59. Ресурстық жыртқыш аңдардың (мысалы, иттектестердің) систематикасын, таксономялық белгілерін сипаттап салыстырыңыз.

Бөлімі: Жақтылар - Gnathostomata

Класы: Сүтқоректілер немесе аңдар – Mamalia , Theria

Кластармағы: Аңдар - Theria

Инфракласы: Жоғары сатыдағы аңдар немесе плеценталылар – Eutheria, seu Placentalia

Отряды: Жыртқыштар - Carnivora

Тұқымдасы: Иттектестер - Canidae Бұл тұқымдасы барлық материктерде тараған және 35 – ке жуық түрді біріктіреді. Дене тұрқы 40 см – ден 160 см – ге жетеді. Басының тұмсық бөлімі ұзарған. Құлақ қалқандары үлкен, үшкірлеу, сирек қысқа және дөңгеленген. Сезім мүшелерінен иіс сезу және есту жақсы жетілген. Құйрығы әдетте ұзын. Аяқтары ұзын ( жалды қасқыр) немесе қысқа (жанаттәрізді ит). Саусақпен жүретіндер: алдыңғы аяқтары 5, артқылары 4 саусақты. Тырнақтары доғал және аздап иілген. Қорегі – түрлі омыртқалылар, кейде өлекселер, сирек – омыртқасыздар. Ашық жерлерде мекендейді. Жылына 1 рет көбейіп, 4 -7 ұрпақ алып келеді. Көптеген түрлерінде аталықтары күшіктерін тәрбиелеуге қатысады. Иттектестер тұқымдасына 35 – ке жуық түр жатады. Соның ішінен Қазақстанда , тұрі кездеседі. Олар: Жанаттәрізді ит – Nyctereutes procyonoides, Қызыл қасқыр - Cuon alpines, Шиебөрі - Canis aureus, Қарсақ - Vulpes corsac, Қасқыр - Canis lupus, Түлкі - Vulpes vulpes.

60.Ресурстық аша тұяқты сүтқоректілердің систематикасын,таксономиялық белгілерін сипаттап салыстырыңыз.

Artiodactyla-Жұптұяқтылар немесе Ашатұяқтылар отряды Автралия мен Антарктидадан басқа Жер шарына кең тараған 2 отряд тармағы,8 тұқымдасқа жататын 200-ге жуық түрді біріктіреді.Тері жамылғысы жақсы жетілген.Көпшілік түрлерінде не аналықтарында,не екеуінде де жұп мүйіздері болады.Үстіңгі күрек,шошақ және ұрт тістері кішірейген немесе болмайды.Көптеген түрлерінің алдыңғы және артқы аяқтарында 4-4-тен саусақтары болады.Бұғана жоқ.Кәрі және асық жіліктердің сүйектері біріккен.Көптеген түрлерінің қарны күрделі,көп камералы,сирек қарапайым.Жатыры қос мүйізді.Әдетте табын құрып жүреді.Өсімдіктермен қоректенеді.Полигамдар.1-2 ұрпақ береді.Төлдері ширақ,туғаннан соң енесінің соңынан ереді.Жұптұяқтылар 2отряд тармағына бөлінеді.Күйісқайырмайтындар отрядтармағы (Suiformes) тропикалық және қоңыржай аймақтардың әр түрлі биотоптарында мекендейтін 3 тұқымдасқа (доңыздар тұқымдасы,пекарилер тұқымдасы және бегемоттар тұқымдасы)жататын 11түрді біріктіреді.Терісі қалың,тері асты май қабаты жақсы жетілген.Тері жамылғысы сирек,кейде редукцияға ұшыраған.Мүйізі болмайды.Қорек талғамайтындар,десе де өсімдіктерді ұнатады.Доңыздар тұқымдасы ( Suidae) Европа,Азия мен Африкада тараған 7 түрді біріктіреді.Денесін қылшықты түк басқан немесе ешнәрсе болмайды.Шошақ тістері үлкен,сыртқа және жоғары қарай өседі.Суқоймаларына жақын қалың шіліктерде мекендейді.Тез жүгіреді,жақсы жүзеді.

Күйісқайыратындар отрядтармағы (Ruminantia) Австралиядан Антарктидадан басқа барлық материктердің әртүрлі биотоптарында мекендейтін 5тұқымдасқа жататын 148түрді біріктіреді.Көптеген түрлерінде мүйізі бар.Өсімдіктермен қоректенеді.Табын құрып тіршілік етеді.Күйісқайыратындар отряд тармағының тұқымдастары: бұғышықтар(Tragulidae), бұғылар(Cervidae) , керіктер немесе жирафтар (Giraffidae), киіктекелер (Antilocapridae), қуысмүйізділер (Bovidae).

Қызыл Кітаптың соңғы 4-басылымында (2010) аңдардың 40 түрі мен түршесі тіркелді. Соның ішінде Ашатұяқтылар отрядынан 8 түр мен түрше – тоғай бұғысы, қарақұйрық, үстірт жабайы қойы (устюртский муфлон), алтай арқары, қызылқұи арқары, қазақстан арқары, тяньшань арқары, қаратау арқары тіркелді.