§1. Жалпы мәліметтер

Мұнай және газ ұңғыларын бұрғылау кезінде тау жыныстарын бұзушы аспаптардың келесі түрлері қолданылады (қашау):

- түбі тұтас ұңғыларды бұрғылауға арналған бұрғылау қашауы;

- сақиналы түпті ұңғыны бұрғылауға арналған бұрғы ұштары;

- ұңғы оқпанын кеңейткіштер: калибраторлар, тұрақтандырғыштар, ұңғы қабырғасын түзулеуге арналған центраторлар және бұрғылау тізбегін орталықтандырушы.

Бұрғылау қашауы – тау жыныстарының жарылуын және ұңғыманың түбі мен қабырғаларын бұрғылау кезінде құрауды қамтамасыз ететін құрал.

Ұңғы түбінде тау жыныстарын бұзу сипаттамаларына байланысты бұрғы ұштары мен қашаулары: шарошкалы, қалақшалы, алмазды бұрғылау қашаулары және ИСМ қашаулары болып бөлінеді.

Ең кең таралғаны – үш шарошкалы қашаулар.

Қашау тұрақтылығы қашаудың шектік жағдайға дейін тозуы кезіндегі уақытпен анықталады,ол кезде оның ары қарайғы қолданылуға болмайды. Қашау тұрақтылығы сағатпен өлшенеді және тозуға әсер ететін факторларға байланысты. Тозуға сонымен қатар қашау тұрақтылығына қашаудың айналу жиілігі, осьтік жүктеме және берілген геология-техникалық жағдайларда бұрғылау режимін анықтайтын жуу сұйығының сапасы және берілуі үлкен әсер етеді. Қашау тұрақтылығы сонымен қатар қолданылатын материалдардың сапасы мен физика-механикалық қасиеттеріне байланысты.

Қашау жұмысының маңызды көрсеткіштері - бұрғылаудың механикалық жылдамдығы және қашауға өтімділік.

Бұрғылаудың механикалық жылдамдығы

=h/t,

мұнда һ - қашауға өтімділік, м; t - түптегі қашау жұмысының ұзақтылығы, сағ.

Қашауға өтімділік пен механикалық жылдамдықтың бірдей жоғарылауы ұңғыманың тереңдеу қарқынының көбеюіне әкеледі, ол бұрғылаудың рейстік жылдамдығымен сипатталады.

= = ,

мұнда - қашауды ауыстыруда және бұрғылау тізбегін ұзартуда қолданылатын КТО-ның ұзақтығы,сағ.

Қашаудың өтіміділігі мен механикалық жылдамдығының жердегі бұрғылау жабдықтарының жұмысына әсерін маңыздылығын атап өту керек. Қашауға өтімділіктің жоғарылауы ұңғыманы бұрғылау уақытындағы КТО-ның көлемінің азаюына себеп болады. Бұрғылаудың механикалық жылдамдығының жоғарылауы кезінде бұрғылау сораптарының, ұршықтың және ротордың қолданылуы азаяды. Осының нәтижесінде бұрғылау кешендерінің циркуляциялық жүйесінің көтеруші механизмі мен жабдықтарының тез тозатын түйіндері мен бөлшектерінің энергетикалық шығындары азаяды.

Бұрғылау қашауларының диаметрлері түптік қозғалтқыштардың, бұрғылау және шегендеу құбырларының диаметрлеріне сәйкес болуы тиіс. 2.1 кестесінде отандық бұрғылау қашауларының стандартты диаметрлері және басқа кейбір параметрлері көрсетілген.

2.1 кесте

Қашаудың номиналды диаметрі, мм	Қашау биіктігі,мм, артық емес	Қашау массасы, кг, артық емес	Бұрғылау кезіндегі рұқсат етілген өстік жүктеме, кН
			Төменайналымды n=40 250айн/мин	Жоғарыайналымды n 250айн/мин
108	180	6	100	-
114,3	190	7	120	-
120,6	200	8	140	-
132,0	210	12	150	-
139,7	220	13	180	-
142,9	240	14	190	-
146,0	240	15	200	-
149,2	250	16	200	-
152,4	260	17	220	-
158,7	300	18	250	150
165,1	310	20	250	150
171,4	320	21	270	170
187,3	320	26	300	200
190,5	330	32	300	220
196,9	330	33	350	220
200,0	340	34	350	220
212,7	340	39	380	250
215,9	350	40	380	250
222,3	360	42	400	280
228,6	380	45	420	300
244,5	390	62	450	320
264,9	410	75	480	350
295,3	420	95	500	400
311,1	420	100	550	420
320	440	110	600	450
349,2	450	115	650	450
374,6	515	150	700	470
393,7	530	160	700	770
444,5	600	260	800	500
469,9	615	270	850	500
490	630	300	900	550
508	650	310	900	550