63. Сөйлеу тілін тексерудің бағдарлау, диагностикалық кезеңдерінде қойылатын сұрақтар мысалы

64. Сөйлеу тілін тексерудің аналитикалық, болжамдау кезеңдерінде қойылатын сұрақтар мысалы

65-66. Сөйлеу тілін тексеруде ата-аналарды хабардар ету кезеңінде қойылатын сұрақтар мысалы.66. Анамнез жинау үшін қойылатын сұрақтарды атып, негіздеңіз

Анамнез жинау барысында сөйлеу тілінің, моторикасының ерекшеліктері туралы деректер логопедке баланың жағдайын дұрыс бағалауға, сосын логопедиялық түзету жұмысын жоспарлауға мүмкіндік береді.Анамнезді мүмкіндік болса анасымен әңгімелесу барысында жинақтау тиімді, болмаса жақындарынан жиналады.

Ата-анасымен әңгімелесу барысында анықталатын:

1.Жүкті болу мен босануы:

Жүктілігі қалай өтті (токсикоздың байқалуы бірінші немесе екінші кезеңінде ме, ананың жүкті кезінде ауырған туралы мағлұмат, зақымдалуы, операция, т.б.);

-босануы (уақытында, ерте, кеш, өзбетімен немесе дәрінің (стимуляция) көмегімен;

-бала туғаннан кейінгі кезең

(бірден айқайлады ма, асфиксия болса қандай түрі: ақ

-көк; зақымдалу болды ма; айқайдың сипаты

-қатты, әлсіз, т.б.);

-омырауды бірден алды ма, әлде ______ сағаттан кейін;

-тамақтануы (омыраумен, жасанды).

2.Бір жасқа дейінгі кезең:

-отбасының жағдайы;

-ұйқысы, тәбеті;

-немен ауырды (инфекциялық, соматикалық);

-моторлы дағдылары (басын қашан ұстады, отырды, жүрді).

3.Сөйлеу анемнезі:

-уілдеу, былдырлау уақыты;

-уілдеуі мен былдырлаудың ерекшеліктері (белсенділігі, дыбыстардың

сипаты, әртүрлігі, дауыс реакция

сының сипаты);

-алғашқы сөздің пайда болған уақыты;

-алғашқы сөйлемнің, байланыстырып сөйлеу уақыты;

-фразалық сөйлемге көшкен кезеңдегі байқалған қиындықтар;

-сөйлеу тілінің бұзылыстары.

4.Баланың тәрбие жағдайы:

-әлеуметтік ортасы (қайда тәрбиеленді

-үй

де, балалар үйінде, әжесінде, т.б.);

-сөйлеу ортасы (сөйлеу тілі бұзылысы бар адамдармен қатынасы,

билингвизм, қай тілде сөйлеуі басым);

-сөйлеу қатынасының ерекшелігі: сөйлеу қатынасы жеткіліксіз, сөйлеуде ынталандыруды керек етеме, балалар әдебиетін оқу, ол жас ерекшелігіне сай келе

ме, қай жастан өлең, тақпақ жаттай бастады, еске сақтауы қалай,

қандай мөлшерде;

-отбасындағы психологиялық жағдай (тым қатаң немесе қорғаштау, қатынас

бірқалыпты, сөйлеу режимі (шамадан тыс телевизор көру, кітап оқу, т.б.);

-отбасы мүшелерінің баланың ақаулығына көзқарасы.

Мектеп жасына дейінгі балаларға қажет қосымша деректер: -баланың тәртібінде жылауықтылық, ашуланшақтық, эмоциялық тұрақсыздық байқала ма? -қорқақтық, шошымал, үрейлену белгілері; -ойнау іс әрекетінің деңгейі;-ойнағанда өзінің іс-әрекетін айтып ойнай ма, әлде үндемей ойнай ма;-өзі жалғыз ойнағанды, әлде ұжымда ойнағанды ұнатама.

