2. Инновациялық қызметті венчурлық қаржыландыру.

«Венчур» - ағылшынның «venture» тəуекелді кəсіпорын немесе бастама дегенді білдіреді. Венчурлік капитал жеке бизнесті каржыландырудың баламалы нысаны ретінде АҚШ-та 50-жылдардың ортасында пайда болды. Еуропаға ол тек 70-жылдардың соңында ғана келді. Венчурлік капитал пайда болғанға дейін əлемде шағын жəне орта бизнесті каржыландыруды банктік капитал, ірі корпорациялар мен компаниялар жəне ауқатты адамдар, яғни «бизнес періштелерінің» қаржыландыруы арқылы жүзеге асырылған. Венчурлік бизнестің отаны - Силикон аңгары. 1957 жылы Артур Рок инвестициялық банкте істеп жүрген кезінде Shoreley Semiconductors Laborotories компаниясының инженері Юджин Клейнерден хат алады. Клейнер жаңа кремний транзисторын шығару идеясын қолдайтын фирма іздеп жүрген болатын. Кездесуден кейін Артур Рок Клейнердің жобасына қажет 1,5 млн. долларды қаржыландыруға инвестор тауып беруге келісті. Алайда Артур жолыққан 35 корпоративтік инвесторлар ұсынысқа қызығушылық танытқанымен қаржыландыруға келіспеді. Сол кезде Рокка Шерман Фэрчайлдқа жолығуға кеңес берді. Ш.Фэрчайлд - өнертапқыш жəне жаңа компанияларды қаржыландыру жөнінде тəжірибесі бар еді. Ол қаржыландырған 1,5 млн. доллар нəтижесінде Силикон аңғарындағы барлық жартылай өткізгіштер шығаратын компаниялардың негізі қаланды.

Еуропадағы венчурлік индустрияның пионері - Ұлыбритания, əлемдегі қуатты қаржылық орталық. 1979 жылы осы елдегі венчурлік инвестициялардың жалпы көлемі 20 млн. фунт болса, 8 жылдан кейін бұл сома 6 млрд. фунтқа жетті. Өткен он жылдықтағы Еуропадағы венчурлік бизнеске 46 млрд фунт шоғырланды жəне инвестициялаған жеке компаниялар саны 200 мыңға жуық. Еуропаның 20 елінде 500 венчурлік қор мен компания бар. Бұл қаржыландыру шағын инновациялық бизнесті қолдауға дамытуға арналған еді. Қазіргі күні ол жеке венчурлы кəсіпкерлікке айналды. Бұл кəсіпкерлік екі түрлі бизнестің косындысы: бірі қаржы, екіншісі инновациялық бизнес. Венчурлы бизнестің негізгі субъектілері мыналар: 1. қаржы акцепторлары – венчурлы кампаниялар жəне жаңа бастаушы кəсіпкерлер; 2. қаржы донарлары – жеке тұлғалар, бизнес-періштелер жəне маменданған қорлар; 3. қаржы жəне ақпарат делдалдары; Венчур деген сөздің өзі риск яғни тəуекел деген мағынаны білдіреді. Бұл бір жағынан өте тəуекелге жақын, ал бір жағынан жоғары пайдалы кəсіпкерлік дегенді білдіреді. Венчурлы қаржыландыру ол ұзақ мерзімді жоғарғы тəуекелді қаржыландыру (яғни 5-7 жылға дейін созылатын). Ол жаңа пайда болған шағын инновациялық кəсіпорынның акционерлік капиталын қалыптастыратын немесе бұрыннан белгілі венчурлы компанияның капиталына айналатын қаржы құралы.

3. Интеллектуалдық меншік.

