Серле алан

Катнашалар:

Азат, Әдәп карт, арыслан, аю, аю баласы, кошлар, куяннар, арысланнар.

1 – күренеш

Урман аланы. Азат күренә. Ул шәһәрдән бабасы янына кунакка кайткан. Кулында таяк. Таяк белән селтәнә, үләннәрне телгәли, кошларны куркыта.

АЗАТ (кулын авызына куеп кычкыра). Эһе-һей! Эһе-һей! (Тавышы кайтаваз булып яңгырамый,) Сәер. Нинди зур урман, ә кайтавазы юк.

Әдәп карт керә.

ӘДӘП КАРТ. Тамагың ярылыр бит , улым. Шулхәтле кычкырма.

АЗАТ. Син дә кычкырып кара әле, бабай!

ӘДӘП КАРТ. Ник?

АЗАТ. Эксперимент, бабай. Йә, кычкыр инде.

ӘДӘП КАРТ(кычкыра). Эһе-һей! Эһе-һей! Эһе-һей! (Тавыш катаваз булып яңгырый.)

АЗАТ. Эһе-һей! Эһе-һей! (Кайтаваз юк.) Бабай, тагын кычкыр әле.

ӘДӘП КАРТ. Тамагым авырта, улым.

АЗАТ. Минем тавыш яңгырамый, бабай.

ӘДӘП КАРТ. Яңгырамый?

АЗАТ. Яңгырамый .(Кычкырып күрсәтә.)

ӘДӘП КАРТ. Колак барабанын ярасың.

АЗАТ. Нигә синеке яңгырый, минеке яңгырамый? Шундый зур урманда минем тавышның кайтавазы юк.

ӘДӘП КАРТ(көлемсерәп). Кайтаваз, дисең, эһе... Кайтаваз дисең. ә? Урманның кайтавазы бар аның, синең тавышның кайтавазы юк.

АЗАТ. Синекенең бар бит.

ӘДӘП КАРТ. Минекенең булмыйча.

АЗАТ. Нишләп минекенең юк?

ӘДӘП КАРТ. Синең эшләгән эшләрең кайтавазлык булып җитмәгән, дигән сүз була бу.

АЗАТ. Сәер син, бабай. Эшләгән эшләрнең кайтавазы, имеш. Мин әле бөтенләй бәләкәй чагында буш фатирда тавышым шулхәтле нык яңгырый иде. Ул чагында уеннан башка берни дә башыма килми иде әле.

ӘДӘП КАРТ. Шәһәр фатиры белән урманны чагыштырма, улым. Алар җир белән күк аермасы.

Карт, кулына чиләк тотып, нарат күркәләре җыя. Азат таягы белән агач кәүсәләренә бәрә.

ӘДӘП КАРТ. Чү, улым? Нишлисең син?

АЗАТ. Сиңа булышам.

ӘДӘП КАРТ. Шулай булышалармыни?

АЗАТ. Ә ничек булышалар?

ӘДӘП КАРТ.И-и, улым! Үз башың белән уйла.

АЗАТ. Әйт инде, бабай!

ӘДӘП КАРТ. Синең башың ниндирәк?

АЗАТ. Нормально. Нигә сорыйсың?

ӘДӘП КАРТ . Ул чагында үзең бел. Тинтәк башка әйтсәң ни, әйтмәсәң ни. Кеше әйткәнне җүләр дә эшли. (Чыбык-чабык, нарат күркәләре җыеп чыгып китә.)

АЗАТ. Бабай. дим! Бабай!

ӘДӘП КАРТ(тавышы). Кеше әйткәнне җүләр дә эшли. Үз башыңны эшләт!

АЗАТ. Әйтмәсәң! Кызык бу бабай! (Мәтәлчек атына.) Үз башыңны эшләт, имеш. Мәктәптә дә эшләтеп туйган инде. Мин монда баш эшләтергә түгел, ял иттерергә кайттым. Урман шәп! Их, шундый урманны шәһәр уртасына, үзебез яшәгән өй турысына яисә безнең өйне урман уртасына китереп куйсаң! Булмас шул. Ну, җәнлекләрнең кирәген бирер идем! Кунакка гына кайтып, әллә ни кырып булмас шул. Берьюлы берничә аюны ияләштереп атланып йөрсәм... Ну исләре китәр иде малайларның! Яисә карчыгадан чыпчык, чыпчыктан карчыга ясасам? Әти әйтә, аюны да өйрәтәләр, ди. (Хыялланып.) Кызык бит, ә? Карчыга җанлы чыпчык – чыпчыклар көтүе янына килә, ди. Чыпчыклар аның карчыга икәнлеген башларына да китермиләр. Ә ул аларны берәм-берәм – кых! (Уйланып.) Ә карчыга кыяфәтендәге чыпчык каргалар арасына эләксә, ә? Ну. кызык булачак! Карчыга кыяфәтле чыпчыктан өерләре белән куркып качачаклар. Ә карчыгалар арасына эләксә, ни эшләр иде икән? Һа-һа-һа! Шәп фикер бит бу, ә? Ерткыч кеше кыяфәтенә, кеше – ерткыч кыяфәтенә керсә?

