Гипофиздің алдыңғы бөлігінің /аденогипофиздің/ гормондары

Өсу гормоны /соматотропин – СТГ/. Сүйек, ұшындағы шеміршек ткані клеткаларының бөлінуі есебінен ұзарып өседі. Сүйектердің өсуін биологиялық активті заттар, мысалы гипофизден бөлінетін өсу гормоны реттеп отырады. Бұл гормонның мөлшері жеткіліксіз болса жас жануарлардың тіпті өсуі мүлде тоқтап қалады. Мысалы, мұндай адамдардың бойы пәкене болып, ер жеткенде 5-6 жастағы баланың бойынан аспайды. Мұндай адамдарды ергежейлілер деп те атайды. Бұл кезде жыныстық дамудың да тежелуі мүмкін.

Егер балалық шақта гипофиз өсу гормонын өте көп бөліп шығарса, онда бойы 2 м және одан да асатын алып адам өседі /гигантизм/.

Сүт шығару /пролактин – ПРЛ/. Лактация – күрделі процесс. Оның әрдайым ойдағыдай болуын осы гормон реттеп отырады. Сүтқоректі жануарларда ол 15ими дененің /бездің/ дамуына ықпалын тигізеді, түсік тастамай буаздықтың сақталуына, желіннің өсіп жетілуіне, одан сүт шығуына қолайлы әсер етіп, аналық қасиеттің қалыптасуына көмектеседі.

Гонадотропин /ГТГ/ немесе филлотропин /фолликулдардың дамуын жылдамдататын гормон – ФСГ/. Аналық, жарым-жартылай аталық, ұрық безедрінің қызметін күшейту үшін қолданылады. Аналық безінің фолликулдарының жұмыртқалыққа өсіп жетілуін тездетіп, олардың гормондық қызметін арттырады /фолликулаларда аналық клеткалар орналасқан/. Буаз биенің несебінен алынады. Қойды қолдан ұрықтандыру арқылы көп төл алу үшін СЖК препараты қолданылады.

Лютотропин гормоны /ЛГ/. Әсері филлотропинге ұқсас. Әр жынысты екі организмге гонадотропты әсер етеді. Сары дененің өсіп жетілуіне және овуляцияға қолайлы жағдай туғызады.

Тиреотропин /тиротроптық гормон – ТТГ/. Оның атқаратын қызметі – қалқанша без жұмысына жағдай жасау, яғни, бездің қаннан иодты сіңіруіне және дииодтирозиннің тироксинге айналуына көмектеседі. Сонымен гормондық реттелу бірімен-бірі байланысты болып шығады: гипофиз қалқанша бездің әрекетін реттейтін болса, қалқанша бездің гормондары организмдегі бүкіл зат алмасуды бақылайды.

Кортикотропин /адренокортикотроптық гормон – АКТГ/. Бүйрек үсті бездерінің гормондарының /кортикостерон, кортизол/ түзілуіне ықпал жасайды, организмде холестерин шамасын төмендетеді де, бүйрек үсті қабығында, керісінше, оны жоғарылатады. Көмірсу емес қосылыстардан глюкоза түзілуіне жанама әсер етеді.

Гипофиздің нақ аралық гормоны

Меланотропин – тері реңін /пигментация/ реттеуші гормон. Гормон тері реңі – меланиннің түзілуіне әсер етеді.

Гипофиздің артқы бөлігінің гормондары

Сүтқоректі жануарлардың нейрогипофизі негізінен екі түрлі гормон бөліп шығарады: окситоцин және вазопрессин.

Окситоцин – ОКСТ /окситоцин/ жылтыр бұлшық еттерді қатты жиырылтып қысқартады. Әсіресе бұл жағдай малдың тууы кезінде жатыр бұлшық етінде байқалады. Сондықтан да окситоцинді малдың тууы қиындап ұзап кеткенде қолданады. Малды сауған уақытта желіннің емшегін түршіктіріп қоздырған кезде окситоцин босап шығады да сүттің бөлініп шығуына себеп болады.

Вазопрессин – ВП /адиуретин/ қан қысымын арттырып, қан плазмасының осмостық қысымын реттейді. Ол бүйрек каналдарында суды кері қарай соруды белгілі деңгейде ұстап тұрады, сөйтіп бөлінетін зәр мөлшерін азайтады. Яғни, вазопрессин организмде тұз – су алмасуын тұрақтандырады. Вазопрессиннің түзілу процесі бүлінген кезде, несеп көп бөлінеді, мұндай ауруға ұшырағандар суды көп ішеді, сусамыр болып, қатты шөлдегіш келеді.