- •Г.И. Ватаманова, ж.Г. Сизева, е.Н. Ярошенко
- •Условнöй пасъяс
- •Гожся лунö.
- •Радейтана дзоридз.
- •Медводдза чери.
- •Гожся салат.
- •«Пöла-мачöн» ворсöм.
- •Гожся лунö.
- •Мый вöзйöны сёйны кодзувъяс?
- •Солнечный салат.
- •Скорпион.
- •Мöд мамъяс.
- •Нэм чöжыс чужанiнас.
- •Радейтана велőдысь.
- •Чöскыд шыр.
- •Ми пöжасям.
- •Пöкрöв лун – вöралысьяслöн праздник.
- •Картупеля тшак.
- •Маа лымвый.
- •Мый тэнад юр вылад?
- •Гöсьтъяс.
- •Праздник пызан.
- •Крокодил Геналöн сьыланкыв.
- •Праздник пызан сайын.
- •Кöчлöн праздник.
- •Тупöсь нянь.
- •Быстрый олень.
- •Вотчисны.
- •Миян школа.
- •Школа йылысь сьыланкыв.
- •Кывпесанъяс
- •Куим рöма дöрапас.
- •Евгений Александрович Игушев.
- •Водз чеччö да этша печкö.
- •Финн шусьöгъяс.
- •Финн нöдкывъяс.
- •Иван Ильич Белых.
- •Выль пась.
- •Воисны сьöд ракаяс.
- •Берба лун.
- •Трöичаса кыдз
- •Крапивный салат.
- •Маръямоль.
- •Нюр вылын вотчигöн.
- •Пелысь пу.
- •Катшасин.
- •Бурдöдчан быдмöгъяс.
- •Лежнöг.
- •Велöдöм материал вынсьöдöм
- •Арын пуяс.
- •Менам радейтана велӧдысь.
- •Миян школа.
- •Черинянь.
- •Содтöд. Приложение
- •Лыдакывъяс гижам
- •Морта нимвежтасъяс Асалан, Босьтан, Сетан падежъяс серти вежлалöм
- •Роч предлогъяс да коми вежлöг суффиксъяс
- •Кадакывлöн кадъяс серти вежласьöм
- •Колян кад
- •Юриндалысь
Миян школа.
Ме велöдча сиктса школаын. Сійö кык судтаа, ыджыд öшиньяса. Миян велöдчанiнын век сöстöм да кыпыд. Медводдза судтаын пöрччысянін, веськöдлысьлöн вежöс, сёянін да ичöт класса челядьлöн велöдчан вежöсъяс. Шуйгавылын – ыджыд спортивнöй зал. Мöд судтаын коми да роч кыв, математика, химия да биология да менам радейтана информатика вежöсъяс. Мöд судтасö мичмöдöма серпасъясöн, öшиньяс вылын сулалöны мича дзоридзьяс. Таво миян школалы тырис 20 во.
…удж. План серти гиж ас висьт. Дасьтысь висьтавны аслад велöдчанiн йылысь.
Кöні тэ велöдчан?
Кутшöм тэнад школаыд? Кымын судтаа?
Мый сэні эм?
Кымын во тіян велöдчанiнлы?
… удж. Нуöд экскурсия радейтана судтаöд. Дасьты план серти висьтасьöм.
Кутшöм судта тэныд кажитчö?
Мый сэні эм?
Мыйöн сійö тэныд кажитчö?
Тэнад радейтана ин тайö судтаын?
… удж Лыддьы да вуджöд.
Рисунок: плакат, в верхнем правом углу которого нарисован мальчик с баяном. На свободном месте текст: Менö шуöны Миша Расов. Велöдча ме искусствояс гимназияын. Гимназия – искусствояслöн ді. Енбиа челядь, локтöй велöдчыны гимназияö, ті велаланныд бура сьывны, йöктыны да ворсны шылада инструментъясöн! |
Лöсьöд реклама аслад велöдчанінлы.
Рисунок: школьный герб, флаг гимназии искусств. |
…удж. Быд школалöн эм аслас символъяс: дöрапас, канпас да кып. Лöсьöд и тэ.
…удж. Сьыв ёртъясыдкöд школа йылысь сьыланкыв.
Школа йылысь сьыланкыв.
(«Солнечный круг» шылад улö)
Лöсьöдісны выльгортса шöр школаын велöдчысьяс.
1. |
Велöдчысь ёрт, тэ водзын мог – тöдöмлун школаын босьтны. Лоан мед тэ бур мортöн, дерт, Нималан ылöдз мед век. |
|
|
|
ПРИПЕВ: Медым пыр лоас школа Кыпыд, югыд, зэв колан. Челядь гöлöс пыр кылас, Челядь серамöн тырас. |
|
|
2. |
Му вылын мед некор оз ло Война да шогалан лунъяс. Мед вöлі мир, эз киссьы вир, Ёртасян гаж юргис дыр. |
|
|
Видлы лöсьöдны велöдчöм либö школа йылысь сьыланкыв.
