14.3. Ұлттық шоттар жүйесінің жалпы сипаттамасы

Ұлттық шоттар жүиесі(ҰШЖ) ұлттық табысты, соңғы өнімді пайдалануды, қайта бөлуді және өндірісті сипаттайтын өзара үйлесімді көрсеткіштерді көрсетеді. Ұлттық шоттың негізін сыртқы экономикалық операцияның, мемлекеттік мекемелердің, үй шаруашылығы шығындарының, табыстардың, инвестициялардың ұлттық табыстың және ішкі өнімдердің жиынтықты шотын құрайды. Одан басқа, ҰШЖ-не өзіндік мәні бар, немесе шешілетін жиынтықты көрсеткіші бар, балансты кесте енеді.

Бұрынғы барлық КСРО-дағы сияқты, Қазақстан да рынок рельсіне көшуге дейін, халық шаруашылығы моделі санатында халық шаруашылығының балансы пайдаланды (ХШБ) (14.1-кесте). ҰШЖ-нің одан ерекшелігі ол өндірістің материалдық тең құқықтық идеологиясына, материалдық емес қызметтер аясына, шаруашылық қызметінен тікелей мемлекеттік басқару бөлімінің жағдайында өз бетімен шаруашылық жүргізетін субьектілердің нақты экономикалық байланысында базаланады. Сонымен бірге, рыноктық экономикалық байланысында базаланады. Сонымен бірге, рыноктық экономиканың өз бетімен реттелу тетіктерінің санатында сұраныс пен ұсыныстың, бәсекелестіктің, капиталдың экономикалық айналымның дамыған моделін көрсетеді, өйткені ол оны өнімімдерді өндіруден, қызметтер мен табыстарды пайдаланудан бастап, соңғы қаржылық нәтижелерді алға-қаржылық активтер мен пассивтердің өзгерістерді мен сипаттамалық құрамына дейін бақылауға мүмкіндік береді.

ҰШЖ-сін жақсы түсіну үшін рыноктық шаруашылық (агентердің номенклатурасы) субъектілерінің жіктелімін және рыноктік экономиканың субъектілерінің арасындағы рыноктық операцялардың (операциялар номенклатурасын) жіктелімін жақсы білу қажет.

Өз-өзін бақылау сұрақтары:

1. Ұлттық шаруашылық дегеніміз не:

2. Ұлттық байлыққа не кіреді:

3. Ұлттық экономиканың құрылымын қандай қатынастар сипаттайды:

4. Экономикалық құрылымды қалыптастыруға қандай факторлар ықпал жасаиды:

5. Үйлесім дегеніміз не:

6. Бірігу дәрежесі бойынша үйлесім қандай түрлерге бөлінеді:

7. ЖҰӨ мен ЖІӨ немен ерекшеленеді:

8. Макроэкономикалық мақсаттарқалай бөлінеді:

9. Атаулы және нақты ЖҰӨ дегеніміз не:

10. Нақты және әлеуметті ЖҰӨ немен ерекшеленеді:

11. Ұлттық табыс дегеніміз не:

Негізгі әдебиеттер.

1.Экономикалық теория негiздерi: Оқулық / Я.Әубәкiров ж.б.- Алматы: Санат, 1998.- 479 б.

2.Р.Дорнбуш, С.Фишер . Макроэкономика . Оқулық. Алматы: Білім, 1997

3.Темірбекова А.Б. Экономикалық теория негіздері : Қысқаша лекциялар курсы / А. Б. Темірбекова. - Алматы : Экономика, 2008. - 188 б.

11-ТАҚЫРЫП

Макроэкономикалық тепе-тендік.

Лекция мақсаты: Макроэкономикалъщ тепе-теңдіктің классикалық теориясының мәнін ашу.

Лекция сұрақтары:

1. МАКРОЭКОНОМИКАЛЫҚ ТЕПЕ- ТЕҢДІК ТҮСІНІГІ.

