12. Мәтінді оқыңыздар.

Ата – анаңа не істесең, алдына сол келеді

« Ата – анаңа не істесең, алдына сол келеді», « Әкесін сыйламағанды баласы сыйламайды » деген бар еме пе? Ата – анаға қатыгездік жасаған адам дүниедегі ең күнәсі көп , адамдық ардан безген жан болып саналады. Қазақ халқында ондай пенделер қатаң жазаға , қатты қарғысқа ұшырған.

Баланың ата – ана алдындағы ұлы парызы мейірімммен, жақсылықпен өтелмек. Бала - ата –ананың көз нұры, көңіл қуанышы. Ата – ана табан ақы, маңдай терін перзентінің адам болуы жолына жұмсайды. Ата – ананың бұл еңбегін өтеу , әлбетте, оңай болмаса керек.

«Анаңды Меккеге үш рет арқалап апарсаң да , қарызыңнан құтылмайсың» деген сөз осыны айғақтайды.

( « Әдептілік қағидалары » кітабынан)

13. « Баланың ата - ана алдындағы парызы » дегенге өз пікірлеріңізді айтыңыздар

Есте сақтаңыздар!

Үлкен кісімен сөйлескенде қолыңды қалтаға салып тұрма,

Біреумен сөйлескенде бетіне қадала қарап, тақалып тұрма

Біреудің дүниесіне таңдана қызығып, тесіле қарама. Біреудің дүниесін өз бетіңмен аударыстырып, ақтарма. Ата-анаңның бетінен алма. Үйде отырып ысқырма. Әркімді бір кекетіп, мұқатпа. Бас киімді теппе, айналдырма, аяқ асты тастама. Нанның үстіне зат қойма. Жасы үлкеннің алдын кеспе, одан жоғары отырма, сөзін бөлме. Кемтар адамға күлме.

1. Мәтінді оқып, өз ойларыңызбен толықтырыңыздар.

Адамның жеке басы дегеніміз — оның кісілігі. Ал, кісілік дегеніміз — адамның абыройы, беделі, дәрежесі. Бұның бәрінің ұйытқысы — әдептілік. Ендеше, адам өзінің өмір сүру салтын, ғұмыр кешу жолын осы әдептілікке негіздеуі керек.

Адамгершілік сезім де осы әдептен басталады. Адамның жеке басындағы адамдық қасиеттерін, оның адамгершілік сезімдерін әдеп жетілдіреді. Жалпы алғанда, әдеп адамды мейірімді, рақымды етіп, ол арқылы қоғамды бақытқа кенелтеді. Лұқпан хакімнен "Әдептілікті кімнен үйрендің?" деп сұраған көрінеді. Сонда ол: "Әдепсіздерден. Әдепсіздің тұрпайы көрінген әрекетінен бойымды аулақ салдым" деген екен. Адам осылай өзін-өзі тәрбиелей алуы тиіс. Өйткені, не нәрсе болмасын тәрбие арқылы ғана іске асады. Адамның тәрбиесі ең әуелі кісінің жеке басына тығыз байланысты. Кісі өзіне дұрыс тәрбие, бағыт-бағдар бере алған жағдайда ғана, жеке басының тұлғасын қалыптастыра алады. Ендеше әрбір адам өз тұлғасын өзі жасай алады.

2. Мәтіннен сапалық сын есімдерді бір қатарға, қатыстық сын есімдерді бір қатарға теріп жазыңдар.

3. Досыңыздың жақсы қасиеттерін, сырт келбеті, мінез-құлқы туралы жазып келіңіздер.

Есте сақтаңыздар!

Мақал-мәтелдерде сын есімдер болса, табыңыздар.

Әдептен аттаған қылға сүрінер.

Ақпейіл болсаң ас жерсің, тәкәппар болсаң тас жерсің.

Кең болса – кем болмас.

Елгезектің қарны тоқ.

Есер жігіт сәнқой келеді.

Жуастан жуан шығады

3. Мақал-мәтелдерді жаттап, мағынасын түсіндіріңіздер.

Туған жердей жер болмас, туған елдей ел болмас.

Туған жердің күні де ыстық, түні де ыстық.

Өз елім – өлең төсегім.

Кісі елінде сұлтан болғанша, өз еліңде ұлтан бол.

Отан – елдің анасы,

Ел – ердің анасы.

Аққу айдынын аңсайды,

Адам атамекенін аңсайды.

Отансыз адам – ормансыз бұлбұл.

22-сабақ

Сән әлемі. Дизайн. Ұлттық киім. Ұлттық ою-өрнек.

Мезгіл мәнді сөйлем. Мезгіл үстеулері, септік шылаулары, -ғанда, -генде, -қанда, -кенде және т.б. грамматикалық тіркестер арқылы жасалуы.

Лексикалық қор

23-сабақ

Сәулет және құрылыс өнері. Көне және заманауи ескерткіштер.

Ниет мәнді сөйлем. –мақ, -мек, -бақ, -бек, -пақ, -пек қосымшаларының қызметі ... –айын, (-ейін, -айық, -ейік) деп ... , ... –айын (-ейін, -айық, -ейік) деп еді тіркесінің 3 жақта түрленіп қолдануы және т.б. тәсілдер арқылы жасалуы.

Лексикалық қор

Сәулет өнері, бас шебері, құрылыс, материалдық құрылым, ғимарат, тұрғын үй, театр, мектеп, дүкен, қала құрылысы.

