2. Фирманың табысы мен пайдасы

Фирманың дайындалған өнімдерді өткізу нәтежесінде оған түскен түсімнің ақшалай сомасы фирманың жалпы табысы деп аталады.

Орташа табыс-бұл сатылған игіліктің санына байланысты бөлуден шыққан, жекешеге тең өнім бірлігіндегі табыс, яғни бұл, сол игіліктің рыноктық бағасына тең.

Шектеулі табыс-өнімнің әрбір қосымша бірлігінің шығарылуымен байланысты табысының өсуі. Шектеулі өнім-бұл өндірістің басқа факторлары тұрақты болып қалған жағдайда, өндірістің қандай да бір факторында жасалған қосымша бірліктегі өнімдер немесе қосымша өнім.

Фирманың пайдасы оның жалпы табысы мен жиынтықты шығындардың әртүрлілігі ретінде анықталады.

Өз бизнесін жүргізуге мүдделі кәсіпкер одан ең аз дегенде белгілі бір табыс алуы қажет. Бұл қажетті ең аз табыс, қалыпты пайда болып табылады. Қалыпты пайда кәсіпкерге өз ресурстарын баламалы пайдаланудан ала алатын, жіберіп алған табысының орнын толтыруы қажет. Қалыпты пайда өндіріс шығындарының элементтері болып табылады.

Қалыпты пайданың үстінен алынған табыс, экономикалық немесе таза пайда ретінде көрінеді. Экономикалық пайда ретінде жалпы түсім мен толық шығын (сыртқылар және ішкілермен, анық және жүктелген) аралығындағы айырмашылық көрінеді.

Бухгалтерлік пайда толық түсім мен фирманың сырты (бухгалтерлік) шығындары арасындағы әртүрлікті көрсетеді.

8.3. Жетілдірілген бәсекелестіктегі фирманың жағдайы

Фирманың экономикалық теңдестігіне, фирма ең жоғары пайданы өндірген жағдайда ғана қол жетеді. Фирма шектеулі табыс шектеулі шығынға тең болған жағдайда, өзіне ең жоғары пайданы қамтамассыз етеді: МС = MR = P (8.5 сурет).

P(C) MC

P=MR

Q

Фирма әрбір қосымша шығарылатын өнім бірлігі қосымша пайда әкеліп тұрғанда, өндірістің көлемін арттырады. Өйтпеген жағдайда, шектеулі табысқа қарағанда, шектеулі шығындар аз болып тұр,анда фирма өндірісін кеңейте алады. Егер, шектеулі табыстан шектеулі шығындар асып түскен жағдайда, фирма залал шеге бастайды.

Өз-өзін бақылау сұрақтары:

1. Өндіріс шығыны дегеніміз не?

2. Қандай шығындар бухгалтарлік деп аталады?

3. Жүктелген шығындар дегеніміз не?

4. Экономикалық шығындар дегеніміз не?

5. Қандай критерийлер бойынша шығындар тұрақты және өзгерісті болып бөлінеді?

6. Жалпы шығын дегеніміз?

7. Орташа шығын қалай анықталады?

8. Орташа тұрақты және орташа өзгерісті шығындар қалай анықталады?

9. Шектеулі шығындар нені көрсетеді?

10. Өндіріс ауқымы есебіндегі ресурстар экономикасының заңы нені көрсетеді?

11. Өндіріс ауқымы есебінен үнемдеу алуға қандай факторлар ықпал жасайды?

12. Трансакциялық шығын дегеніміз?

13. Фирманың жалпы табысы дегеніміз не?

Негізгі әдебиеттер.

1.Экономикалық теория негiздерi: Оқулық / Я.Әубәкiров ж.б.- Алматы: Санат, 1998.- 479 б.

2.Р.Дорнбуш, С.Фишер . Макроэкономика . Оқулық. Алматы: Білім, 1997

3.Темірбекова А.Б. Экономикалық теория негіздері : Қысқаша лекциялар курсы / А. Б. Темірбекова. - Алматы : Экономика, 2008. - 188 б.

9-ТАҚЫРЫП .