«Астана-Арена» жабық стадионы

Астана қаласындағы қазіргі кезде Еуропаның 5 жоғары деңгейдегі, барлық халықаралық талаптарға сай келетін ―Астана-Арена стадионы бар.

2011 жылы осы жерде VІІ Қысқы Азия ойындардың ашылу рәсімі өтті. Бұл стадион бекерден таңдалып алынған жоқ. Өйткені стадион Еуропаның ең әдемі деген, барлық халықаралық талаптарға жауап беретін, техниканың қай жағынан алсаңыз да толығымен жарақталған 5 стадионның бірі болып табылады. Стадионның футбол алаңы италиялық тӛсегішпен төселген, ал оның инфрақұрылымы жағынан мұнда керекті нәрсенің бәрі бар. Мәселен, стадионда сахна қойып, концерт өткізуге болады. Бассейн, екі табло, теледидар және радио хабарларын тарату үшін қазіргі заман талаптарына жауап беретін жүйелер, жарық беретін соңғы үлгідегі прожектор, демалыс орындары, бокс рингтері, фитнес клуб, күрес залы және басқа да қажетті орындармен жабдықталған. Ал стадионның ең басты ерекшелігі – оның үстіне 17-20 минөт ашып-жабылатын арнайы құрылғы орнатылған. Әлемде мұндай құрылғылар біздің стадионмен қоса есептегенде санаулы елдерде ғана бар.

Стадионға 30200 адам сыяды. Егер тосын оқиға бола қалса, халық 10-15 минөттің ішінде стадионнан шыға алады. Әр кезде бұл стадионда болуы мүмкін өрт және басқа да тосын оқиғалардың алдын алу үшін бірнеше рет оқу-жаттығу өткізеді. Оған аудандық, қалалық, республикалық өрт сөндірушілер қатысты.

Тағы стадионда автономды жылыту жүйесі орнатылған. Олбелгілібіртемператураныұстаптұрады. Барлықсалтанатындастадионныңтемпературасы 10-12 градус жылылықты көрсететінболады. Сондықтанештеңегеуайымдамаңыздар, әртүрліойындардыңашылуыжоғарыдеңгейдеөтіп, халықсуықтантоңбайды. Қазір стадион Қорғанысминистрлігініңбалансында.

Құлманов Қ.С., Құлманова Ә.Қ. Қазақтілі. Әдістемелік көмекшіоқуқұралы

(студенттердің өздік жұмысына арналған).

– Астана: Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ,

2013. – 168 б.,www.enu.kz

СӨЖ тапсырмасы

1-тапсырма «Салауатты өмір салты» тақырыбын мазмұндаңыз

2-тапсырма «Мен салауатты өмірді таңдаймын» тақырыбына шығарма жазу

3-тапсырма Қазақстанда ең алғаш ашылған спорт кешендері туралы әңгімелеу

12-сабақ

Тағамтану. Ұлттық тағам. Мейрамхана бизнесі.

Етістік жіктелуі. Етістіктің түбір тұлғасы. Етістіктің шақ категориясы. Шақ жұрнақтарына жіктік жалғауларының қысқа және толық түрде жалғану ерекшеліктері. Түбір етістік + ШЖ + ЖЖ моделі. Субъектілі-предикаттық қатынас. Қалып етістіктерінің функционалдық ерекшеліктері.

Лексикалық қор

Ас – адамның арқауы...

Балалар мен жасөспірімді дұрыс тамақтандыру олардың денсаулығын нығайтып, дене және ой қабілетінің дамуына мүмкіндік береді, еңбек ету мен сабақ үлгеру қабілетін артырады. Егер тамақтану дұрыс ұйымдастырылмаса, тиімсіз, яғни жеткіліксіз болса, организмде метаболизм, зат алмасу бұзылып, оның айналадағы ортаның зиянды әсеріне және әртүрлі жұқпалы ауруларға қарсы тұрарлық қабілеті төмендейді. Балалардың тамақтануының үлкендерге қарағанда, едәуір айырмасы болады. Үлкендерге тамақ организмдегі тіршілік процестерін қолдану үшін, әртүрлі жұмыстарға жұмсалған күш қуатты қалпына келтіру үшін қажет болса, өсіп келе жатқан жас организмге тек өмірлік процестерді ғана қолдану үшін емес, сонымен бірге бүкіл организмнің өсу, даму, қалыптасу процесіне қажет.

Тамақтану сауаттылығының бес негізі бар:

1) Тамақ құрамында негізгі қоректік заттардың болуы (нәруыз, май, көмірсу);

2) Тамақ рационында қосымша заттардың болуы (витаминдер, микроэлемент);

3) Тамақ нәрлігі адам жасына, денсаулық күйіне, табиғат климатына байланысты;

4) Тәулік бойынша тамақтану тәртібінің мөлшерін сақтау;

5) Тамақтанудың санитарлық – гигиеналық нормаға сай болуы.

Тамақтану тәртібі

Тамақтану тәртібі дегеніміз – ас қабылдауда белгілі бір уақытқа бағыну, сондай — ақ тамақтану кезінде астың мөлшерін және мәзірін сақтау деген ұғымды білдіреді.