… удж. Велöдчы колананогöн лыддьыны кывпесанъяс.
Кывпесанъяс
«Ö» Öтчыд Öньö öмидз öктіс, Öдва öкмис öти кöш. Öвад öдöлитіс-вöтліс, Öньö скöрмис – корсьö нöш. Öдзöс бокысь, öшинь улысь Нöшсö корсьö, Öньö скöр. Öгрö тьöтыс шуö: «Öвсьы, Öпöть öмöй колö ньöр?» |
«Дж» Ыджыд мыджöд Джыджыд вуджис, Джуджыд кöджын Джыджлöн поз. Джыджыд гыджгö – Ыджыд уджыс, Джыджлы уджавтöг Оз позь. |
Н. Щукин
... удж. Лыддьöй рольяс серти.
Юрöбтіс звöнок. Классö пырис Ольга Николаевна. Сійö пыр и казяліс стенын серпасалöм морячокöс. Чужöмыс велöдысьлöн лои стрöг.
– Коді тайöс серпасаліс?
Ставныс пукалісны шы ни тöв. Некод эз чеччы да эз висьтась.
– Ті öмöй онö тöдöй, мый класс колö видзны сöстöма? Мый лоö, быдöн кö кутас серпасасьны стенö?
Бöръя урок вылас классö воис директор Игорь Александрович. Сійö чöла висьталіс миянлы, мыйта сьöм видзö государство быд велöдчысь вылö, кутшöма колö видзны школаса имущество.
– Сійö, коді серпасаліс стенас, дерт, оз кöсйы вöчны омöьтор школалы. Сійö кö ачыс висьтасяс, то сійö петкöдлас, мый сійö честнöй морт.
Урокъяс бöрын Толя Дёжкин матыстчис Игорь Грачев дінö да шуис:
– Эк, тэ! Мыйла стенас рисуйтін? Тэ вöсна став классыс лои мыжа!
– Ог тöд, но ме сэсся ог кут, – кöсйысис Игорь.
Игорь босьтіс ветьöк да чышкаліс стенысь морячоксö, но сы местаö колис ыджыд чут.
? – Мый лёксö вöчис Игорь?
– Вöліс-ö татшöмторйыс тэкöд?
… удж. Лыддьы да гöгöрво висьтсö. Вочавидз юалöмъяс вылö.
Аттö дивö.
Ваня Пипуныров медводдзаысь муніс школаö. Том велöдысьсö шуисны Татьяна Николаевнаöн. Сійö неважöн воис Катыдпомö да челядькöд эз вöв тöдса. И медводдза урок дырйи учительница сувтöдліс быд первоклассникöс, юавліс ним-овсö. Ковмис и Ванялы ассьыс ним-овсö висьтавны.
– Пипуныров Иван,— вель ярскöба висьталіс Ваня.
Öртьöм Коля парта сайсьыс чеччывтöг гораа юöртіс:
– Татьяна Николаевна, абу сійö Иван. Аттöдивööн шуöны.
Ваня гöрдöдіс пельясöдзыс, доршасьны пондіс весиг синваыс. А Татьяна Николаевна меліа нюммуніс да юаліс:
– Коді нö, Ваня, сетіс тэныд татшöм тешкодь мöд нимсö?
И Ваня висьталіс аслас ыджыдджык вок Мишка йылысь. Кывлöма сійö кыськö кывбур, коді заводитчö тадзи: «Аттö дивö, миян Ивö...» И ляскис ичöтджык вокыслы выль ним – Аттö дивö.
Татьяна Николаевна кывзіс детинкалысь шог висьтсö, сэсся пуксьöдіс Ваняöс да шыöдчис став класс дорö:
– Челядь, тіянлы быдöнлы мам-батьныд бöрйöмаöсь зэв мича нимъяс. Радейтöй нимтö ассьыныд и ёртъясыдлысь. Эн вежлалöй найöс нерсян кывъяс вылö. А то öд и збыль коркö вермасны чужны Аттöдивö Миша либо Öртьö-брöтьö Маша.
Класс серöктіс. А ичöтик Ваня Пипуныровлöн сьöлöм вылас кокняммис.
? Кыдзи Иванлы сюрис Аттöдивö ним?
Кажитчö-ö Иванлы мöд нимыс? Гöгöрвоöд висьт отсöгöн
Мыйла нимтысьöмыс омöльтор?
… удж. Лыддьы да гöгöрвоöд шусьöгъяс.
Велöдчöм морт – синма, велöдчытöм – синтöм.
Быдтор дорö колö велöдчыны.
Велöдчытöгыд мортö он во.
