Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Психология және адам дамуы.docx
Скачиваний:
1
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
358 Кб
Скачать
☆

2. XX ғасырдың 20-30 жылдардағы психологиядағы дағдарыс

XX ғасырда психологияның қарқында дамуына Ч. Дарвиннің эволюциялық тағылымы да үлкен ықпал жасады. Бұл ілімге орай барша психологиялық дүние қоршаған орта мен тіршілік иесінің икемдесу әрекетінен ажырамас мүмкін емес деген тұжырым орнықты эволюциялық теория ықпалында интроспекция әдісін қолдану мүмкін емес, бала мен хайуанат психикасын зерттеу етек алды.

Осындай әртүрлі ықпалдар мен жағдайлар ғылымда бірнеше жаңа психологиялық теориялардың туындауына себепші болды. Жаңа теория өкілдері сана психологиясын психика жөніндегі жаңа тұжырымдамалармен толықтыру немесе оны ауыстыруды мақсат етіп қойды.

№

Бағыт атауы

Сипаттамасы

Жетістігі

Кемшілігі

1.

Бихевиоризм. Негізін қалааушы- Э Торндайк.

Бағдарламасын жасап, терминді енгізген- Дж. Уотсон.

«S – R» - әрекет- қылық бірлігі.

Необихевиорист Э. Толмен: S – V- R

V-аралық өзгер гіш.

XX ғасырдағы американдық бағыт. Психология мақсаты- мінез-құлықты зерттеу.

Біздің қобал жуларыларымыз, біздің санамыз бен ойлауымыз дың ерекшелік тері, біздің психо

логиялық даралы ғымыз сыртқы кө

рініс ретінде біздің қылықта рымыз бен мінез- құлықымызда бей неленеді.

Әрекет-қылықты игеру қажеттігін дәлелдей отырып, сананы да бірге игеру қажеттігін теріске шығарды.

2

Генетикалық психология. Ж.Пиаже.

Бала ақыл-есінің қалыпт асуына назар аудара отырып, ғылыми психоло гиядағы зерт теулер бала интеллектісінің дамуын байқау

дан басталып, сол арқылы ер есектердегі ин теллект таби ғаты мен қызме тін біледі.

Адам интеллек тісінің құрылы мын зертеу.

Баланың біртұтас дамуын ескермес тен, ақыл-естің өрістеу тұғырын интеллектің өзінен іздеді, ал, сананы дамытушы фактор лар арасында ол қоғамдық тарихи әрекет болмысына ешқандай орын қалдырмады.(Әлеуметтік-қоғамдық факторлар ескерілмеді).

3.

Фрейдизм. Австрия психо логы З. Фрейд.

Негізгі ұғымдар : либидо; тұлға құрылымын 3 компонентке бөлді:

  • ид- ол;

  • эго- мен;

  • супер эго-жоғары мен

Тұлғаның жан төркінін, даму ын иррациона лизм мен мистика сияқ ты психология лық саналы әре кетке тікелей қарсы қойды.

Алғаш рет психиканы инстинкт, ақыл және сана арасындағы тар тыста сипат тады. Адамның психикалық өмі рінің аспек тілерін қараңғы , жасырын жақ тарын түсі нуге жол ашты. (сек суалды әуестік - либидо)

Адам іс-әрекетінің бәрі объектив болмыс туындатқан сана басқарымында болмай, адамның өзі сезе бермейтін бейсанадағы ықпалдар жетегінде жүреді деген тұжырымы. Санада ешқандай күш жоқ, яғни ағза мен қоғам адамның саналы күтілмеген көңіл шарпуларының илеміндегі қамыр.

4.

Гештальтпсихо

логия. Негізгі өкілдері: М.Вертгеймер, В.Келер, К. Коффка.

Бейне, кескін, үйлесім деген мағынаны білдіреді. Геш тальтпсихол

огия бойынша, мінез- құлық тек рефлекстер шоғыры емес, күрделі құбылыс.Ол тұтас нәрсе

Қабылдау дың түйсіктен сапалық ерекшеліктерін айқындады. Фигура және фон құбылысының мәнін ашты.

Түйсіктер комплекстері ретіндегі заттар туралы махистік идея болды. Мұның өзі қабылдаудың шынайы мазмұнын, оның сыртқы ортамен байланысын теріске шығарды.

№6 кесте. XX ғасырдың 20-30 жылдардағы психология ғылымындағы негізгі бағыттар