2.ТҰТЫНУ ЖӘНЕ ЖИНАҚТАУ.

3. ИНВЕСТИЦИЯЛАР ЖӘНЕ ЖИНАҚ САЛЫМДАРЫ.

4.МУЛЬТИПЛИКАТОРДЫҢ НӘТИЖЕСІ.

5. ТУЫНДЫ ИНВЕСТИЦИЯЛАРЖӘНЕ АКСЕЛЕРАТОР.

«ҰҚЬПТЫЛЫҚ ПАРАДОКСЫ».

6. . ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ САЯСАТ.

11.1. Макроэкономикалық тепе- теңдік түсінігі

Макроэкономикалық тепе-теңдіктіктің проблемаларын шешу эр түрлі тауарларды шыгару жэне оларды эр түрлі мүшелер ара-сында тең бөлу үшін шектелген өндірістік ресурстардың барлы-гын қанағаттандыратын қогамдағы пайдалану эдісін гылыми не-гізделген таңдауды қарастырады. Мүндағы тепе-теңдік жиынтық-ты үйлесімге жеткендікті білдіреді:

а) өндіріс жэне түтыну;

э) ресурстарды жэне оларды пайдалануды;

б) үсынысты жэне сүранысты;

в) өндіріс факторы жэне олардың нэтижелерін;

г) материалдық-заттық жэне қаржылық ресурстарды. Жекелей, жалпы жэне рыноктардың нақты тепе-теңдігіне бөлінеді. Жекелей тепе-тендік жеке тауар рыноктарындагы тепе-теңдікті қарастырады.Экономикалык теория

Жалпы тепе-тендік - бұл еркін бэсекелестік заңы негізінде барлық рыноктық үдерістермен пайда болған, бірдей өзара байланысты тепе-тендік.

Нақты макроэкономикалықтепе-теңдік-рынокқа сыртқы фак-торлардың эсеріндегі жэне жеткіліксіз бэсекелестік кезіндегі ра-нокта орнаған тепе-теңдік болады.

Экономикалық әдебиетте макроэкономикалық тепе-теңдіктің жалпы моделінің әр түрлі түсіндіруі кездеседі. Бүл моделдің клас-сикалық түрі Сэй заңында негізделеді жэне мынаны қарастырады:

1. Еңбекақы мен бағаның абсолюттік икемділігі.

1. Экономикалық өсудің қозғаушы күші ретіндегі үсыныс жи-ынтығын бірінші кезекке жылжыту.

2. Өндірістің басқа факторын толық пайдаланудағы жэне жүмыспен толық қамтамасыз етілу деңгейіндегі жиынтық-ты үсыныс пен жиынтықты сүранысты теңдестіретін ры-ноктық тетіктердің қабілеті.

3. Экономиканың әлеуеттік мүмкіндіктері мен жиынтықты үсыныс көлемінің үнемі іс жүзіндегі үрдіске сәйкес келуі (сондықтан, түрақты өндірілетін табыс пен баға деңгейінің өзгерістерін көрсете отырып, ауытқымалы жиынтықты үсы-ныс сатылы сызықпен көрсетіледі.).

Макроэкономикалық тепе-теңдіктің проблемасы математи-калық негіздеме көзқарасы түрғысынан экономистердің назарын аударды. Сондай іргелі экономикалық-математикалық модельдердің теңдестігінің бірін XIX ғасырдың аяғында швейцарлық экономист Л.Вальрас эзірлеген. Ол экономикалық жүйедегі бөлек рыноктардың өзара байланысын көрсететін дәл теңдестіру жүйесін құрастырды. Сөйтіп, бірінші рет еркін бәсекелестік жағдайындағы, барлық шаруашылық пен барлық рыноктарда тепе-теңдікке бір уақытта қол жеткізу мүмкін екені математикалық тәсілмен дәлелденген. Соңғы түрінде Вальрастың теңдестіру жүйесін төмендегідей күйде жазуға болады:

т п

ЕРі^хі = і>.іу. № і=і