Үкереп аю баласы керә. Азат куркып кача.

АЮ БАЛАСЫ. Кеше исе килә! Качма. Мин кеше ашамыйм! (Үкерә.)

АЗАТ(качкан җиреннән башын калкытып). Нигә үкерәсең?

АЮ БАЛАСЫ. Аю буласым килми минем!

АЗАТ . Кем буласың килә?

АЮ БАЛАСЫ. Теләсә кем! Аю гына түгел! (Үкереп елый.)

АЗАТ (үз-үзенә). Шәп була бит бу. (Аю баласының тунын тотып-тотып карый.) Кем буласың килә инде синең, ә?

АЮ БАЛАСЫ. Бал корты булыр идем.

АЗАТ. Нигә бал корты?

АЮ БАЛАСЫ. Бал кортлары яратмый мине! Чагалар! (Үкереп елый.)

АЗАТ. Тиккә түгелдер. Бал кортлары белән уйнарга яратасыңдыр.

АЮ БАЛАСЫ. Бррр... Уйнарсың алар белән! Мин бал кортларын түгел, аларның балын яратам.

АЗАТ. Миңа ошаган икәнсең.

АЮ БАЛАСЫ. Бал яратасыңмыни?

АЗАТ. Яратам!

АЮ БАЛАСЫ. Ыслушай... Булыш, ә? Әнә тегендә умарталык бар. Умарталар тулы...

АЗАТ. Йә, йә?

АЮ БАЛАСЫ. Бал кортларын куабыз да балы безгә кала.

АЗАТ. Акылың алтын икән! Мин кортлар белән сугышмасам да, бабай миңа хәзер үк бер чиләк бал бирә. Тик балны күп ашарга ярамый. Күз сукырая, ди...

АЮ БАЛАСЫ. Кем әйтте аны?

АЗАТ. Бабай инде.

АЮ БАЛАСЫ. Без – аюларга да күп эләкми... Кара әле, әллә киемнәрне алышып торабызмы? Син – мин бул, мин – син...

АЗАТ. Алай буламыни?

АЮ БАЛАСЫ. Безнең урман – тылсымлы. Киемнәр дә тылсымлы.

АЗАТ. Тылсым? Тылсым яратам мин.

АЮ БАЛАСЫ. Алышып киябезме?

АЗАТ(киемен салып). И. малай, болар сиңа сыймас шул.

АЮ БАЛАСЫ. Сыя, сыя. (Киемнәрне алышалар.)

АЗАТ. Кара, таман гына икән. Ну, малай, бу эсседә тун белән йөреп булыр микән?

АЮ БАЛАСЫ. Минем тун эссене дә, салкынны да сизми.

АЗАТ. Корт чакканны сизгәч...

АЮ БАЛАСЫ. Анысын син дә сизәрсең.

АЗАТ(тунны салмакчы). Кирәкми, алышмыйк алайса.

АЮ БАЛАСЫ. Нигә?

АЗАТ. Корт чагудан куркам.

АЮ БАЛАСЫ. Икеле-микеле сөйләшкән җәнлекләрне җенем сөйми.

АЗАТ. Ярар алайса. Кая барабыз?

АЮ БАЛАСЫ. Әнә, умарталыкны күрәсеңме?

АЗАТ. Уенчык өйләрме?

АЮ БАЛАСЫ. Умарталар шулар инде.

АЗАТ. Бал шул өйләрдәмени?

АЮ БАЛАСЫ. Әйе.

АЗАТ. Бик күп бит алар.

АЮ БАЛАСЫ. Бал кортлары тагын да күбрәк.

АЗАТ. Ничек сыялар соң алар анда?

АЮ БАЛАСЫ. Күңелләре киң аларның. Шуңа бәләкәй генә өйләрдә мыжлап яшиләр, мыжлап бал җыялар.

