- •§1. Личные местоимения и окончания.
- •§2. Притяжательные местоимения и окончания.
- •§3. Местоимение -öz.
- •§1. Местный падеж.
- •§2. Исходный падеж, означает направление передвижения откуда-либо
- •§3. Pодительный падеж, азербайджанского несколько отличается татарского,
- •§4. Дательный падеж, обозначает что действие направлено
- •§5. Винительный падеж, производит выявляние и определение кого/чего-либо
- •§1. Будущее время глагола образуется, если отбросить суффикс
- •§2. Настоящее (свершившееся) время:
- •§3. Настоящее (текущее) время:
- •§4. Настоящее (расширенное) время:
- •§5. Настоящее (предполагаемое) время:
- •§6. Прошедшее (повествовательное) время, образуется, если отбросить
- •§7. Прошедшее (расширенное) время:
- •§8. Дополнение:
- •§1. Усеченная неопределенная форма.
- •§2.1. Суффикс: anda / əndə
- •§2.2. Суффикс: (y)arkən2 / dikdə4
- •§2.3. Суффикс: (y)incə4 / diqcə4
- •§2.5. Суффикс: sa / sə...
- •§3. Суффикс: madan / mədən...
- •§4. Суффикс: malı / məli
- •§ 5. Понудительный залог: dir4
- •§6. Страдательный залог.
- •§7. Суффикс: ası / əsi
- •§8. Вспомогательный глагол: imiş
- •§ 9. Модальный глагол: ede-bilmək.
- •§9. Модальный глагол: olar.
- •§10. Глагольная форма: arzu.
- •§2. Причастие прошедшего времени (пассивное).
- •§3. Причастие прошедшего времени (активное).
- •§4. В азербайджанском языке имеются также и причастия будущего времени,
- •§1. Деепричастие, образуется путем прибавления суффикса: ib4, после согласных, или, суффикса: (y)ib4, после гласных и означает действие предшествующее основному или же одновременное оному. Например:
- •§2. Примерно в том же значении употребляются и суффиксы: araq / ərək. Различие здесь лишь в том, что действие выраженное деепричастием, показывается как бы в процессе что-ли, например:
- •§3. Удвоенные деепричастия, образующиеся суффиксами: (y)a / ә – характеризуют образ основного действия, например:
- •§1. В Азербайджанском языке, для образования повелительного наклонения, достаточно лишь отбросить суффикс неопредeленной формы: mək / maq. Например:
- •§2. Повелительное наклонение в азербайджанском языке адресуется во всех лицах.
- •§2: Sonra, qabaq.
- •§3: Qədər, kimi.
- •§1. B aзербайджанском, как и в татарском имеется союз «ya», в значении «или».
- •§2. Союз «ya» используется также как эквивалент «либо…либо»
- •§4. B предложениях отрицания союз «nə...Nə(də)» переводится как «ни…ни»
- •§5. Союз и Суффикс: ki
- •§1. Суффикс: çi (çı,çü,çu).
- •§2. Суффикс: ca / cə.
- •§3. Суффикс: mi / mı.
- •§4. Суффикс: li4 / siz4.
- •§5. Суффикс: lıq / lik.
- •§6. Неопределенный суффикс: sa2
- •§7. Словообразование глаголов:
- •§8. Словообразование существительных:
- •§9. Словообразование наречий и прилагательных:
- •§1. Yerinə, yuxarı, aşağı.
- •§3. Biraz.
- •§5. Eybi yoxdur.
- •§7. Вопросы.
- •§8. Слова: da / də, переводятся как также / тоже и в этом значении они пишутся раздельно.
- •§11. Harada idi(lər).
- •§12. Степени сравнения.
- •§14. Прилагательные повторяясь придают значение:
- •1. Molla və oğru.
- •2. Məni külək bura atıb.
- •3. Bir də yeyim, sonra.
- •4. Aparmaz ki...
- •5. Pişik hanı (кошка где же)
- •6. Sən çaldın.
- •7. Mollanın xəstəliyi.
- •8. Mollanın ov quşu.
- •9. Çayda.
- •10. Alma bağı.
6. Sən çaldın.
Bir gün Molla şəhərə getməyə hazırlaşır. Bunu eşidən kənd adamları Mollanın yanına gəlib cürbəcür şəyylər xahiş (просьба) edirlər. Molla baxır ki, xahiş edən çoxtur, ancaq almaq uçun pul verən yoxdur.
Onların ürəyin sındırmamaq (не сокрушать) uçun hamıya söz verir ki, alacaq. Bu vaxt adamların arasından bir uşaq çıxıb Mollanın yanına gəlir. O pul verib deyir:
Molla əmi (дядя), götür bu pulu, mənə də şəhərdən bir düdük al, gətir.