Тамақтану режиміне мына төиендегі принциптер енеді. Тәулігіне бір — екі рет қана тамақтану дұрыс емес, белгілі мөлшерде үш – немесе төрт рет тамақтану керек. Тамақ құнарлы болғаны жөн. Себебі, адам ағзасы дұрыс қабылдайтын, оны асқазан еш қиындықсыз қорытатын тағам түрлері, яғни белок, майлар, витаминдер, минералды заттарға бай болғанын адам өзі таңдай алуы шарт. Бұл ретте дәрігер — диоьологтың да кеңесі артық болмайды. Тәуліктік ас мәзірі әртүрлі болуы керек. Тамақтану кезінде адам өзінің ас қабылдау қабілеті, көңіл — күйіне баса назар аударғаны жөн. Кей ретте тамақ жеңіл жүрсе, кей ретте ол керісінше бұл процесті бәсеңдетеді. Мұны мамандар физиологиялық процесс деп те атайды.

Тәбет дегеніміз – аштыққа қарсы тұратын құбылыс. Ол мына бір принциптермен дәлелденеді. Атап айтқанда, тамақ қабылдау мезгіліне, тағамның түрі, дәмі немесе иісі, түрлі қоспалар, тіпті бұл ретте адам ойы да өзіндік рөл атқарады. Адамның тәбеті шылымға, кофеге, шайға, апиын, ішімдік, тағы басқаларына ашылатын көрінеді. Бірақ, мұндай физиологиялық қажеттіліктен аулақ болған дұрыс.

Жеміс пен көкөністерді күніне бес мәрте жеу

Көкөністер көптеген пайдалы көмірсутектерден, дәрумендерден және минералдардан тұрады.

Жемістер бізді негізінен дәрумендермен қамтамасыз етеді. Бұлар бізде көптеп сатылады, тіпті қыста да жеміс-жидектердің көп түрлерін алуға болады.

Ал жас жеміс-жидек пен көкөніске қол жеткізе алмасақ, олардың тоңазытылған немесе консервіленген түрлері де көп.

Су ішу және шынығу

Суды күн сайын ішуді әдетімізге айналдырайық, бұл – біздің диетамыздың ажырамас құрам бөлігі болып табылады. Ересек адам күніне 1,5 л 2 л дейін сұйықтық ішуге тиіс. Егер денсаулығымыз біз үшін маңызды болса, дене шынықтыруды да жағымды әдетке айналдыруымыз керек, бұндай кезде ішілетін сұйықтық мөлшері көрсетілген мөлшерден көптеу. Ең бастысы өз көңілімізге қонатын спорт түрін таңдау керек.

Тамақтану мәдениеті

Қонақта отырған кезде алдыңызда тұрған саумалдықты өзіңізге ұнамағандықтан ғана жемеу дұрыс емес. Әсіресе, соншама көп дәрумендерді тәрелкеге қалдырып кету дұрыс болмас еді. Жаңа тағамдардың жаңа дәмін тату, жаңа тағам түрімен танысу жанға жағымды әдетке айнала алады және мұндай тағамдар мәзірімізді толықтыра түсумен қатар, ағзамызға жетіспей тұрған құнарлы заттармен қамтамасыз етеді.

Тамақ сатып алу сапарын жоспарлау

Тамақ сатып алуын жоспарлау бізге қандай өніммен қоректеніп отырғанымызды бақылауға көмектесіп, салауатты, ағзамызға пайдалы және өнімнің әрі түрлі болуына мүмкіншілік береді.

Жеңіл тамақ таңдаған кезде йогурт, жемістер мен көкөністер және жаңғақ сияқты өнімдерге көңіл бөлейк. Ал тәтті нәрселер таңдағанда жәй жұғымды емес, әрі пайдалыларына тоқтау жөн деп санаймыз.

Мал етінің майын көкөніс майына айналдыру

Мал етінде болатын май адамның ағзасындағы холестериннің мөлшерін көбейтеді. Сондықтан ет алған кезде оның сонша майлы болмауына назар аударған дұрыс. Сонымен қоса маймен немесе зәйтүн майымен тағам дайындау жолдарын да дұрыстап меңгеріп алған дұрыс. Жоғары сапалы табаға ақша аямаған да тағамды майсыз қуыруға мүмкіншілік береді.

Ас тұзы мен қантты аздырақ пайдалану

Ас тұзы адамның дене құрылысының құрамына кіретін элементтердің бірі деп саналады, бірақ ересек адамдар үшін бір күндік ас тұзының мөлшері 5-6 граммнан көп болмауы керек. Сондықтан біз ас тұзының ағзамызға баруын шектеп отыруымыз керек. Салауатты тамақтану тәртібін өмірімізге еңгізу аса қиын емес.

13-сабақ

Жеке кәсіпкерлік. Шағын және орта бизнес. Іскер адамдар.

Есімше категориясы. Есімше категориясының функционалдық қызметі. Есімшенің тәуелденуі. Есімшенің ортақ түрде тәуелденуі. Орыс тіліндегі күрделі сөйлемдердің қазақ тіліне есімше тұлғасы арқылы жай сөйлем түрінде аударылуы.

Лексикалық қор

13-сабақ

Лексикалық тақырып: Ғылым және инновациялық технология. Танымал ғалымдар.

Грамматикалық тақырып: Есімше категориясы.

Лексикалық қор

Мемлекет, танымал, әлеумет, қоғам, көшбасшы, тұлға, ғалым, академик, қайраткер, негізін салушы, ғылым, ілім, білім, ақпарат, еңбек ету, атақ, ғылыми дәреже, ғылыми атақ, заманауи.

Тілдесім