АЗАТ. Балын ничек алып булыр икән?

АЮ БАЛАСЫ. Умарта янына барасың да, телеңне чыгарып саласың. (Телен чыгарып күрсәтә.)

АЗАТ. Болаймы? (Телен чыгарып карый.) Юк, булмый миннән. Мин кашыклап ашарга яратам.

АЮ БАЛАСЫ. Мә, киемнәреңне! Синең белән эш чыкмас, ахры.

АЗАТ. Мин, беләсеңме, бүтән җанвар булыр идем. Мине умарта да кызыксындырмый. Кызык түгел. Беләсең килсә, мин арыслан булыр идем.

АЮ БАЛАСЫ. Минем дә кайчандыр арыслан буласым килгәне булды. Хәзер кире уйладым.

АЗАТ. Барлык ерткычлар да миңа баш ияр иде. Арыслан көчле! Минем көчле буласым килә.

АЮ БАЛАСЫ. Баш булырга яратасың, ә?

АЗАТ. Аны кем яратмый?

АЮ БАЛАСЫ. Яшереп тормыйсың тагын. Ялкау малайга охшасаң да, өметсез үк түгел икәнсең әле.

Кәгазь тотып, куян чабып керә.

КУЯН. Төш вакыты җитә. Белдерүне укымый калмагыз! (Чыгып китә.)

АЗАТ. Нинди белдерү? Нинди төш вакыты?

АЮ БАЛАСЫ. Агач башындагы белдерүне күрәсеңме?

АЗАТ.Андый белдерүләр белән шәһәр тулган. Инде урманда да...

АЮ БАЛАСЫ. Укы, укы!

АЗАТ(укый). “Кем дә кем үзе теләгән җәнлек кыяфәтенә керәсе килсә, төш вакытында Урта аланга килсен. Көчлеләргә - көчсез, көчсезләргә көчле булып карау мөмкинлеге бирелә. Соңга калмагыз!” Кызык бит бу. Кайда ул Урта алан?

АЮ БАЛАСЫ. Менә шушы алан инде ул.

АЗАТ. Төш вакыты? Аю, хәзер төш вакыты! Нишләргә инде?

АЮ БАЛАСЫ. Әйдә, карт имән артына качыйк. Шәп була бит әле бу! Синең арыслан буласың килә алайса? Мин умарта корты булам.

АЗАТ. Таптың булырдай җанвар! Умарта корты да кеше буламыни? Нигә арыслан түгел?

АЮ БАЛАСЫ. Бал яратам мин. Бал корты кебек балда гына йөзәсем килә.

АЗАТ. Теләсәң, бул алайса.

Яшеренәләр. Урман хуҗасы арыслан керә.

АРЫСЛАН. Әй, минем ышанычлы сакчыларым! Җилдәй җитез куяннарым!

Куяннар чыгалар. Арысланны әйләндереп алалар. Бииләр.

АРЫСЛАН. Сәгать ничә, оланнар?

КУЯННАР. Төш вакыты, хуҗабыз! Нигә берәү дә юк икән? Белдерүне һәр җиргә элдек.

АРЫСЛАН. Уң канатым бөркет кайда?

БӨРКЕТ . Мин монда, хуҗам!

АРЫСЛАН. Җиһанда ниләр бар?

БӨРКЕТ. Җиһан гүзәл, хуҗам!

АРЫСЛАН. Ник җәнлек-җанварлар юк?

БӨРКЕТ. Берсенең дә бүтән кыяфәткә керәсе килми.

АРЫСЛАН. Шулай дисең инде, ә? (Кояшка күтәрелеп карый.) Кояш болытлар арасына кереп китү белән белдерүнең кодрәте бетә. Өчкә хәтле сана, бөркет!

БӨРКЕТ. Бер... ике... ө...

Азат йөгереп чыга.

АЗАТ . Минем... (Аю баласы Азатны тотып калмакчы.)

АЮ БАЛАСЫ. Син нәрсә, җүләрләндеңме әллә? Хәзер арыслан сине тырнак очы белән генә сытып ташлый бит!

АРЫСЛАН. Нинди теләгең бар, адәм баласы?

АЮ БАЛАСЫ. Аның бал корты буласы килә!

АРЫСЛАН(көлә). Ишетүемә караганда, синең үзеңнең бал корты буласың килә.

АЗАТ(аю баласына). Үзең бал корты бул! Минем арыслан буласым килә!

ОЛЫ АЮ. Миңа бу адәм баласы кызганыч! Харап итмә берәүнең газиз баласын, арыслан хаким!

