбургскага права.
- •Судзебнік Казіміра 1468 г.: крыніцы, структура, змест.
- •Статут вкл 1529 г.: крыніцы, структура, змест, значэнне
- •Статут вкл 1566 г.: прычыны распрацоўкі, важнейшыя палажэнні і асноўныя змены ў параўнанні з Статутам 1529 г.
- •Статут вкл 1588 г.: распрацоўка, прыняцце, новыя нрмы і важнейшыя палажэнні, значэнне.
- •Развіццё крымінальнага права вкл ў 15-16 стст.
- •Агульная характарыстыка грамадзянскага права вкл.
- •Асноўныя палажэнні працэсуальнага права вкл 15-17 стст.
- •Цэнтральныя судовыя установы ў вкл. Галоуны суд. (Трыбунал).
- •Замкавыя (гродскія) суды ў Беларусі.
- •Мясцовыя суды для шляхты: склад, кампетэнцыя, значэнне.
- •Суды для сялян Беларусі.
- •Дзяржаўны лад Рэчы Паспалітай. Сойн і яго дзейнасць.
- •Дзяржаўна-прававое становішча вкл ў складзе Рэчы Паспалітай.
- •Спробы правядзення рэформаў у Рэчы Паспалітай у другой палавіне 18 ст. Першы падзел Рэчы Паспалітай ў святле міжнароднага права.
- •Чатырохгадовы сойм Рэчы Паспалітай і яго заканадаўчыя акты. Канстытуцыя Рэчы Паспалітай 1791 г.
- •Таргавіцкая канфедэрацыя. Другі падзел Рэчы Паспалітай.
- •Пастанаўленне 1794 г. І трэці падзел Рэчы Паспалітай. Прычыны распаду Рэчы Паспалітай.
- •Сістэматызацыя права Беларусі ў першай палавіне 19 ст. Праект Зводу мясцовых законаў заходніх губерняў.
- •Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі ў канцы 18- пачатку 19 стст. Органы ўлады, мясцовага кіравання і суда.
- •Судовыя рэформы 1864 г. І асаблівасці яе правядзення у Беларусі.
- •Земская рэформа 1864 г. І асаблівасці яе правядзення ў Беларусі.
- •Беларусь у пачатку 20 ст. Дзейнасць беларускіх нацыянальных арганізацый. Лютаўская рэвалюцыя ў Рассіі і яе значэнне для Беларусі.
- •Спробы ажыццяўлення “права нацый на самавызначэнне” ў Беларусі. Усебеларускі з’езд (кангрэс) 1917 г.
- •Брэст-Літоўскі мірны дагавор. Абвяшчэнне Беларускай Народнай Рэспублікі. Устаўныя граматы.
- •Першая Канстытуцыя Беларускай сср.
- •Літойска-Беларуская сср: утварэнне, дзейнасць, ліквідацыя.
- •Канстытуцыя Беларускай сср 1927 г. (прычыны прыняцця, змест). Вышэйшыя і мясцовыя органы ўлады.
- •Канстытуцыя Беларускай сср 1937 г.: прычыны прыняцця, агульная характарыстыка. Змены ў сістэме і кампетенцыі органаў дзяржаўнай улады.
- •Савецкая дзяржава і права ў перыяд Вялікай Айчыннай вайны. Нямецкі акупацыйны рэжым у Беларусі. Партызанскі рух.
- •Беларуская дзяржава і права ў пасляваенны перыяд. Змены ў дзяржаўным апараце. Пашырэнне правоў рэспублікі ў канцы 50-х – пачатку 60-х гг. Хх ст.
Прававое і сацыяльнае становішча гараджан Беларусі ў XIV-xviіi стст.
