10.1 Сурет – Сақиналы сұлбалар

81. Тарату құрылғысының жинақтағыш шинасын таңдау.

Бір  сызықты  сұлбалар  құрамына  ажыратқыштар, айырғыштар, өлшеуіш трансформаторлар, жинақтаушы шиналар, токшектегіш  реакторлар және асқын  кернеуден қорғаныс құрылғыларымен  қатар  барлық  қосылыстар  кіреді.

Барлық  қосылыстар  ұяшықтар  құрады, олар жинақтауышы  шиналарға  қосылу  орнын  анықтап,  қосалқы  станцияның  аумағында  орналасады . Жинақтаушы шиналары  қосылыстармен  сәйкесті  кернеудегі ТҚ-сын құрады.

Энергоқондырғының  кернеуіне тәуелді   қосылыстар  саны, электржабдықтаудағы сенімділікпен иілгіштікті қамтамасыз  ету  қажеттілігі үшін, күту  және  жөндеу  ыңғайлылығы  үшін ТҚ әртүрлі  сұлбаларын  қолданады:   бір  жүйелі  жинақтағыш  шинасы бар,  бір  жүйелі жұмысшы және  жинақтаушы  шинасының  айналма  жүйесі  бар, екі жүйелі  жинақтаушы  жүйесі  бар , екі  жүйелі жұмысшы  және  бір  жүйелі  жинақтаушы  шинаның  айналма  жүйесі бар , сақиналы  сұлбалар және т.б.

ТҚ  сұлбалары келесідей жіктеледі: бір  қосылысқа  ажыратқыштар  санымен:  екі  қосылысқа  ажыратқыштар  санымен; қосылысқа  бір  ажыратқыш санымен;  бөлшекті (екі қосылысқа  үш  ажыратқыш,  төрт  қосылысқа  үш  ажыратқыш)   сұлбалар  және  т.б. 

82. Тізбектегі қуаты шектелген генераторларда қоректенетін қысқа тұйықталу тоғы.

82.1 Сурет – Үш фазалы симметриялы тізбектегі қысқа тұйықталу тоғының қуаты шектелген генераторлардан қоректену сұлбасы.

Қысқа  тұйықталу  кезінде  тоқ  пен  кернеу  арасындағы  кернеу  өзгерді, ал  тоқтар  артады.

Қ.т. тоғының периодты құраушының бастапқы мәні:

ЭҚК жоғарғы өтпелі мәнін мына формуламен анықталады:

Қ.т. тоғының периодты құраушысы:

Т_а – тұрақты уақыт, қысқа тұйықталу тоғының өшуі апериодты құраушысы;

Қ.т. соққы тоғы:

Қ.т. тоғы:

82.2 Сурет - қуаты шектелген генераторлардан қоректенетін қт тізбегіндегі тоқтың мәнінің өзгеруі

83. Ток трансформаторлары. Атқаратын қызметі. Құралымы.

Жұмыс тізбегіндегі бірінші орамадағы токты 5 А немесе 1 А-ге дейін төмендететін электр өлшеуіштік аппараттарын ток трансформаторлары деп атайды. Сонымен қатар, ток трансформаторлары өлшеуіш және сақтандыру құралдарын бірінші тізбектің жоғарғы кернеуінен бөлінеді.

83.1 Сурет – Ток трансформатор а — құрылысы, б, в — ток трансформаторы арқылы амперметрдің тармаққа қосылу схемасы.

Бұл трансформаторларды жоғарғы және төменгі кернеудегі құрылғыларды амперметрерді және ваттметрлердің тоқтық шарғыларын санағыштарды және тағыда басқа аспаптарды жалғауға қолданады.

Ток трансформаторының бірінші орамасы бақыланатын тізбекке (желіге) Л1, Л2 сығымдарымен тізбектей қосылады. Екінші орамның сығымдарына И1 және И2 аспаптардың токтық шарғылары жалғанады.