АРЫСЛАН. Сиңа, Аюхан, үз балаларың кызганыч түгелмени?

ОЛЫ АЮ. Кызганыч булмаган кая...

АРЫСЛАН. Алайса, бу бәндә баласы сүзен кире алсын.

ОЛЫ АЮ. (Азатка.) Тизрәк тай моннан исән чагында! (Арыслаанга.) Сүзен кире алды, арыслан хаким.

АРЫСЛАН. Ишетүемчә, синең улыңның да арыслан буласы килә, дигән хәбәр бар.

ОЛЫ АЮ. Мин улымны гаепләмимим. Кайсы аю баласының арыслан хакимгә табынасы килмәс. Яшьрәк чакта үзем дә...

АЗАТ(чыгып баса). Минем арыслан буласым килә. Аю баласының – бал корты...

ОЛЫ АЮ. Тиле! Кач тизрәк, диләр сиңа!

АЗАТ. Бөтенесе дә өйрәтә. Тегене дә, моны да эшләмә. Туйдым!

АРЫСЛАН. Арыслан булгач, ни эшләрсең?

АЗАТ. Булгач, күз күрер әле.

АРЫСЛАН(бөркеткә). Адәм баласының теләген үтибезме?

БӨРКЕТ. Үтәп карасак, ни зыян?

АРЫСЛАН. Баш өсте алайса. Ә синең, Аюхан, чынлап та бал корты буласың киләме?

АЮ БАЛАСЫ. Кире уйладым. Аю гына булып калам.

ОЛЫ АЮ. Әйтәм бит, ул әле бала гына, дип.

АРЫСЛАН(Азатка). Алайса. синең теләкне үтибез. (Тунын салып Азатка бирә.)

Азат куркып кына тунны кия. Аннан соң бер үзенә, бер арысланга карый, үзенең чын-чынлап Арыслан кыяфәтенә ышангач, батырая.

АЗАТ. Хәзер мин – урман башлыгы! Барыгыз да миңа баш ияргә тиеш!

2 – күренеш.

АЗАТ. Бөтен урманны гиздем. Арыслан булу – шәп! Ну, җүләр дә соң бу арыслан! Үз теләге белән тунын миңа салып бирде бит, ә! Кайсы акыллы арыслан моны эшли инде? Шунлык та башың булмагач, арыслан булуыңнан ни тулык? Җүләрләр булганда яшәве рәхәт тә соң! Кире тунын алырмын дип уйлагандыр инде. Бирермен менә! (Сузылып ята. Олы аю чыга. ) Ә-ә, Аюхан, нигә мине күргәч, үрә катмыйсың, ә? Минем кем икәнемне күрмисеңмени?

АЮ. Күрәм.

АЗАТ Үрә кат!

ОЛЫ АЮ. Синең каршыдамы?

АЗАТ. Мин – арыслан. Син аю гына.

ОЛЫ АЮ. Сатылган җан бит син, менә кем! Ике йөзле! Ни кеше, ни җанвар түгел!

АЗАТ. Үрә кат, диләр сиңа! Үрә кат, юкса... (Ажгырып аюга килә. Аю үрә ката. ) Син узганны оныт. Мин оныттым. Мин синең белән дус яшәргә әзер. Аңладыңмы? Вольно.

ОЛЫ АЮ. Көн күрмәгән көн күрсә, көндез чыра яндыра, шушы үзедер инде.

АЗАТ. Син минем адъютантым булырсың.

ОЛЫ АЮ. Адъютант! Мин – аю! Аю булып тудым! Аю булып үләрмен дә!

АЗАТ. Шуңа әйтәм дә. Арыслан башым белән куяннарны адъютант итә алмыйм бит инде. Хәзер минем янга бүтән арысланнар да килсен. Мә сыбызгы. Хәбәр бир.

Аю сызгырта. Арыслан киемендәге балалар керәләр. Бииләр, җырлыйлар.

Эш бит тунда гына түгел,

Эш түгел ул исемдә.

Тычкан йөрәкле арыслан

Тик куркак тычкан гына.

Син дә шул тычкан гына!

Азатка төртә-төртә көләләр.

АЗАТ. Мин бүген урман башлыгы! Мин - баш арыслан!

АРЫСЛАННАР. Тыңлыйк әле, ни сөйләр, сыныйк әле, ни дияр? Сабыр итик, ашыкмыйк, бераз гәпләшеп алыйк!

Азат җәелеп утыра.