1- тапсырма Берілген мәтінді оқып, мазмұндаңыз

Сәулет өнері және оның зерттелуі

Сәулет өнері ескі замандардан бері адамзатпен бірге жасап келеді. Архитектор гректің «архитектон» деген сөзінен алынған. Алғашқы мағынасы құрылыс өнерінің бас шебері деген ұғымды білдірген.

Ал, Даль – архитектор деген терминге «ғалым-құрылысшы», «суретші-құрылысшы» деген анықтама береді. Сәулет өнерінің мақсаты – адам өмірі мен қызметін материалдық құрылым құрылыс конструкцияларды арқылы ұыймдастырып іске асыру.

Өзінің атқаратын қызметіне қарай архитектура негізі үш түрге бөлінеді; көлемдік ғимараттар құрылысының архитектурасы (тұрғын үй, театр, мектеп, дүкен); қаланы көріктендіру немесе жасыл-желек архитектурасы (бақ-парк, фонтандар); қала құрылысының архитектурасы, яғни қала салу өнері (жаңа қалалар салу, ескі аудандарын жаңарту).

Ғасырдан ғасырға мұра болып келген сәулет өнері туындылары сәулеттік ескерткіштер қатарына жатады. Ондай ескерткіштер өз дәуірінің құрылыс салу тәсіліне сай бітім-пішіні бар белгілі үлгімен салынады. Дүние жүзі халықтарының архитектурасындағы мұндай ерекшілік оның ең бірінші қоғамдық даму сатысына, тұрмыс салты мен мәдени өркендеуіне, ұлттық дәстүріне, табиғаты мен ауа райына, сондай-ақ жергілікті құрылыс материалына байланысты болады.

Құрылыс – жер шарындағы ең ежелгі өнердің бірі. Адам өзінің бірінші үйін ежелгі тас дәуірінің палеолит кезеңінің басында тұрғызған. Түнемелікке жатар жерді қалың шөптесінді немесе қалқалау жерді таңдаған, содан кейін күрке, лашық сала бастады. Қазірдің өзінде өте ежелгі күрылымдар, көне жұрт, баспана-жайлар кейбір жерлерде сақталған.

Алғашқы өркениет пайда болғанға кейін адамдар осындай құрылыстарда тұрып келген. Кейіннен қалалар салынып, әр түрлі құрылыстар жүргізілсе де, сол күркелер мен лашықтар әлі де өз қызметін жалғастырып келе жатыр.

Сөздік:

сәулет өнері – архитектура күрке, лашық – шалаш

адамзат – человечество түнемелі – ночлег

бас шебер – главный мастер ежелгі – древний

баспана – жилище, укрытие, убежище

2-тапсырма Төмендегі термин сөздердің аудармасын меңгеріп алыңыздар

ғимарат – здание

ескерткіш – пандус

жобалау – проектирование

үлгі, нұсқа – образец

көлемдегі ғимарат блогы – объемный блок здания

ескерткіш ғимараттар – мемориальные сооружения

ескерткіш саяжайлар – мемориальные парки

3-тапсырма Мәтін бойынша сұрақтарға жауап беріңіздер

1.«Архитектор» сөзі қайдан шыққан?

2. Осы сөздің алғашқы мағынасы

қандай?

3. Даль архитектор деген сөзге қандай анықтама береді?

4. Сәулет өнерінің мақсаты не?

5. Сәулет өнері қай өнермен тығыз байланысты?

4-тапсырма Берілген сөзге синонимдік қатар жасаңыздар. Олармен бірнеше сөз тіркестерін құрастырыңыздар

Ежелгі...

5-тапсырма Мәтінді қазақ тіліне аударыңыздар

Архитектура – искусство строить здания и их комплексы, предназначенные для повседневных запросов частной и общественной жизни и деятельности людей. Любое здание включает в себя жизненно необходимое пространственное ядро-интерьер. Его характер, выраженный во внешней форме, предопределен назначением, условиям жизни, потребностью в удобстве и просторе. Связана в своем развитии с меняющимся материальными потребностями человека, с развитием науки и техники архитектура является одной из форм материальной культуры.

Вместе с тем архитектура – один из видов искусства.

В художественных образах архитектуры отражаются и строй общественной жизни, и духовного развития общества, и его общественной жизни, уровень духовного развития общества, и его эстетические идеалы. Архитектурный замысел, его целесообразность раскрываются в организации пространства интерьера и объема здании характеризуют своеобразие художественного языка архитектуры.

Сөздік:

интерьер – ішкі көрініс, ішкі бейне

оформление – әшекейлеу

своеобразие – өзгешілік, өзіндік

воздействовать – әсер ету, ықпал ету

градостроительство – қала кұрылысы

предопределить – алдын-ала аныктау

6-тапсырма Ғибрат сөздерді жаттап алыңыздар

Сәулет - үнсіз музыка Өнер сыры - өрнекте

(И.Гете) ( Ғ. Мүсірепов)

Архитектура әндер мен аңыздар үнсіз калып, жер бетінен жойылған халық туралы ештеңе де айтпайтын кездерде де тарих шежіресін жырлап тұрады.

( Н.В. Гоголь)

Ғимарат салғанда адамның тұруына ыңғайлығын әдемілікке ұштастыра білген суретші -мақтауға тұратын сәулетші.

(Д. Бернини)

7-тапсырма Мәтіндегі Айша-бибі кесенесі туралы берілген деректер туралы өзара ой бөлісіңіздер

8-тапсырма «Мешіт – қасиетті ғимарат» тақырыбымен

байланыстырып пікірталас ұйымдастырыңыздар

9-тапсырма Ерте ғасырлардағы сәулетті ірі құрылыстардың салынуына ислам дінінің әсері. Сабақ барысында талқылаңыздар