§ 3. Қалақшалы және алмаз қашаулар

Қалақшалы қашаулар келесі түрлерге бөлінеді: екі қалақшалы 2Л; үш қалақшалы қажап-кесуші 3ИР; алты қалақшалы қажап-кесуші 6ИР; пико тәрізді (бір қалақшалы) П.

Қалақшалы қашаулар шарошкалы қашаулардан конструкциясының қарапайымдылығымен ерекшеленеді және оларды борпылдақ, жұмсақ және цементтелген жыныстарды бұрғылау кезінде оңай ауыстырады. Орташа қаттылықты абразивті жыныстарды бұрғылау кезінде қалақшалы қашаулардың тиімділігі аз, ал қатты және мықты жыныстарды бұрғылауда қолданылмайды. Олар көбінесе роторлы бұрғылауда қолданылады, түптік қозғалтқыштармен бұрғылауда аз қолданылады, себебі олардың жұмысы үшін үлкен айналдыру моменті керек.

IV.2-суретте үш қалақшалы 3Л қашаулары көрсетілген, ол 1 тұрықтан және оған пісірілген қалақтардан 2 тұрады, қалақтар болат соғылмалардан (поковка) дайындалады. Жуу жабдығы шүмектен 7, тығыздауыш сақиналардан 6, шүмекті ұстауға арналған тығырықтан 4 тұрады. Қалақшалардың жұмыстық және мөлшерлеуіш (калибрующие) беттері қатты қорытпалы қадалықтармен 3 және тілімшелермен 5 беріктендіріледі. Бұрғылау тізбегімен қосу үшін тұрықтың басында құлыптық бұранда 8 бар.

а-толық көрініс; б-тілік; в-шүмек

2.2-сурет. Үш қалақшалы қашау

Үш қалақшалы қашаулар 118-445 мм диаметрлерде шығарылады. Екі қалақшалы 2Л қашаулары тұтассоғылмалы болып жасалады, және оларда жуу тесіктерінде шүмектері болмайды. Екі қалақшалы қашаулар 76-дан 165,1 мм-ге дейін диаметрлермен шығарылады.

Қажап-кесуші типті қашаулар жұмсақ, жұмсақтылығы орташа және орташа абразивті жыныстарды бұрғылауға арналған. 2Л және 3Л қашауларына қарағанда олардың қалақшалары сатылы пішінді болады. Қалақшалардың калибрлейтін беті және кесу жиегі қатты қорытпалы қадалықтармен бекемделеді және релитпен жабылады. МЕСТ 26-02-1282-75 бойынша 3ИР қашаулары 190,5-269,9 мм диаметрлерде жасалады. 140 мм-ден жоғары диаметрдегі қашаулар гидромониторлы және қарапайым жуумен шығарылады.

Бір қалақшалы пико тәрізді қашаулар шегендеуші құбырлардағы цементтік тығындарды бұрғылауда (Ц типті) немесе ұңғыма қабырғасын кеңейту үшін (Р типті) қолданылады. Аталған бір қалақшалы қашаулардың екеуінің де конструкциялары пісірілген немесе тұтассоғылмалы болып келеді.

Алмаз қашауларда (2.3-сурет) қалақшалы қашаулардағы сияқты жылжымалы бөлшектер жоқ. Ол жалғамалы бұрандасы 2 және ұнтақ тәрізді қатты қорытпалы материалдан жасалған фасонды алмаз басы (матрица) 3 бар тұрықтан 1 тұрады. Жуу тесіктері 4 жуу арналарымен 5 байланысады, олар матрица бетін секторларға 6 бөледі. Бұрғылау кезінде ұңғыма оқпанының ауытқуын болдырмау үшін секторлардың жұмыстық беттері дөңес-ойыстық (выпукло-вогнутая), екіконусты (двоякиконусную) сатылы-конусты пішінде болады. Матрица секторларының жұмыстық 7 және калибрлеуші 8 беттерінде алмаздар 9 бекітіледі.

а-радиалды; радиалды-спиральді

2.3-сурет. Алмаз қашаулар

Қашауларда табиғи алмаздардың қымбат емес түрлерін немесе синтетикалық алмаздарды қолданады. Өте қатты материалдар институты (ИСМ) табиғи және синтетикалық алмаздардың дефицит емес ұсақ бөлікшелері негізінде славутич деген жаңа өте қатты материал ойлап тапты, ол пайдалану қасиеттері бойынша табиғи алмаздардан кем түспейді.

ІІІ Бөлім

Бұрғылау тізбегі