БЕР АЮ. Ни дисең, галиҗәнаб!

АЗАТ. Иң элек болындагы бөтен яшеллекне, алан тирәсендәге агачларны төбе-тамыры белән йолкырга боерам.

1 – АРЫСЛАН. Нигә?

АЗАТ. Аннан соң аланны киптерергә, агачларның яндырып, көлен җилгә сибәргә боерам.

2 – АРЫСЛАН. Анысы нигә тагын?

АЗАТ. Аннан соң аланны тигезләп, асфальт җәяргә боерам.

З – АРЫСЛАН. Анысы нигә тагын?

АЗАТ. Арысланнарның барысын да шар сугарга өйрәтәм.

Арысланнар бер-берләренә төртә-төртә көлешәләр.

1 – АРЫСЛАН. Булмаган акылны арыслан тиресе киеп кенә булдырып булмый шул!

АЗАТ. Эшкә керештек!

1 - АРЫСЛАН. Шар сугарга өйрәнгәч, тагын ни эшлибез?

АЗАТ. Бөтен җирне тигезләп, стадион ясыйбыз!

2 - АРЫСЛАН. Җир ул – уртак йортыбыз, аны шар суга торган стадионга әйләндереп булмый!

3 -АРЫСЛАН. Җир – адәм балаларының да, урман җәнлекләренең дә, киек кошларның да уртак йорты!

2 -АРЫСЛАН. Җир ул барча җан иясенең анасы да, атасы да, бабасы да!

1. АРЫСЛАН. Шар сугып йөрү арысланнарга фарыз эш түгел!

АЗАТ. Молчать!

1 – АРЫСЛАН. Тагын нинди планнарың бар? Тыңлап карыйк1

2 – АРЫСЛАН. Нәрсәсен тыңлыйсың тагын? Тыңлаганы да җиткән!

3 - АРЫСЛАН. Хәерче түрә булса, чабатасын түргә элә!

1 – АРЫСЛАН. Аны түрә арыслан итү түгел, кәкре агачны сөятеп торырга кирәк!

Арыслан керә.

АРЫСЛАН. Сынауны ничек үтә бу малай актыгы?

Азат янына килә. Азат куркып, урмандагы төп артына яшеренә. Өстеннән туны төшеп, гадәти малайга әйләнеп кала.

1- АРЫСЛАН. Кунак булсаң – тыйнак булырга кирәк! Ә син аланны гына түгел, җир шарын шар суга торган стадионга әйләндермәкче! Без сине монда кунак итәргә теләмибез! Юк итәргә кирәк үзен!

АРЫСЛАН. Без кеше үтермибез! Каян килгән, шунда китсен, үз карендәшләре хөкем итсен.

АЗАТ. Алар янына бармыйм мин! Аларның берсе дә минем белән уйнамый! Алар - әшәке!

АРЫСЛАН. Синең әшәке малай буласың килмимени?

АЗАТ. Буласым килми!

АРЫСЛАН. Әшәке арыслан буласың килмимени?

АЗАТ. Әшәке арыслан да буласым килми.

АРЫСЛАН. Син монда әшәке, тиран арыслан булырга җыендың. Малайлыгың да бик булмаган.

АЗАТ. Кичер мине, арыслан! Мин ялгыш кына... Мин ялыш...

АРЫСЛАННАР. Ышаныйк тагын бер кат.

АЗАТ. Мин төзәләм! Төзәлергә тырышам!

АРЫСЛАН. Яшьтәшләрең белән уртак тел таба алырсыңмы?

АЗАТ. Белмим шул... Бик авыр бит ул уртак тел табу. Шулай да тырышырмын.

АРЫСЛАН. Исеңдә тот, җир йөзендшге һәр үлән бөртеге, һәр адәм баласы, һәр җан иясе, Җир, Кояш, Ай, Йолдызлар – бербөтен алар. Аларның берсен генә рәнҗетсәң дә , дөньяның бер чите кителәчәк. Ә һәр кеше аркасында дөнья әкренләп кителә барса, аннан ни кала? Без барыбыз да юкка чыгачакбыз!

АЗАТ. Аңладым... Минем кебекләрне бу аланга алып киләсе иде. Чынлап та үзебез яшәгән дөньяның читен шулай китеп бетерсәк, нәрсә булыр? Эһе-һей-эһе-һей! (Кайтаваз ишетелә.) Кайтаваз? Мин дөрес уйлыйм бугай! Минем дә кайтавазым булды бит! Мин юкка яшәмим болай булгач!

Пәрдә.