Ток трансформаторының екінші орамасының тарамдар саны w₂ бірінші орамның тарамдар санынан w₁ бірнеше есе жоғары болады

Ток трансформаторының трансформациялау коэффициенті деп бірінші орамның номиналды тогын I_1Н екінші орамның номиналды тогына I₁₂ қатынасын айтады.

Ток трансформаторында тәуелсіз шамасы ретінде бірінші кернеу емес,(күштік трансформаторлары және кернеу трансформаторлары сияқты) өлшенетін ток I_1Н болып табылады. Екінші орамның I_2Н номиналды тогы негізінен 5 А тең. Бақыланатын тізбектегі токтың нақты мәнін алу үшін амперметрдің көрсеткішін к_тт көбейту қажет. Амперметрдің және басқа аспаптардың токтық шарғыларының кедергілерінің қосындысы аз болады(1 Ом-нан төмен), сондықтан трансформатор тогы қысқа тұйықталу режимінде жақын жағдайында қалыпты жұмыс істейді. Егер ток трансформаторының жұмыс істей уақытында екінші орамасын ажыратса, онда I₂ тогы нөлге тең болады, ал бірінші орамның магниттеуші күші I₁ w₁ өзгеріссіз қалады. Осыған байланысты магниттік өткізгіштегі шығынның өсуіне және оның шектен тыс қызуына әкеледі. Сонымен қатар, жоғарылаған магниттік ағын екінші орамада қызмет көрсетушілерге және оқшаламаның бүтіндігіне қауіпті көп мәндегі ЭҚК пайда болуына әкеледі. Сондықтан жұмыс істеп тұрған ток трансформаторының екінші тізбегін тұйықтауға болмайды. Кей жағдайларда жұмыс істеп тұрған ток трансформаторының аспапты ажырату қажет болған жағдайда, оны алдын ала екінші орамасын тұйықтайды. Ток трансформаторы кернеуі сияқты өлшеу нәтижелеріне трансформациялау кейбір қателіктерді енгізеді.

Арналуы бойынша ток трансформаторы бірнеше топқа бөлінеді: өлшеуіш; қорғаныс(дифференциалдық қорғаныс үшін; жер қорғаныс үшін; және т.б) құрама (өлшеуіш және қорғаныс); зертханалық (нақтылы); аралық (екі трансформатор арасын жалғау үшін.) және т.б.

Қондырылуы бойынша ток трансформаторы келісі топтарға бөлінеді: ішкі қондырылуы бойынша; сыртқы қондырылуы бойынша; ерекшелер үшін; өте ерекше жерлер үшін мысалға теңізде жүретін кемелерде және т.б

Ток трансформаторында бастапқы орамдарына байланысты екі топқа бөлінеді: стержінді және бірорамды; көпорамды.

84.Ток трансформаторлары. Тізбекке қосу сұлбалары Өлшеуіштік ток (ӨТТ) және кернеу (ӨКТ) трансформаторлары жоғары кернеу және үлкен токты электр қондырғыларында (айнымалы токты) пайдаланады. Себебі бұндай электр тізбекке тікелей бақылау - өлшеуіштік құралдарды, релелерді және автомат құралдарын қосуға техникалық жағынан да және ұтымдылық жағынан да мүмкін емес.

Өлшеуіштік трансформаторлардың құрамы:

 - бірнеше болат табақшадан немесе бірнеше таспалық болаттан тұрады;

 - екі орамадан – бірінші және екінші реттік орамдардан; орамддары оқшауламаланған;

 - қондырғының түріне байланысты құралымы тіректі немесе тасымалдаушы болады.

Өлшеуіштік кернеу трансформаторларының бірінші реттік орамы жоғары кернеулі тізбекке параллельді қосылады. Екінші реттік орамына құралдар параллельді қосылады (1 суретті қара). Бірінші реттік орамының және кіріс оқшауламалары бірінші реттік тізбектің кернеуінің мөлшерімен таңдалынады. Екінші реттік ораманың номиналды кернеуі әдетте , кейде , ал  немесе  болып өте сирек орындалады.