Интеллектуалды меншік – инновациялық жобалар нəтижесін кəсіпорындардың иелену құқы. Инновациялық кəсіпкерліктің нəтижесінде белгілі бір инновациялық өнім алынады. Ол өнім инновациялық қызметтің яғни интеллектуалды еңбектің нəтижесі болғандықтан, интеллектуалды меншік болып саналады жəне ол заңды түрде құқықпен қорғалады. Интеллектуалды меншік объектілірін екіге бөлеміз: - авторлық құқықтың объектілері: ғылым шығармашылығы ЭВМ программалары, жинақтамалар; əдеби шығармашылық əдебиет, оқулықтар, сценарилер; өнер шығармашылығы музыка, кино, бейнелеу өнері; - өндіріс меншігінің объектілері: өндіріс сызбалары; пайдалы модельдер; тауар белгілері, аталуы; ноу-хау. Интеллектуалды меншіктің дүниежүзілік ұйымы (ИМДҰ) - бұл 16 арнайы ұйымдарының бірі болып табылады. ИМДҰ құрушы конвенция 1967 жылы шығарылып, 1970 жылы күшіне енген болатын. Бірақ бұл ұйымның қызметі 1883 жылғы өндірістік меншікті қорғау туралы Париж конвенциясының қалыптасуымен басталған болатын. ИМДҰ негізгі қызметі мыналар: 1.тіркеу қызметі; 2. интеллектуалды меншікті басқаруда халықаралық бірлестікке көмек беру; 3.бағдарламашы қызметі. Инновациялық кəсіпкерліктің нəтижесінде белгілі бір инновациялық өнім алынады. Ол өнім инновациялық қызметтің яғни интеллектуалды еңбектің нəтижесі болғандықтан интеллектуалды меншік болып саналады жəне ол заңды түрде құқпен қорғалады. Интеллектуалды меншік объектілерін үшке бөлеміз: 1. Авторлық құқықтың объектілірі : - Ғылым шығармашылығы (ЭВМ программалары, жинақтамалар) - Əдеби шығармашылық (əдебиет, оқулықтар, сценарилер) - Өнер шығармашылығы ( музыка, кино, бейнелеу өнері) 2. Өндіріс меншігінің объектілері - Шығармашылық - Өндіріс сызбалары - Пайдалы моделдер - Товар белгілері, аталуы - Ноу-хау 3. Аралас құқық объектілері Технологиялар трансферті – құқық иесінен инновациялық субъектілеріне жəне шет елдерде патенттелген инновацияларды пайдалану құқықтарын беру процессі. Əдетте, бұл процесс мемлекет ішінде жəне халықаралық технология алмасу рыноктарында жүзеге асырылады. Ол көбінше лицензия жəне ноу- хау сату-сатып алу арқылы жүргізледі Ноу-хау Өндірісті ұйымдастыруға қажетті техникалық, технологиялық, қаржылық жəне коммерциялық дəрістер мен білімдер жиынтығы. Ол өндірістік тəжірибе, дағды, теориялар мен модельдерден тұратын болғандықтан патенттелмейді. Бірақ ноу-хау патент, тауарлы белгі жəне авторлық құқық сияқты кəсіпорынның меншігіне жатады. Ноу-хау əдетте техникалық құжаттар, персоналды үйрету жəне мамандардың келіп өндіріске қатысу арқылы беріледі. Қазақстан Республикасының Ұлттық патенттік жүйесінің құрылуы «Қазақстан Республикасының Министрлер Кабинеті жанындағы Ұлттық патентік ведомоство туралы» Қазақстан Республикасының Президентінің №806 Жарлығына қол қойылған күннен, яғни 1992 жылғы 23 маусымнан бастау алады. Ұлттық патенттік жүйені құрудың негізгі мақсаттары республиканың ғылыми-техникалық потенциалын сақтап қалу жəне қорғау, өнеркəсіптік меншік саласындағы өркениетті нарықтық қатынастарды құру, отандық өнертапқыштардың шығармашылығына демеу болып табылады. Қазіргі кезде мемлекеттік басқару органы – Қазақстан Республикасы Əділет министрлігінің Зияткерлік меншік құқығы мен сараптама жасау ұйымы – «Ұлттық зияткерлік меншік институты» РМКК-ты қамтитын екі деңгейлі құрылым болып табылады. Қазіргі кезде Қазақстандағы ииновациялық үдерістердің жеделдетілуіне байланысты қорғау құжаттарын беру мерзімін айтарлықтай қысқарту қажеттілігі туындап отыр. Бірқатар елдердің тəжірибесі патенттік өнімдердің сараптамасын өткізуді жеделдету патенттің қолданылу мерзімін ұзартуға əкеп соғатынын көрсетті, ол ғылыми-техникалық прогресске объектіні өндіріске мейлінше ерте енгізуге əсерін тигізеді жəне өнертапқыштарды патент алуға ынталандыра түседі.