46 Карта бағдарламасының зерттемесі

Кара бағдарламасының зерттемесі ғылымның әртүрлі салаларында қолданыс тапты. Олармен жаңа әдістемелермен, нақты ақпартпен, нағыз қажетті шешімдермен толықтыра отырып, өзіне де жаңа идеялар мен көзқарастарды қабылдайды. Картографиялық зерттеу әдістеріне шешуші әсер ететін – географиялық көзқарастың келесі ерекшеліктері көрінеді:картаның затын бейнелік-белгілік модельдеу мен нақтылықты тану құралы ретінде түсіну; карта көмегімен зерттеліп жатқан үдерістер мен құбылыстардың мәніне терең бойлау, әрбір зерттеу нысанына жүйелі көзқарастың болуы; Картографиялық әдістің басқа да жекелеген әдістермен тығыз қарым-қатынасы, карталар мен картографиялық емес ақпаратты ұштастыру; картографиялық талдау нәтижесінде алынған нәтижелердің мазмұнды талқылануына тәжірибелік мәні мен сенімділігіне берілген бағасына ерекше назар аудару. Қазір жалпы ғылымның математикаға бет бұруы, әсіресе, қашықтықтан зерделеу мен бажайлау, ғарыштық мүмкіндіктерді картография ғылымында кеңінен қолдану мүмкіндігі туған шақта дәлдік пен нақтылық атаулы карта үшін ең алғашқы талапқа айналды. 2006 жылдың 18 маусымы күні өзінің төл ғарыштық «ҚазСат-1» құрылғысын көк жүзіне ұшырған біздің еліміз үшін де енді ғарыштан жеткен суреттер сандық және әуеғарыштық түсірістерді зерттеу кезінде кеңінен қолданылады. Картаны пайдалану – картографиялық өнімдерді (карта, глобус, атлас, т.б.) тәжірибелік, ғылыми, мәдени-ағартушылық, оқу салаларында, оның ерекшеліктері мен бағыттарын үйрететін картографиялық өнімдермен жұмыс істеу әдістері жасалатын, алынған нәтижелердің сенімділігі мен ықпал ету деңгейіне баға берілетін картографияның бір бөлімі. Алғашында зерттеушілер картаның негізгі артықшылықтары деп оның шолу жасау мүмкіндіктерін қарастырды, яғни карта «жай көзбен көруге болмайтын нәрсені, білімді реттеу мен жүйелеуді, кеңістіктегі заңдылықтарды ашуды ұсына алады»,- деп есептеді. Картаны пайдаланудың дәл осы деңгейіне А.Гумбольдттың, В. Докучаевтың, А.Тиллоның еңбектері жатады. Карта көмегімен айқындалған барлық ғаламдық және аймақтық заңдылықтар сапалық сипатқа ие болды. Картаны талдаудың негізгі әдісі – салыстырмалы географиялық әдіс болды, ал жетекші ұстаным – оқымыстылардың шығармашылық ынтасы еді. Картаны пайдаланудың жаңа деңгейі жаратылыстану ғылымына сандық әдістердің енгізілуімен байланысты.

47.Суреттердің әдістеме түрлері

48. ArcGis бағдарламасында сапалық және сандық құрылысының сипаттамасы

Сапалы көрініс тәсілі - Жер бетінде тұтасып тараған (мыс, ландшафт) және айтарлықтай ауданды алып жатқан (мыс, топырақ жамылғысы) немесе жаппай тараған (мыс, халық) құбылыстардың сапалық сипатын бейнелеудің картаға түсіру әдісі.Картада сапалық фонды түрлі түсті немесе штрихты сызықпен бейнелейді. Кей жағдайларда олардың екеуіде бірге қолданылады. Картада сапалық фонды қолдану оңай болуы үшін оларды әдетте индекспен белгілеп көрсетеді. Ол картаның легендасында жазылады. Сандық картография - бүл жүйелік технологияның үрдіс, сандық мәліметтердің шекаралық обьектілерде бірігуі, сандық жергілікті әдістердің ЭЕМ-да топтасуы, оньщ толықтырылуы жэне жаңартылуы, мәліметтер банкісінде қолданылуы жэне осы әдіспен эртүрлі сараптаманың алу, нақты тұтынушыға графикалық жэне картографияльщ мэліметгерді беру.Негізгі сандық картографияньг қүраушы-сандық үлгі, сандық үлгі рельефі. Сандық үлгідегі рельефте нақты жэне абстракңия геогра- фиялық алуда, оньгң логика-математикасын сандьгқ түрде бейнелеу, оған қоса берілген форманы шьгғу мәліметтері түрінде қарастьфу, олардьщ қүрьшысьш жэне бір-бірімен байланысын, оған қоса құру әдістемесі (интерполяңиялық, аппроксимаңиялық жэне экстрополяция- льгқ), рельефі, оньщ сандьгқ мәліметтері. Сандьгқ үлгі рельефі шығатьш ақпараггарды шьгғаруға, үшөлшемдік бейнелерді күруға,карталарды алуға болады.Сандық үлгі рельефін құру бөлік-бөлік Хиббин тау массивін жэне оньщ негізгі ландшафтық, геоморфологиялық компьютерлік карталар құрылуымен зерттемелі жэне жераралық зерделеу мәліметтер өвделген сандық картографиялық әдісі.Сандық картогра- фиялық үрдісін зерттеуді бірнеше сатыға бөлсе болады. Біріншісі -зерттеліп жатқан объектілер туралы мэліметтер; үрдіс немесе құбылыс; жердегі фототеодолиттік түсіріске қолдану, бұл - өзіндік дала фототүсіріс жэне қажетті геодезиялық анықтауыштарды түсіру базисінде байланыстьфу, тавдалған жэне анықгалған нүктелер.Келесі саіщық картографияның сатысы - мәліметтерді өвдеу. Оған автоматтандьфьшған сандық фотостереоптар кіреді, сандық үлгінің негізделуі сандық картада құрылып, пайда болады. Ең дәл әдіс - фототеодолитгік түсіріс, аналитикалық, сандық үлгідегі нүктелер фототүсіріс стереокомпараторлық автоматтандырылған және коорди- наттардың регистрациясы мен параллакстар бойынша бақыланады. Алынған шығарылым сандық мәліметтері аналитикалық жолмен қальпггасады (ЭЕМ-ді қолданумен), геометриялық үлгі жергілікті фото- грамметрикалық жэне геодезиялық координаталар нүктелерін табады.