2 2 39 Тістің қатты тіндерінің құрылымдық ерекшелігін сипаттаңыз Кіреуке (епатеіит) (4.22-4.24-суреттер)

Кіреуке бейорганикалык (96—99%) және органикалык, (1-4% — нәруыз және су) заттарынан күралған. Нәтижесінде кұрамында көптеген минерадды түздары бар кіреуке ағзаның өте қатты тіні болып табылады. Кіреукенін негізгі кұрылымдык түзілісі диаметрі 4—6 мкм кіреукелік призма. Кіреукелік призма көлденен кескінде аркадо тәрізді пішінді болады. Призмалардын саны бірнеше миллионды күрайды. Әрбір призма әктастанған ультра жіңішке фибриллаларға келеді. Тіс сауытынын әр түрлі бөлімдерінде кіреукелі призмалардын ұзындығы бірдей емес, көп жағдайда кіреуке қабатыньщ көлемінен үлкен болып келеді. Кіреукелі призмалар дентин кіреукелі косылыстан басталып, тіс сауыты бетінде аякталады. Кіреукелі призмалар топталып, 8-тәрізді иілуді түзеді. Нәтижесіндекіреуке шлифында ашық және кою түсті жолақтарының кезектесуін көруге болады (Гунтер—Шрегер жолақтары). Бұл оптикалык біркелкілік емес, ісіреукелі призманы шоғыр-ларының көлденен тілу нәтижесінде және тағы бір бөлімі бойлық бағытта түзіледі. Одан басқа, кіреуке шлифында кисық бағытта сызықтарды көруге болады — Рециус сы-зықтары. Олардьщ түзілуін кіреукенін цикл-дық минералдануымен байланыстырады.

Призма арасында кіреуке көлемінін 0,5— 5% кұрайтын призма аралык, зат бар. Призманың негізгі құрылымдық бірлігі болып кристаллды гидроксилапатит [Са₁₀(РО₄)₆(ОН)₂] табылады. Одан баска кіреуке құрамына карбонатапатит, хлорапа-тит, фторапатит, көмірқышкыл кальций, магний және микроэлементтер кіреді.

Дентин (сіепШит)

Дентин қүрылымы бойынша сүйек тінінін жуан талшықтарын еске салады, ол дентинді түтіктерден өтіп кетілген негізгі заттан тұрады. Негізгі затының кұрамында мукопротеиндерден тұратын коллагенді фибриллдер және желімделетін аморфты заттары бар. ¥лпа манылык (ішкі) және плащтык (сыртқы) дентиндерін ажыратады. ¥лпа манылық дентинде коллагенді талшықтар тангенциалды орналасып, Эбнер талшыкгары деп аталады, плащтык дентинде талшықтар радиалды және Корфф талшыктары деп аталады.

¥лпа маңылық дентиннің ішкі кабатының минералдануы төмен. Оны пре-дентин деп атайды — ол дентиннің өсу зонасы. Дентинде жана кабаттар ритмді және ретті жиналады. Дентиннің кабаттар саны бойынша адамның жасын анықтауға болады. Кіреуке мен цемент шека-расында интерглобулярлы дентин бар, ол минераддануы төмен немесе мүлдем минералдануы жок аймактар. Кіреуке шекарасында олар ірі болып келеді. Ден-тин цементті шекара және түбір аймағында олар ұсақ және өте көп, бидайлы Томс кабатын тұзеді. Интерглобулярлы кеңістік дентиннің алмасу үдерістеріне қатысады. Дентиннін негізгі заты көптеген дентинді түтікшелерден тұрады, олардың саны 1 мм² дентинге 30 000-нан 75 000-ға дейін.

Дентинді түтікшелерде дентинді сүйыктық бар, оның күрамында пульпадан дентинге органикалык және органикалык, емес заттар құрайды. Одан басқа, дентинді түтікшелерде одонтобласттардың ксінділері бар, олар перифериялық ұлпада орналаскан

Цемент (сетепіит) (4.29-сурет)

Цемент — өзінін құрылымымен дөрекі талшыкты сүйекке ұқсайды, бірақ тамырлары болмауымен өзгешеленеді. Цемент тістін мойнын және түбірін жауып тұрады, бейорганикалық (68—70%) және органикалық (30—32%) заттар-дан тұрады.

Цементтің қалыңцығы бірдей емес: мойын аймағында — 20—50 мкм, ал түбір басында — 100—150 мкм. Цемент жасушасыз (біріншілік) және жасушалы (екіншілік) болып бөлінеді. Біріншілік цемент түбірдін бүйір беттерін жабатын дентинге жакын орналасады. Екіншілік цемент түбірдін үштен бір бөлігінің басын және көп түбірлі тістердің түбірлерінін бифуркациясы аймағын жауып тұрады. Ол жасушасыз цементтін үстінде орналасады, бірак кейде дентинге жакын жанасады. Жасушалық цемент жасушадан (цементоциттерден және цементобластардан) және жасуша аралык заттан тұрады. Цементоциттер ерекше куыста жатады (лакуналарда) және кұрылыс жағынан остеоциттерге ұқсас болып келеді.

Цементобластгар — белсендіжасушалар, цементтін кұрылысшылары, онын жана кабаттарынын салынуына ретті түрде ықпал етеді. Жасушасыз цементтін қалыптасуы барысында олар сыртқа жылжиды, ал жасушалык цементтің дамуы ішінде оралып жүреді. Жасушалык цементгің жасуша аралық заты негізгі заттан және талшыктардан кұралады. Цементтщ талшыктардың әр түрлі бағыты бар.

2 2 40 Балаларда тістер пішіні, көлемі,саны қатты дамуының аномалиялары.Этиологиясы, патогенезі, клиникасы. Макроденти-тіс пішінінің үлкейіп кетуі

Микродентия-тіс пішінінің кішірейіп кетуі Адентия-тістердің жартылай немесе толық болмауы

Гиперодентия-тістер санының артық болуы.Көбінесе жоғарғы жақ тістердің көбеюі кездеседі.Бұл жағдайда атавизм немесе тіс табақшасының эпителийнің айналасына жайылуы немесе дентин ұрығының бөлінуіне байланысты болуы мүмкін.Жоғарғы медиалды күрек тістер арасында бір немесе бірнеше тікен тәрізді тіс орналасуы мүмкін.Премоляр аймағында қосымша тістер 1-2-ші премолярлар немесе 2- премоляр мен 1 моляр арасында орналасады.Моляр аймағында қосымша тістерді 2 топқа дистомолярлы және премолярлы тістерге бөлінеді.Олар көбінесе жоғарғы жақ тістерде кездеседі.

Тіс санының азаюы көбінесе Гиподентия-көбінесе ақыл тіс немесе жоғарғы бүйірлік күрек тіс жақ болады.Бұл тістер азаюы редукциялар семуге байланысты,болашақта олар жоғалуы да мүмкін.

Этиологиясы.Баланы жасанды тамақтандырулардың бұзылысы.Тіс-жақ жүйесі функциясы бұзылыстары.Зиянды әдеттер.Қабыну аурулары.Тіс және жақтың жарақаттары.Эндогенді факторлар.