Прававое становишча мяшчан
Не мели прадстауникоу не у радзе, не у сойме. Не удзельничали у працы мясцовых павятовых соймау. Асноуными спосабами их уплывау на заканадайства были падачы у раду чалагитных и паустання. Мели права абъядноувацца у цэхи и братства. Маемаснае становишча мяшчан забяспечывала старажытным звычаевым правам, мяшчане Вильни, Полацка, валодали правам бязпошлиннага гандлю. Найбольш багатыя мяжчане буйных гарадоу валодали маентками, абавязан были несци ваенную службу на роуни з феадалами и шляхтай. Рнаследаванне маемасци мяшчанами ажыццяулялася на аснове звычаевага права.
Асабистыя правы мяшчан. Залежыли ад горада, у яким пражывау мешчанин, ад яго маемаснага становишча и нават ад асабистых сувязей. Найбольш багатыя мяшчани гарадоу: вильник, навагрудка, полацка, минска и инш карысталися правам судзицца тольки у вышэйшых судах.
Духавенства. Саслоуныя правы не перадавалися по наследству. Для устплення у гэта саслоуе неабходна было выканаць пэуны абрад пасвяшчэння у духоуны сад, их не магли судздиць нижэйшые дзяржауныя суды, а каталицких ксянзой и епискапау нават вялики князь з панами и радай, вышэйшай судовай инстанцыя для из была рымская…
Вярхушка духавенства – метрапалит, епискапы, настаяцели манастыроу валодали маентками, мели сваих залежных людей, шляхту, баяр, простых сялян, и уваходзили у класс феадалау. Низы духавенства адносилися ци да простай шляхты, ци да машчан, ци да свабодных сялян. Усе духавенства – гэта прывилегираванае саслоуе, правы и абавязки якогда спадали з правами шляхты.
Городская жизнь в ВКЛ была довольно развитой: к середине 17 в. насчитывалось 757 городов и местечек (в том числе на территории современной Беларуси – 462). Крупнейшие горда: Вильно, Полоцк, Минск. Города были частновладельческие и королевские (великокняжеские). Последние зачастую получали магдебургское право. Ко второй половине 17 в. магдебургское право получили почти всё более или менее значительные города и местечки (всего более 120). Магдебургское право получали и некоторые частновладельческие города (например Несвиж).
Первый привилей на магдебургское право был дан великим князем Ягайлой жителям стольного города Вильно 22 марта 1387 г. До конца 16 в. магдебургское право получило 17 городов: Вильно 1387, Брест 1390, Гродно 1391, Слуцк 1441, Плоцк 1498, Браслав 1500, Волковыск 1503, Новогрудок 1511, Слоним 1531, Речица 1561, Могилёв 1577, Мозырь, Пинск, Несвиж, Кобрин и Витебск 1597.
Магдебургское право предполагало несколько групп привилегий. Во-первых, это экономические льготы горожанам: - права земельных собственников; - освобождение от внутренних таможенных сборов;
- право торговли «горелым вином»; - монополия на розничную торговлю в городских пределах.
- право устраивать ярмарки (приезжие купцы могли продавать на них товары только по установленным оптовым ценам);
Предполагались значительные привилегии в фискальной сфере: перевод горожан с натуральных повинностей на денежные, право самостоятельно раскладывать и взимать повинности, постоянная сумма годового налога с города. В результате мещане дорожили своими привилеями и по мере сил защищали свой статус как от посягательств наместников, так и от натиска внешних врагов.
Городское население (мещане, люди посполитые):
- купцы и мастера ремесленных цехов (славетные, учтивые люди);
- конные мещане (городская верхушка, служившая в ополчении подобно шляхте);
- цеховые подмастерья и ученики;
- мелкие торговцы;
- лёзные люди (гультяи, вольные крестьяне, переселившиеся в город и утратившие землю, они выполняли роль наёмных рабочих, матросов).
В частных имениях, относящихся к городской жизни, жили «городские» крестьяне (выполняли барщину или оброк). По Статуту 1588 г. мещанин имел право «до суду земского поветового позвати» панов и бояр, нарушивших его права. Крестьянин, переселившийся в город, обретал личную свободу (через 1-3 года). Внешним признаком привилегированного статуса города был городской герб.
