9 Кесте. Ауырсыну синдромының қысқаша мінездемесі

Жара ақауының орналасуы	Аурсынуды сезіну	Аурудың пайда болу уақыты
Асқазанның кардиальды бөлігі	Кеуде артында, перикардиальды аймақта, жүрек ұшы түрткісінде	Ерте ( тамақтанғаннан кейін- 0.5 сағатта)
Асқазан денесі	Эпигастрий ортасында, ортасызықтан солға	Ерте (тамақтанғаннан кейін- 0.5-1 сағатта)
Асқазанның пилорикалық бөлімі	Орта сызықтан оң жақта эпигастрийде	Кеш (тамақтанғаннан кейін 1.5-2 сағатта)
Он екі елі ішек	Орта сызықтан оң жақта эпигастрийде	Кеш, түнгі (тамақтанғаннан кейін 6-7 сағатта)
Постбульварлы бөлім	Арқада, оң жақ жауырын астында	Кеш

ЖА сырқаттанатын жүктілерде ( жүктілікке дейінгі), ауырсыну симптомының асқынуы болады:

• 51,8 % науқаста I триместрде;

• 27,6 % науқаста II триместрде;

• 42,1 % науқаста III триместрде;

Ауырсыну жиі орналасуы көп (эпигастри аймағында, арқада, сол немесе оң қабырға астында). Кей науқаста жауырын ортасына таралуымен.

Жүктілік мерзімі өзгерген сайын ауырсыну түрі де өзгереді: ауырсыну саны өзгереді, сыздап ауырсынады, жедел және толғақ тәрізді ауырсыну азаяды.

Мықын аймағында ауырлық немесе кесуші ауырсыну сезімі пайда болады. (64,4 % дейін III триместрде).

«Аштық ауырсыну»-бұл симптомның пайда болуы жиі он екі елі ішектің ЖА тән. Көп науқастарда ауырсыну құсқаннан кейін, тамақ қабылдаған соң, миотроптылардың қатарындағы антациттерді және спазмолитиктерді қабылдаған соң басылады.

Диспепсиялық синдром жүктілерде жиі жүрек айнумен және қыжылмен, сирек құсумен, ауамен кекірумен, іштің ісінуімен, дәреттің тұрақсыздығымен, сонымен қатар ситофобиямен ( ас қабылдаудан қорқу) байқалады.

Жүктілік мерзімі ұлғайған сайын жүрек айну мен құсу азаяды, ал қыжыл мен кекіру жүктілік соңына қарай жиілей түседі. Құсу көп жағдайда жеңілдік әкеледі, онымен жүрек айну жиі бола бермейді.

Жүктілердің құсуына қинаушы, түрлі иістердің әсерінен күшеюші, тұрақты құсу, сілекей бөліну тән. Құсу тағам қабылдауға байланыссыз, жиі таңертең болады, ал ауырсынулары бола бермейді. Құсу жүктілерге жеңілдік әкелмейді.

ЖА кеш токсикозбен байланысы анықталмаған!

ЖА ұзақ уақыттан бері ауыратын жүктілерде ЖА тән шағымдарды дұрыс бағалай алмайды:

• 38 %- диетаны сақтамаумен байланыстырады;

• 33 %- ерте токсикозбен;

• 15 %- алда келе жатқан босануға деген қорқынышпен.

ФЭГДС кезіндегі шағымы мен анамнезінде 25% жүкті әйелдерде ЖА асқынуы жара мен/немесе эрозиямен анықталады.

NB! ЖА-ын жүктілерге рұқсат етілген ФЭГДС арқылы қояды.

Жалпы қарағанда астеникалық дене бітім мен гиперваготония белгілері (суық, ылғалды алақан, брадикардия, гипотония) анықталады. Пальпация кезінде жара ақауының орналасуына байланысты жергілікті ауырсыну анықталуы мүмкін.

Жара ауруынык жіктемесі ( В. Г. Передерй, 1999, өзгертілген)

Орналасуы:

А. Асқазанның жара ауруы, эрозияны қоса ( К25):

• Пилорикалық бөлімнің.

Б. Дуоденальды жара, эрозияны қоса ( К26):

• Пилорикадан кейінгі ( он екі елі ішектің пиязшығы);

• Он екі елі ішек (постбульбарлы).

