19. Динамика қатарлары туралы түсінік және олардың түрлері

Динамика қатарлары – статистикалық көрсеткіштер мәндерінің уақыттық тізбегі.

Динамика қатарлары қоғамның экономикалық , саяси, мәдени өмірінің зандылықтарын зерттеу ж-е анықтау үшін құрылады.

Динамика қатарының элементтері :

t – уақыттың моменттері (даталар) не-е мерзімдері, аралықтар, периодтар

у – (уровень) Деңгейлер. Статистикалық мәліметтер

ДҚ түрлері :

• Деңгейінің берілу тәсіліне қарай:

1. Абсолюттік шамалар

2. Қатысты шамалар (2 абсолюттік шама қатынасы)

3. Орташа шама ( – факторлық - нәтижелі)

• Уақыттың толықтығына қарай :

1. Толық уақыт (аралық бірдей)

2. Толық емес уақыт (әр түрлі аралық)

• Уақыт белгісі бойынша :

1. Сәттік (моменттік) – құбылыс дамуының бір сәттегі жылдық , айдың басы н-е аяғындағы жайды көрсететін статистикалық шамалар жатады.

, егер моменттік қатар аралықтары бірдей болса

егер, моменттік қатар аралықтары әр түрлі болса.

2. Аралықты динамикалық қатарлары – құбылыстың белгілі бір уақыт аралығындағы (ай, тоқсан, квартал, жыл.) дамуының қорытындысын сипаттайтын статистикалық шамалар қатары. Ерекшелігі : деңгейлерін қосуға болады.

– жай -

• Статистикалық деңгейлерін есептеу тәсіліне қарай

1. Тізбекті – әрбір ағымдағы деңгейі әр алдыңғы деңгеймен салыстырғанда.

2. Базистік – соңғы деңгейді базистік немесе алғашқы деңгеймен салыстырсақ

, немесе ,

20. Динамика қатарларын дұрыс құрастырудың ережесі

Динамика қатарлары – статистикалық көрсеткіштер мәндерінің уақыттық тізбегі.

Динамика қатарлары қоғамның экономикалық , саяси, мәдени өмірінің зандылықтарын зерттеу ж-е анықтау үшін құрылады.

Динамика қатарының элементтері :

t – уақыттың моменттері (даталар) не-е мерзімдері, аралықтар, периодтар

у – (уровень) Деңгейлер. Статистикалық мәліметтер

ДҚ құрастырудың басты ережесі – деңгейлері дұрыс сәйкестендірілген болуы керек:

А) бірдей территориялары бойынша сәйкестендірілуі тиіс

Б) бірдей объектілер, субъектілер бойынша сәйкестендірілуі тиіс

С) бірдей әдістемесі бойынша сәйкестендірілуі тиіс (ХШБ н-е ҰШЖ)

Д) бірдей өлшем бірлігі бойынша сәйкесендірілуі тиіс

Е) уақыт аралығы, мүмкіндік бойынша бойынша бірдей болуы тиіс.

Мысалы субьектер Динамикалық қатар тығыз біріктіру д.а тәсіл.Қамтылатын обектінің,субьектінің шеңбер бойынша сәйкестендіру деңгейі үшін керек.Ол үшін екі қатардың қатынас коэфиценті есептелінеді

К=обьект,субьектінің жаңа шеңбері бойынша көрсеткіш/обьект,субьекттің ескі шеңбер бойынша көрсеткіш

Ст.дин. коэфицентке ескі шекарадағы көрсеткіштерді көбейтсек,онда сәйкестендірілген қатарларды аламыз

21. Динамика қатарларының статистикалық көрсеткіштері

Динамика қатарлары – статистикалық көрсеткіштер мәндерінің уақыттық тізбегі.

Динамика қатарлары қоғамның экономикалық , саяси, мәдени өмірінің зандылықтарын зерттеу ж-е анықтау үшін құрылады.

Динамика қатарының элементтері :

t – уақыттың моменттері (даталар) не-е мерзімдері, аралықтар, периодтар

у – (уровень) Деңгейлер. Статистикалық мәліметтер

Динамиканы талдау үшін динамиканың статистикалық қатарларындағы келесі көрсеткіштер есептеледі: өсу қарқыны Т, абсолюттік өсім ∆, өсімнің қатысты қарқыны (басқаша айтқанда өсім қарқыны), және бір пайыз өсімнің абсолюттік мөлшері.

Өсу қарқыны деп Т – бір кезеңнің деңгейінің екінші кезеңнің деңгейіне қатынасы аталады.

,

Абсолюттік өсім ∆ - қатар деңгейлерінің айырмасы ретінде есептеледі ж-е қатар көрсеткіштеріне есептеу бірліктерінде көрсетіледі. Ол жекелеген уақыт кезеңдері үшін де, сондай-ақ қатардың басынан бастапбүкіл уақыт кезеңдері үшін келесідей есептеледі:

тізбектік базистік

Орташа абсолюттік өсім : тізбектік базистік

Қарқындағы өсім:

Орташа өсу қарқыны: тізбектік

базистік

Озу коэфиценті : тізбектік базистік

- 1 көрсеткіш - 2 көрсеткіш

Өсімнің 1 % абсолюттік мәні : тек тізбектік