Аддзы велöдчöм йылысь 2-3 шусьöг, дасьтысь гöгöрвоöдны найöс.
… удж. Лыддьы да гöгöрво ичöт серамбана висьтъяс. Дасьты ёртъясыдкöд петкöдчöм.
* * *
Настя пырис гортас да гораа юöртіс мамыслы:
– Мам, миян регыд лоö ветеринаръяскöд аддзысьлöм!
– Кутшöм ветеринаръяскöд?
– Кутшöм, кутшöм, – вочавидзис Настя, – да кодъяс тай война вылын тышкасисны.
* * *
Математика вежöсын.
– Висьтав, Коля, коді арталіс тэныд тайö задачасö, батьыд али мамыд? – юалö велöдысь.
– Ог тöд. Ме сэки ывлаын ворсі.
КОМИ РЕСПУБЛИКАСА КАНАЛАН ПАСЪЯС
Вежöртö – означает, значит Вежöртас – значение Вежа – святой Видзысь – хранитель Каналан – государственный Канму – государство, страна, республика Канму пасъяс – государственные символы |
Кузьта – длина Лöсялана – подходящий Паськöдчыны – расположиться Пасьта – ширина Перымса пемöсъяслöн сер – пермский звериный стиль Помтöм-дортöм – бескрайний Ыджда – величина |
… удж Видзöдлы кывъяс вылö да мöвпышт, кутшöм шыпасъяс оз тырмыны. Сетöм шыпасъясöн артмöд кывъяс.
ДРПС |
НЖ |
КНПС |
ЙР РЪЯС |
КП |
ЛМ |
ПРМ |
ВРШ ПЗ |
ЛБЧ |
ЗРН НЬ |
Нимвежтасысь кывберд артмöм. Образование имён прилагатнльных от местоимений Öтвывтöм кывбердъяс петкöдлöны мортлысь да предметлысь качествосö ас, аслыс нимвежтасъяс дорö нога, сяма, сикас, руа, ныра, пöлöс кывъяс содтöмöн. Пример вылö: асруа, асныра, аслыспöлöс да с.в. Аслыспöлöс-своеобразный Аслыссикас-разнородный, специфический, оригинальный Ассяма-своеобразный Аснога-своеобразный Асныра-своенравный,упрямый Асруа-своеобразный, со странностями |
… удж.Содтав сёрникузяясö лöсялана кывбердъяс.
Коми республикаын быд районын … сёрни.
Менам ёртöй … .
Коми Республикалöн … каналан пасъяс.
Войвывса йöзыд … .
Тöвся поводдяыд … .
… удж. Мый серпасалöма Коми республикалöн канпасö? Аддзы колана вочакывъяс.
1 А) кырныш Б) варыш В) сюзь |
2 А) шонді Б) коми ань В) зарни ань |
3 А) йöра юръяс Б) кöр юръяс В) ош юръяс |
Рисунок: Герб РК. |
… удж Лыддьы да кут тöд вылын.
Кып.
Республикаса каналан пасъяс – дöрапас, канпас да кып.
Миян кып аслыспöлöс: юргö коми да роч кывъяс вылын. Öд Коми республикаын кыккывъялун. Медводз кып лöсьöдан комиссия бöрйис Нёбдiнса Витторлысь «Варыш поз сьыланкыв». Сэсся дыр уджалiсны кывъяс вылын, медым кыпыс вöлi öнiя кадся да республикаын быдöнлы гöгöрвоана. 2007 восянь кыпыс юргö тадзи:
Коми республикалöн каналан кып.
Кывъясыс В. Савинлöн;
редакцияыс В. Тиминлöн, А. Шергиналöн да А.Суворовлöн
Шыладыс В. Савинлöн,
обработкаыс М. Герцманлöн
Ылын-ылын Войвылын Джуджыд Парма сулалö. Парма шöрын варыш поз Кыпыд горöн шыалö.
Лэбзьöй, повтöм варышъяс, Вына бордъяс шеныштлöй, Веськыд туйö нуöдöй, Коми мусö югдöдöй! |
Север, наш родимый край, Глубоки твои снега, Холодны твои ветра, Высока твоя тайга!
Нас несут через века Соколиные крыла. Коми край, твоя судьба Благодатна и светла! |
Сёрнит ёртыдкöд канму пасъяс йылысь. Пырт сёрниö вöзйöм юалöмъяс.
– Коді Коми Республикалöн Юралысьыс?
– Кутшöм каналан кывъяс миян Республикаын?
– Мый серпасалöма канпасö?
– Кутшöм дöрапасыс?
– Мый тöдмалiн кып йылысь?
Рисунок: стихотворение на фоне флага РК. |
… удж Содты кывбурö лöсялана кывъяс (рöм вылö индысь кывбердъяс).
