5 Дәріс. Қазақстан Республикасының отбасы құқығының негіздері (1 сағ.)

Жоспар:

1)  Отбасы құқығы: ұғымы, мәні мен принциптері.

2)  Некеге тұрудың тәртібі мен шарттары. Некенің жарамсыздығы.

3)  Ерлі-зайыптылардың құқықтары мен міндеттері. Некені тоқтату.

4)  Ата-аналардың, балалардың және отбасының басқа да мүшелерінің арасындағы алименттік қатынастар.

Дәрістің мақсаты: некеге тұрудың тәртібі мен шарттарын, некені тоқтату мен бұзудың мазмұнын, қайнар көздерін және ата-аналардың, балалардың және отбасының басқа да мүшелерінің арасындағы алименттік қатынастардың ерекшеліктерін ашу.

5.1 Отбасы құқығы: ұғымы, мәні мен принциптері

 

Отбасы құқығы некелесу, туыстық, бала асырап алу және баланы отбасы тәрбиесіне қабылдаудың басқа да нысандарына орай пайда болатын, яғни отбасы қатынастарын өзіндік және соған байланысты мүліктік қатынастарды, яғни отбасы қатынастарын реттейтін құқық саласы болып табылады.

Қазақстан Республикасы отбасы құқығының қайнар көзі Қазақстан Республикасының 1998 жылғы 17 желтоқсандағы «Неке және отбасы туралы» Заңы болып табылады.

«Неке және отбасы туралы» Заңның 3-бабы Қазақстан Республикасының, неке отбасы заңдары мынадай принциптерге негізделетінін белгілейді:

-     еркек пен әйелдің некелік одағының еріктілігі;

-     ерлі зайыптылардың отбасындағы құқықтарының теңдігі;

-     отбасының ісіне кімнің болса да өз бетінше араласуына жол

-     бермеушілік;

-     отбасы ішіндегі мәселелерді өзара келісіммен шешу;

-     балаларды отбасында тәрбиелеуге басымдық беру, олардың өсіп жетілуі мен әл ауқатты болуына қамқорлық жасау;

-     отбасының кәмелетке толмаған және еңбекке қабілетсіз мүшелерінің құқықтары мен мүдделерін қорғауға басымдық беру;

-     отбасы мүшелерінің өз құқықтарын кедергісіз жүзеге асыруын қамтамасыз ету, бұл құқықтарды сот қорғауының мүмкіндіктері.

5.2 Некеге тұрудың тәртібі мен шарттары. Некенің жарамсыздығы

Отбасы құқығы бойынша неке бұл «ерлі зайыптылар арасындағы мүліктік және мүліктік емес жеке қатынастарды туғызатын, отбасын құру мақсатымен заңдарда белгіленген тәртіппен тараптардың ерікті және толық келісімі жағдайында жасалған еркек пен әйелдің арасындағы тең, құқықты одақ» (Заңның 1-бабы).

Некені заңды түрде рәсімдеу дегеніміз оны азаматтық хал актілеріндегі жазу органдарында тіркеу болып табылады.

«Неке және отбасы туралы» Заңның 10-бабында белгіленгендей еркектер мен әйелдердің неке жасы-18.

«Неке және отбасы туралы» Заңның 10-бабында азаматтық хал актілеріне жазу органдары некеге тұруды мемлекеттік тіркеу орындарында дәлелді себептері болған жағдайда неке жасын екі жылдан аспайтын мерзімге төмендету мүмкіндігі (некеге тұрушылардың келісімімен) көзделеген.

Некеге тұруға кедергі жасайтын қолайсыз жағдайлардын немесе басқа да себептердің болатындығы «Неке және отбасы туралы» Заңның 11-бабында қарастырылған. Осы бапқа сәйкес мына тараптағы адамдардың некеге тұруына тыйым салынады:

1) Біреуі болса да басқа тіркелген некеде тұрған адамдардың.

2) Тікелей ата тегі бойынша және өзінен тарайтын жақын жақын туыстардың (ата аналар мен балалардың, атасының, әжесінің және немерелерінің), ата анасы бір және ата анасы бөлек әкесі немесе анасы ортақ аға інілілер мен апалы сіңілілердің (аға қарындастардың).

3) Асырап алушылар мен асырап алынғандардың.

4) Біреуін болса да психикалық ауруының немесе ақыл есі кемдігінің салдарынан сот әрекетке қабілетсіз деп танылған адамдардың.

Заңмен белгіленген шарттар бұзылған жағдайда неке жарамсыз деп танылады. Сондай ақ жалған неке («Неке және отбасы туралы» Заңның 24-бабы) жарамсыз деп танылады. Белгіленген заң тәртібімен тіркелсе де, «отбасын құру ниетсіз заңда белгіленген тәртіппен жасалған және ерлі зайыптылардың құқықтары мен міндеттерін туғызбайтын неке» (заңның 1-бабы) жалған неке деп танылады. Некеге тұру фактісінен көрінетініндей, жалған неке кейбіреулердің бас пайдасы үшін ғана жасалады (мысалы, қалада тіркеуге тұру үшін, армия қатарына шақырудан жеңілдік алу үшін т.б.).

Мәжбүрлеп қиылған неке жарамсыз деп танылуы мүмкін.