67. Байланыстырып сөйлеуін тексеруге арналған сұрақтар мысалы

Байланыстырып сөйлеуін тексеру үшін төменгідегідей әдістерді қолдануға

болады:

1.сурет бойынша әңгіме құрастыру.

2.сериялы сурет бойынша әңгіме құрастыру.

Нұсқау. Суретке қарап, оларды ретімен қойып әңгіме құрастыр.

3. Мәтінді тыңдап мазмұнын айту.

Нұсқау. Мен қазір әңгіме оқып беремін, сен мұқият тыңдап, есіңе сақтап

мазмұнын айтып беруің керек. Мәтін екі реттен көп оқылмайды. Арнайы әдебиеттерде байланыстырып сөйлеудің бірнеше критерийлері қарастырылады. Олар: байланыстылығы, кезектілігі, логикалық-мазмұндық жағы,яғни оның тақырыпқа сәйкестілігі, толықтылығы.байланыстырып сөйлеудің қалпы төменгідегідей критерийлер бойынша бағаланады:

1.мазмұндық тұтастығы –мазмұнның негізгі бөліктері дұрыс

кезектілікпен, тақырыпқа сай берілген, себеп-салдары толық ашылады;

2.әңгіменің лексикалық-грамматикалық өңделуі, дұрыс қолдануы

сөздерді мағынасы, ұқсастығы бойынша шатастыру, алмастырудың

байқалмауы, аграмматизмнің болмауы;

3.тапсырманы өзбетімен орындауы-әңгімені өзбетімен бірден

құрастыруы. Көмек көрсетілуі, көмектің түрі.Осы аталған критерийлер бойынша баланың байланыстырып сөйлеуінің даму денгейі қортындыланады

68. Сөз қорын тексеруге арналған сұрақтар тізімін беріңіз. Баланың ауызекі сөзін бақылай отырып сөздік қорының қаншалықты деңгейде екенін анықтап білуге болады. Бірақ кейбір жағдайларда баланың сөйлеу тіліндегі белсенділігін және сөздің мағынасын түсінудегі енжарлығын арнайы тексеруді керек етеді.Баланың жас мөлшеріне және сөйлеу тілінің мүмкіндігіне қарай сөздік қорын зерттеу үшін заттардың аттарын атау, жалпы аттарын табу, қарсы мәндес және ұқсас мәндес сөздерді атау, түбірлес сөздерді іріктеу, сөйлемдегі сөздерді ауыстыру сияқты бірсыпыра арнайы тәсілдер қолданылады.Ең қарапайым және аса көп тараған тәсілдердің бірі заттардың атын атау, балаға аттарын атай алатын заттарды немесе оның әрекетін және белгісін бейнелейтін суреттерді көрсетеді. Баланың сөйлеу тілінің белсенділігін тексеру үшін логопед оған затты немесе суретті көрсетіп, Мынау не? Мынау кім? Не істеп жатыр? Қандай? Кімдікі? деген сұрақтарды қояды. Бала затты немесе суретті атау керек. Бұндай тәсілді тіпті мектеп жасына дейінгі балалардың сөздік қорының деңгейін тексеру үшін де қолданады. Әдетте сөйлеу тілі дұрыс дамып, мектеп жасына дейін-ақ айтарлықтай мол сөздік қор жинаған бала заттың атын, әрекетін, сапасын атауда ешқандай қиналмайды.Заттар және суреттер тақырыпқа іріктеп алынған болу керек, мысалы, ойыншық,ыдыстар, киімдер, аяқ киімдер, жануарлар, үй жабдықтары, әр түрлі кәсіптің адамдары, жиһаздар.Тақырыптық суреттердің ішінде күнделікті тұрмыста көп тарала қоймаған, бірақ балаларға белгілі заттар бейнеленген суреттер болу керек (сөре, ескек, табалдырық, маңдайша, босаға, қодық, бәкі, кездік, жаулық т.б.).