59.Өлшеуіштік ток трансформаторы. Атқаратын қызметі және оларды таңдау

Жұмыс тізбегіндегі бірінші орамадағы токты 5 А немесе 1 А-ге дейін төмендететін электр өлшеуіштік аппараттарын ток трансформаторлары деп атайды. Сонымен қатар, ток трансформаторлары өлшеуіш және сақтандыру құралдарын бірінші тізбектің жоғарғы кернеуінен бөлінеді.

1-сурет. Өлшеуге арналган ток трансформаторы құралымының сұлбасы және векторлык диаграммасы

1-тұйықталған электротехникалық темірден жасалған өзек. 2- бірінші реттік орама.3-екінші реттік орама.

Бірінші жоғары кернеулі орамасы электр энергия көзіне тізбектеп қосылады, ал екінші орамаға өлшеуіш немесе сақтандырғыш құралдарын (амперметр,счетчик,реле т.с.с) қосады.

Номиналдык трансформациялық коэффициенті мынадай формуламен анықталады:

мұндағы, І_1ном - бірінші орамадағы номиналдық ток, А (кА). І_2ном - екінші орамадағы номнналдық ток, А

Ток трансформаторларынын екінші орамасынын жүктемесі мынадай формуламен анықталады:

мұнда, S₂- сыртқы тізбект толык кедtргісі (приборлардың, өткізгіштердің. түйіспелердің), Ом.

Айта кететін маңызды мәселенің бірі ток трансформаторларының екі өлшеу кателігі бар. Олар мыналар:

1. Ток мөлшерінін қателігі; 2. Бұрыштык кателігі.

Ток мөлшерінің кателігін мына формуламен табуға болады:

Ток трансформаторларының бұрыштық қателігі дегеніміз ол бірінші ораманын тогына (I₁) қарағанда, екінші ораманың тоғы (I₂) 180° бұрышқа айналдырылған болып есептелінеді. Ол бұрыш - бірнеше ондаған минутпен есепітелінеді.

Ток трансформаторының дәлдігінің 5 класы бар. Олар мыналар: 0,2: 0,5; 1;3; 10; Бұл дәлдіктер өлшеу процесінде ток мөлшерінің қателігін пайызбен көрсетеді ( ). Ток трансформаторларының шаруашылыққа көп қолданылатын түрлері мыналар: ТІІОЛ, ТПЛ, ТЛМ, ТШЛ т.с.т.б. Казіргі уақыпа өлшеуіштік ток трансформаторларын өнеркәсіпте шаруашылықта кең колданады.

60-Сұрақ. Өлшеуіштік трансформаторлардың атқаратын қызметі және оларды пайдалану ерекшеліктері.

Төменгі кернеулі өлшеуіш құралдармен жоғары кернеулі тізбектердің электрлік шамаларын өлшеу үшін трансформаторлар қолданылады. Мұндай трансформаторларды өлшеуіштік трансформаторлар деп атайды. Өлшеуіштік трансформаторларды қолдану амперметрлердің, вольтметрлердің және ваттметрлердің өлшеу шектерін кеңейтеді.

Өлшеуіштік трансформаторлар тарату құрылғыларында орналастырылады. Олар, арнайы орталық бөлімдегі қалқандардың панелінде, немесе жергілікті басқару пультінде, машиналық залда орналастырылған құралдармен бақылау кабельдері арқылы қосылады.

Өлшеуіш трансформаторларының ерекшеліктері.

Трансформаторлардың кірмелік және шықпалық орамаларының арасында электрлік байланыс болмайтындықтан (автотрансформаторлардан басқа), өлшеуіштік трансформаторлар жоғары кернеулі тізбекті төмен кернеулі тізбектен бөлініп тұрады. Ендеше өлшеуіштік трансформаторлар төмен кернеулі өлшеуіш құралдарын және оларды қарайтын адамдарды жоғары кернеуден сақтайды.

Өлшеуіштік трансформаторлар кернеу өлшеуіштік трансформаторлар және ток өлшеуіштік трансформатор болып бөлінеді. Жалпы алғанда, құрылысы және әрекеттік парқы бойынша өлшеуіштік трансформаторлардың кәдімгі трансформаторлардан өзгешелігі жоқ.

Кернеу өлшеуіштік трансформаторлар бір фазалы немесе үш фазалы болады. Төмен кернеулі өлшеуіштік трансформаторлар ауамен тікелей қатысып салқындайды, ал жоғары кернеулі өлшеуіштік трансформаторлар май құйған құтыға салынып, май арқылы салқындатылады. Кернеу өлшеуіштік трансформатордың кірмелік орамасы желінің кернеуіне жалғанады да, ал шықпалық орамасына төмен кернеулі вольтметр немесе ваттметр мен электр энергиясын санауыштың кернеулік орамалары жалғанады. Сондықтан кірмелік ораманың орам саны көп болады да, ал шықпалық ораманың орам саны кернеуі әдетте 100 В болатындай етіп алынады.

Екінші реттік тізбекте оқшаулама тесілген мезгілде кернеудің деңгейін төмендету үшін өлшеуіштік трансформаторлардың екінші реттік тізбектерін міндетті түрде жерлендіргішке қосу қажет. Бұл жағдай екінші реттік тізбектегі құрылғыларды тесілуден сақтайды және пайдалануда қауіпсіздікті қамтамасыздандырады.

Ток өлшеуіштік трансформатордың кірмелік орамасы желілік сымға бірізді жалғанады, яғни тогын өлшейтн деп отырған сымның тогы кірмелік орамамен жүруі керек. Сондықтан ток өлшеуіштік трансфолрматордың кірмелік орамасы жуан сымнан жасалады да орам саны өте аз болады.Ал, шықпалық ораманың орам саны тогы 5 А болатындай етіп жасалады. Оған амперметр және вольтметр мен санауыштың токтық орамалары жалғанады. Амперметрдің және ваттметр мен санауыштың токтық орамаларының кедергілері өте аз болатындықтан шықпалық орама қысқа тұйықталу әлпінде істейді деп айтуға болады.

61-Сұрақ. Синхронды генераторлардың қоздыру жүйелері

СГ ротор орамы арнайы  тұрақты тоқ  көздерінен, қоздырғыштардан қоректенеді. Көмекші және реттеуші құрылғылардың қоздырғыштар жиынтығы қоздыру жүйесі деп аталады. Қоздыру тоғын реттей отырып, синхронды генератордың  кернеуін  және торапқа  берілетін реактивті  қуатты өзгертеді. Қоздыру  жүйесі  жеткілікті түрде  жылдам әрекетті және  торапта  апат  болған  жағдайда төбелік (потолочные) қоздыруды қамтамассыз  етуі  керек. Қысқа  тұйықталуда, қоздыруды  еселеу (форсировка) қолданылады. Қоздыру  жүйесінің маңызды  сипаттамасы: ротор орамында жеделдету кезінде ротор  орамында кернеудің арту  жылдамдығын  анықтау, 3.1 суретте  көрсетілген, қисық  бойынша көрсетілген жылдам әрекеттілік  болып  табылады.