32.Оқушының жеке басын танып білудің ғылыми-зерттеу әдістерін негіздеу

Оқушылардың өзін-өзі басқаруы – олардың мектеп жағдайындағы өмірлерін ұйымдастырудың басқа формаларына қарағанда демократиялық тұрғыдағы түрі. Мысалы, сынып жетекшісі сынып ұжымын ұйымдастыруда оған балалардың белсенді қатынасын ескермесе, ол өктемшіл басқару жүйесі болып есептелінеді. Бұған керісінше, оқушылар  өздерінде туындап отырған мәселелерді өздері шешіп отырса, онда ол демократиялық жүйе болып саналады.Оқушылардың өзін-өзі басқаруын дамыту сынып ұжымын басқару жүйесіне көшуді қамтамасыз ететін біртіндеп өзгермелі үздіксіз сапалы процесс. Сондықтан да оның қозғалмалы күші ең алдымен оқушыларға бағытталған. Себебі, ол өзінің болашақ қоғамдық маңыздылығымен ерекше. Олай болса өзін-өзі басқаруы – қоғамдық маңызы бар мәселелерді шешуде оқушылар ұжымының өмірін ұйымдастырудың демократиялық бағыттағы формасы. Соғансәйкесоныңөзіндікбелгілері бар:   

·        Оқушыларұжымыныңбелгілібірмәселегеқатыстыөзалдынадербесшешімқабылдауыжәнеоныжүзегеасыруымүмкіндігініңболуы;

·        Дербестігіндамытумүмкіндігініңболуы;

·        Сыныпұжымыныңөмірінпедагогикалықтұрғыдандемократиялықжолменұйымдастырумүмкіндігініңболуы;

·        Ұжымныңәрбірмүшесініңоқушылардыңсынып, мектепжәнеқоғамдықөмірлерінбасқаруғадайынболабілуі ;

А.С. Макаренконыңкөзқарасынша  өзін-өзібасқарудыәрекеттудырады, басқадайболуымүмкінемес. Олайболса, өзін-өзібасқарутекортақмақсатқажетудегібелсендіәрекеттіңжемісі.

33.Сыныпұжымын танып білудің ғылыми-зерттеу әдістерін негіздеу

Мектептегі сынып жетекшісінің тәрбие жұмысындағы негізгі міндеті – оқушылардың жеке басын қоғамның талабына сай тәрбиелеу. Бұл міндетті орындау, әдетте оқушылар ұжымын қалыптастырудан басталады.  

Сынып жетекшісі тәрбие жұмысын жоспарлағанда оның ең басты, шешуші саласы балалардың достығы жарасқан тату-тәтті, іскер ұжымын құру екендігін ұмытпауы тиіс. Оқушылар ұжымының өмірін қызықты Ұйымдастырмайынша, мектеп алдында тұрған  міндеттерді орындау мүмкін емес. «Ұжым»- латын тілінен енген ұғым. Ол бізге әр түрлі түсінікті ұғындырады: жиналған жұрт, жиын, топ, бірлестік т.с.с. Нақтылағанда – оны әрекеттің түріне байланысты адамдардың тобы деп түсінген дұрыс.

Дегенмен, қандай да біртопты «ұжым» депайтуға бола ма?  Әрине, ололайемес.Қазіргіпедагогикалықәдебиеттерде  «ұжымды» екі  түрдетүсіндіреді. Біріншісі, қандай да бірұйымдасқанадамдартобы, екіншісі, тек жоғарыдеңгейде  ұйымдасқанадамдартобынемесебірлестік.

Ал оқушыларұжымына  келсек, оныңөзіндікбелгілері бар. Атапайтсақ:

1.    Жалпыәлеуметтікмаңызы бар ортақмақсаттыңболуы. Мақсатқандай да болмасынтоптаболады.Мысалы, көліккеотырғанжолаушыда, балалардыңтұрғынжайындағыжолдастарыортасында, тіптіқылмыскерлерортасында да болады.Албіздіңәңгімеқозғапотырғаноқушыларұжымынакелсек, ондағымақсаттыңсипатылоардантіптібөлек. Олқоғамжәнемемлекеттарапынанқолдауғаиеболып, басымдылықтанытатынмемлекеттік идеология жәнезаңдар  мен Атазаңғақайшыкелмей, солардыңшеңберіндеәрекетжасайды.

2.    Әрекететудеөзарабірлескеніс-қимылдыңболуы. Балаларортақмақсатқажетудебірлесеіс-қимылжасайды. Олүшіноныңәрбірмүшесібірлескенөзараәрекеткебелсендіқатысуыміндетті.

3.    Өзарақарым-қатынастажауапкершіліктіңболуы. Яғни, өзараәрекеттесубарысында, оныңәрбірмүшесіненжағарыжауапкершілікталапетіледі.

4.    Ортақсайланғанбасқаруұйымныңболуы. Ұжымдадемократиялыққатынасорнайды. Соғансәйкесбелгілібірбасқаруұйымықұрылады. Олтікелейжәнеашықсайлаунегізіндеқалыптасады.

Ұжымдақалыптастырудыңжоғарыдааталғанбелгілеріненбасқатағы да өзгешеліктердіңболуымүмкін. Бұлбелгілербұлұжымныңішкіқалыптасуқұрылымы мен психологиялықжай-күйдіңжәнеоныңәрбірмүшесініңбір-біріменөзарақарым-қатынасыныңкөрінісінемесеөлшеміретіндесипатталады. Сондықтан ,жақсыұйымдасқанұжымдаөзаракөмекжәнеөзаражауапкершілік, бір-бірінетілектестік  жәнеадалниеттілік, сын жәнеөзара сын орнығады.

Мектепұжымықұрылымындағыеңтұрақтыұжым  болып – сыныпұжымыесептелінеді. Соныңнегізіндеоқушылардыңнегізгіоқуәрекеті  жүзегеасады. Тек сыныпұжымындағанаоқушыларарасындаөзарабайланысжәнеқарым-қатынастың  алғышарттарыпайдаболып, берікқалыптасады. Соныңшеңберіндежалпымектепұжымыныңіргесіқаланды.

Олайболсаоқушыларұжымыдеп  - ортақәлеуметтікмаңызы бар мақсатқабіріккен, соғансайбелсендіәрекетететін  жәнеортақсайланбалыұйымы бар , барлықмүшелерініңқұқақтары мен міндеттерібірдейжәнеөзаражауапкершілікке  негізделгеноқушылартобынатаймыз.

Оқушыларұжымынқалайұйымдастыруғаболады?

Оқушыларұжымыныңкүнделіктіісібелгілібірсыныптағыбалалардыңбасымкөпшілігініңмінезқұлқына, аңсарыауыптұратынісінежауапберетіндейұйымдастырылуықажет.