• В. Гастродуоденальды жара ( анастомоз жарасы), эрозияны қоса (К28).

1. Себебі:

• Нр-біріккен:

• Нр- анықталмаған (диагнозға енгізілмейді);

• Дәрілік;

• Стресстік:

• Эндокриндік ( Золлингер-Элиссон синдромы, гиперпаратиреоз);

• Крон ауруы кезінде, лимфомада, саркоидозда;

• Ішкі ағзалардың ауырсынуында ( жүрек жетіспеушілігі, бауыр циррозы, ХНЗЛ);

• Аралас (Нр+ басқа этиологиялық факторлар).

2. Процестің кезеңі ( фазасы):

• Белсенді ( созылмалы аурудың асқынуы ретінде) немесе жедел (бірінші анықталған)

• Тыртықталушы,

• Тыртықталу кезеңі;

• Ұзақ уақытылы тыртықтанбаушы (он екі елі ішекте- 4 аптадан ұзақ, асқазанда – 8 аптадан көп).

3. Гостродуоденальды аймақтың шырышты қабатының жағдайы:

• Гастриттің, дуодениттің белсенділігі және орналасуы;

• Шырышты қабаттың атрофия дәрежесі және анықталуы:

• Эрозияның, полиптердің анықталуы.

4. Секреторлы функциясына қарай;

• Секрецияның жоғарылауы;

• Секрецияның сақталуы;

• Секрецияның төмендеуі;

• Ахлоргидрия.

5. Моторлы қызметіне қарай:

• Моториканың үдеуі:

• Моториканың әлсіреуі;

• Дуоденогастральды рефлюкс.

6. Ағымына байланысты:

• Жеңіл ағымды (жылына 1 рет асқыну);

• Орта ауырлықта (жылына 2 рет асқыну);

• Ауыр ағымды ( жылына 2 реттен жоғары).

7. Асқынуы: қанау, перфорация, пенетерация, стеноз, малигнизация.

Жара ауруы бар науқастарды тексеру

Созылмалы ЖА бар науқастарда (жүктілікке дейін диагностикаланған) асқынудың клиникалық белгілері болмаған жағдайда қайталап тексерумен ( 3 айда 1 реттен жиі емес) бақылауды болады.

• Нәжісті жасырын қанға;

• гемоглобин, гематокрит, эритроциттер;

• ішқуыс ағзаларының (ІҚА) УДЗ.

ІҚА УДЗ-ға жібергенде дәрігер ескеру керек:

• жара ақауын анықтауға мүмкіндік бермейді;

• асқазанның гиперсекрециясын аш қарынға анықтайды;

• УД-бақылау кезіндегі пальпациялауда он екі елі ішектің пиязшық аймағындағы ауырсынуды анықтауға мүмкіндік береді;

• Холециститпен, өт тас ауруымен дифференциальды диагноз жасауға мүмкіндік береді.

NB! ЖА диагнозының критерийі болып ЭГДС-пен дәлелденген асқазан мен он екі елі ішектің шырышының жара ақауы болып табылады.

Диагнозды құрастыру мысалдары:

• Асқазанның жара ауруы жараның (12 ґ 12 мм) антральды қабырғаның артқы бөлігінде орналасуы, Нр-біріккен, белсенді фазасы. Қышқыл түзу қызметінің төмендеуімен. Асқазан денесінің ауыр атрофиясы және ішектік метоплазия. Дуоденогастральды рефлюкс. Ауыр ағымы. Қан ағумен асқыну (К25).

• Асқазан жара ауруы жараның (8 ґ 4 мм) асқазанның артқы қабырғасының ортаңғы 1/3 орналасуымен. Дәрілік (НПВС-индуцирленген), белсенді фаза (алғаш дамыған). Асқазанның қышқыл түзу қызметінің жоғарылауымен. Қалыпты моторлы-эвакуаторлы қызмет. Жеңіл ағым (К25).

• Он екі елі ішектің жара ауруы, жараның (10 ґ 8 мм) пиязшықтың дистальды бөлігінің алдыңғы қабырғасында орналасуымен, Нр-біріккен, тыртықтану сатысында. Созылмалы антральды гастрит, дуоденит. Қышқыл түзуші қызметінің сақталуымен. Асқазан-ішек моторикасының әлсіреуімен. Орта ауырлық ағымда (К26).