3. Психология ғылымындағы жаңа бағыттар және қазіргі күйі

Танымдық іс-әрекет зерттеулері аймағынада- когнитивті психология, гуманистік психология, ми жөніндегі ғылымдар жүйесінде адам санасын зерттеуге орай- нейрофизиология, нейроморфология, нейропсихология, тұлға психологиясы.

Когнитивті психология. 60 жылдардың аяғында необихевиористер зерттеулерінің нәтижесінде АҚШ-та пайда болды. Белсенді мағлұмат жинау мен ақпарат өңдеуші

адам ағзасы жүйелі құрылым деген танымды әрі жалғастырды, яғни, адам әрқилы ақпараттарға ықпалды әсер етуге қабілетті. Когнитивті психология өкілдері:Дж. Брунер, Д.Норман, Л.Фестингер, Ф. Хайдер, П. Линдсей , Г.Саймон. Когнитивті психологияның негізгі зерттеу аймағы танымдық процестер- ес, тіл мен сөйлеудің психологиялық қырлары, қабылдау, ойлау,зейін, қиял және танымдық даму.

Гуманистік психология. Негізгі өкілі А.Маслоу. Өз зерттеулерінің объектісі ретінде гуманист-психологтар салауатты, шығармашыл тұлға түсінігін таңдады.

Гуманистік психология тұжырымының өзегі- адам өз бойында алғашқыдан қаланған, қолынан келетіннің бәрін жүзеге асыруы тиіс.Маслоу түсінігінде өз мүмкіншілігінің мәні- тума құбылыс, адамның табиғи қасиеті. Әрбір адам қайырымдылық, адамгершілік, тілектестікке деген қажетсінулермен дүниеге келеді. Гуманистік психологияның кемшілігі қоршаған әлеуметтік ортаны ескермеуі болып табылады.

Әдебиеттер:

1. Жалпы психологияға кіріспе. Оқу құралы. Жауапты редакторы пс.ғ.д.,

профессор С.М. Жақыпов. Алматы «Қазақ университеті»,2007

2. Богословский В.В. Жалпы психология. 1973 ж.

3. Сәбет Бап-Баба «Жалпы психология» Алматы, 2003 ж.

4. Гиппенрейтер Ю.Б. Введение в общую психологию. Москва: ИРО,1997

5. Маклаков. Общая психология. Москва, 2002.

6. Немов. Психология. Москва:Владос, 1998. Т.1

4 - ЛЕКЦИЯ. Ресейде психология ғылымының қалыптасуы және қазіргі жағдайы

1. Ресейде психологиялық ой-пікірлердің дамуы.

2. 20- шы жылдардағы кеңес психологиясындағы негізгі зерттеулер.

3. Ресейдегі психологиялық мектептер.

1. Ресейде психологиялық ой-пікірлердің дамуы

Ресейде ғылыми психологиялық ой-пікірлердің дамуында М.В. Ломонсовтың орны ерекше. М.В. Ломоносов өз еңбектерінде (риторика және физика бойынша) түйсік және идеялардың материалистік түсінігін дамытты. Материяның алғашқылығы және олардың психикалық құбылыстардың тәуелділігін жарық теориясында дамытты. М.В. Ломоносов өз көзқарастарында адамның танымдық (ақылдық) процестері мен ақылдық сапаларын бөлу қажеттігін көрсетті. Ақыл сапасы ақыл қабілеттіліг және әуестік арақатынасында туындайды деп тұжырымдады.

Психологиялық ойлардың дамуында Галичтің философиялық көзқаратары қарастырылады. Өзінің «Картина человека» атты еңбегінде жекелік мотивациялық мәселелері- қозулары, бейімділіктері,, әуестіктері және т.б. айқын көрінеді.Галичтің психологиялық көзқарастар жүйесінде қоғамдық өмірде адам әрекетінің саналыдан өзіндік санаға өтуімен байланысты тұжырымдамалар болды.

XIX ғасырдың алдыңғы қатарлы Ресей психологиясында орыс материалистерінің- А.И.Герцен, В.Г. Белинский, Н.А. Добролюбов көзқарастарын атап өтеміз.

А.И. Герценнің «әрекет» жөніндегі пікірі адамның рухани даму факторы екендігі қазіргі күнде де өз көкейкестілігін сақтайды. В.Г. Белинский өзінің шығармашылық дамуының 2 кезеңінде алдыңғы қатарлы қоғамдық ойларға- жеке қабілет емес, тұлға психологиясын беру талап ететіндігін айтты. Н.А. Добролюбов психикалық пен физикалықты қарама-қарсы қоюшы дуалистік иделистік теорияға қарама қарсы, олардың бірлігін дәлелдеуге тырысты.

2. 20- шы жылдардағы кеңес психологиясындағы негізгі зерттеулер

XIX ғасырдан бастап Ресейде психология өз бетінше ғылым ретінде дамыды. Сол кездегі ең танымал жұмытардың бірі И.М. Сеченовтің «Рефлексы головного мозга» атты еңбегі болды. Сеченовтің физиолог ғана емес, оның еңбектері қазіргі психологияның жаратылыстық негізі болып табылады. С.Л. Рубинштейн пікрінше, сол кездің ірі орыс психологы.

Кеңес ғалымы И.П. Павлов еңбектері дүниежүзілік психология ғылымы үшін маңызы зор. Шартты рефлекс қалыптасу механизмдерін ашу негізінде көптеген психологиялық тұжырымдамалар, бағыттар құрылды.

Ресейде эксперименттік зерттеулерді А.Ф. Лазурский, Н.Н. Ланге, Г.И. Челпановтар жалғастырды.

А.Ф. Лазурский тұлғаны, әсіресе адам мінезін зерттеумен айналысты. Сонымен бірге, ең алғаш табиғи экспериментті ашты. Экспермент туралы айта отырып, Н.Н. Ланге Ресейде эксперименттік психологияның негізін салушылардың бірі. Ол түйсік, қабылдау, зейінді зерттеумен айналысып ғана қоймай, Одесса университетінде Ресейдегі алғашқы эксперименттік психологияның лабораториясын құрды.

XIX ғ. аяғында XX ғасырдың басында Ресейде эксперименттік психологиямен қатар, басқа да психологиялық бағыттар, олардың ішінде жалпы психология, жануарлар психологиясы, балалар психологиясы дамыды. Революцияға дейінгі Ресей психология тарихында бірінші Психологиялық институттің негізін салушы Г.И. Челпанов еңбектері ерекше.

Ресейде педагогикалық және экспериметтік психология дамыды. Осы негізде педагогикалық психология және эксперименттік педагогика (1906-1916ж) бойынша съезд өткізілді: 1906 жылы педагогикалық психология бойынша бірінші Ресей съезді , 1909- жылы екінші; ал, эксперименттік педагогика бойынша 1910 жылы бірінші, 1913 жылы екінші, 1916 жылы үшінші съезд өткізіледі.