2.2. Мемлекеттік кәсіпорындардың қаржы-құқықтық қызметін жоспарлау.

Қазақстан Республикасының азаматтық кодексінің 10, бабына сәйкес мемлекеттік кәсіпорындарға: 1. шаруашылық жүргізу құқығына негізделген (қазыналық кәсіпорындар) кәсіпорындар жатқызылады. Қазыналық кәсіпорынның қаржы ресурстары; мемлекеттік тапсырысқа сәйкес жүргізілген, өнімдерді сатудан алынған ақшалай және басқа қаржылардын;

- белгіленген тәртіппен бюджеттен және бюджеттен тыс қорларда бөлінген қаржылардан;

- дербес шаруашылық қызметін жүргізудің нәтижесінде алынған табыстардың бөлігінен құралады.

Қазыналық кәсіпорынның қаржы қатынастарының сан алуандығы оның қаржы жоспарында шоғырланған бейнесін табады. Қазыналық кәсіпорынның даму жоспары мен тапсырыс жоспарын қаржылай қамтамасыз ету өнімдері сатудан түскен табыстардың есебінен жүзеге асырылады. Бұл қаржылар жеткіліксіз болған жағдайда кәсіпорындарға

- яғни кәсіпорынның даму жоспарын жүзеге асыру, мемлекеттік инвестициялық бағдарламаларды, ғылыми-зерттеу және тәжірибелік конструкторлық жұмыстарды орындау үшін әлеуметтік инфро-құрылым объектілерін ұстауға;

- жоспар тапсырыстарды орындау шығындарының орнын толтыру үшін бір жыл өткен соң қазыналық кәсіпорын салалық басқару органына мақсатты бюджеттің қаржылары мен өтемдік шығындарын пайдаланыуы жөнінде есеп береді.

Тапсырыс — жоспарға сәйкес өндірілген өнімді сатудан және дербес шаруашылық қызметін жүргізуден түскен табыс салалық басқару органының кезекті жылға норматив бойынша белгіленген кәсіпорынның даму жоспары тапсырыс жоспарын орындауды қамтамасыз етуге бағытталады. Қазыналық кәсіпорынның кезекті жылға қаржылық жоспары кірістер мен шығыстардың жоспарлы баланс нысанында жасалынады. Баланстың табыс бөлігінде өз табыс көздері мен жинақтары (кіріс, өтемдік есептеулер және басқа табыстар) бейнеленеді де ол шығыс бөлігінде қаржы ресурстарын пайдаланудың жоспарлы бағыттарына қосылады. Кірістер мен шығыстар бойынша жоспарлы есептерді салыстыру және тоқсан бойынша салыстыру күткен суммалардың ауытқуларын анықтауға мүмкіндік береді.

Тапшылықты жабу үшін жетімсіз қаржыны толтырудың ыңғайлы көздері қарастырылады; несие алу, бюджеттік қарыздар, судалар және т.б. Қазыналық кәсіпорынның қаржы жоспарының құрылымы;

I. Бөлім. Табыстар мен қаржының түсімі.

а) жоспар тапсырысқа сәйкес өнімдерді сатудан түскен кірістер;

ә) дербес шаруашылық жүргізуінің аясында өндірілгсн өнімдерді сатудан түскен табыс;

б) сатудан тыс амалдардан түскен табыстар;

в) белгіленген норматив бойынша кәсіпорынның құзырына қалған табыстар;

г) өтемдік есептеулер;

д) басқадай түсімдер;

е) кәсіпорынның өз қаржылары.

II. Бөлім. Шығыстар мен жұмсалатын қаржылар.

а) сатудан тыс шығыстар;

ә) тұрғын-коммуналдық және әлеуметтік-мәдени объектілерді ұстауға арналған шығыстар;

б) ғылыми зерттеу амалдарын орындауға жұмсалатын шығындар;

в) күрделі қаржы жұмсау-соның ішінде объектілер құрылысына- өндірістік бағытқа арналған;

г) шығыстар қорытындысы.

III. Бөлім. Бюджеттік және бюджеттен тыс қорлардың арақатынасы.

а) қаржылық нәтижелерге қатысты алымдар мен салықтар;

ә) табысқа алынатын салықтар және басқа да табыстан төленетін төлемдер;

б) мақсатты қаржыландыру және бюджеттен түсім көздері, соның ішінде;

1) мемлекеттік инвестициялық бағдарламаны қаржыландыру;

2) әлеуметтік инфрақұрылымдар объектісін ұстауды қаржыландыру шығындары;

3) тапсырыс-жоспарды орындау шығындарын орнын толтыру;

в) мақсатты қаржыландыру және бюджеттен тыс қорлардың түсімдері.

IV. Бөлім. Кредиттік арақатынастар.

а) банктердің тауарлық және коммерциялык кредиттері;

ә) кредиттерді өтеуге жұмсалатын шығындар.