Molla bu pulu götürür və bərkdən (громко, вслух) uşağa deyir:
- Bala, sən çaldın.
7. Mollanın xəstəliyi.
Molla bir vaxt özünü çox pis hissedir. Ona elə gelir ki, o, xəstədir. Heç bir həkim, heç bir dərman ona kömək edə bilmir. Heç kim də onun dərdini də tapa bilmir. O zaman şəhərdə çox ağıllı, çox bilən həkim var imiş. Molla özü də onun bir alim həkim olduğuna inanırmış. Ancaq o, çox hörmətli həkim olduğuna göre Molla ona zəhmət vermək istəmirmiş. İndi ki, heç bir həkim Mollanın dərdini tapa bilmir, o, axırda əlaçsız (безвыходное положение) qalıb həmin (тот самый) həkkimin yanına gedir. Həkim Mollanı çox yaxşı qəbul edir, yoxlayir, sonra Molla ilə çox uzun söhbət edir:
- Əzizim, səndə hiç xəstəlik yoxdur. Sən çox narahat (беспокойный) adamsan. Narahat olmamaq üçün sən gərək heç nəyə fikir verməyəsən. Mənim məsləhətimə (рекомендация) qulaq assan, yayda dağa gedərsən. Bir-iki ay gəzərsən, hər şəy yanından çıxar.
Molla görür ki, bu həkim də onun dərdini tapa bilmədi. Kor-peşiman (слепое сожаление, отчаяние) evlərinə qayıdır. Arvadı soruşur.
- Nə oldu, ay kişi!? Bu həkim dərdini tapdımı?
- Yox, arvad, bunun da ancaq adı varimiş. Nə qədər baxdı-yoxladı heç nə tapa bilmədi.
- Ay, kişi, bəlkə bu yazıq həkimlər düz deyirlər. Vallah, elə deyəsən, doğrudan da səndə heç bir xəstəlik yoxdur. Bu fikir sənin başına girib çıxmır.
- Elə hamı - Molla hirslənir (гневается) - mənə bu sözü deyir. Elə bil ki, hamı tüpürüb (tökörü) bir-birinin ağzına. Başıma niyə girir? Başıma girirsə, qoy (пусть) gəzmək girsin, yemək girsin, evlənmək girsin ki, sənin kimi kişisinə yazığı gelməyən arvaddan canım qurtarsın. Niyə xəstəlik girir?
Sonra biraz fikirləşib deyir:
- Bu həkimlər ona göre belə deyirlər ki, hamısı elə sənin kimi savadsızdırlar (безграмотный). İndi ki, belədir, mən özüm öz dərdimi tapacağam.
- Necə? - arvad soruşur.
- Bir dənə məşhur tibb (медицина) kitabı var. Dünyada nə var, hər şəy orada yazılıb. Bütün dərdlərin əlamətləri (признаки) və onların dərmanları da yazılıb. Mən sabah o kitabı taparam, özüm öz dərdimi bilərəm.
Molla həmin kitabı tapıb gətirir, başlayir oxumağa. Oxuyr, oxuyr və nəhayət tapır. Elə sevinir ki, axıra qədər oxumayib arvadı çağırır:
- Gəl, arvad, gəl! Yazıq kişinin dərdini tapmışam.
- Nədir ay, kişi, arvadı sevinib gelir, oxu görək!
- Ürək bulanması (тошнота)... Zəiflik... Baş hərlənməsi (əylənməsi)... Göz qaralması... Ağzın həmişə dadsız olması. Görürsən, arvad! Bax, tamam mənim dərdimdir. Əlamətlərin hamısı məndə var.
- Ay kişi, oxu qurtar, görək o nə xəstəlikdir? Mənə deyəsən, mən bu xəstəliyi bilirəm, ancaq şübhələnirəm ki, səndə bu xəstəlik olsun.
- Niyə şübhələnirsən. Mən yaşda kişi yalan danışmayacağım ki. Dəyirəm sənə ki, bütün bu əlamətlər məndə var.
Arvad gülüb deyir:
- Bu xəstəlikdən məndə çox olub. Sən oxu, qurtar. Dərdin budursa, çox qəribədir.
Molla oxuyur:
- ''Belə əlamətlər olanda, xəstə istədiyini yeməlidir. Bu xəstəlik ancaq hamile arvadlarda olur''.
Molla əvvəlcə təəccüblənir (удивляется), sonra hirslənir ki:
- Qəribə niyə olur? Mən adam deyiləm? Kim bilir, bəlkə elə bir şəy var...
