2) Қазақстан жеріндегі тас ғасыры және оның кезеңдері

Қазақстан аумағындағы ежелгі адамдар іздері ерте палеолит (б.з.б800-140ж)кезеңіне жатады. Ерте палеолит дәуірі

Бұл дәуір -600мың жылдан астам уақытқа созылды.

Ерекшеліктері алғашқы адамдардың тас еңбек құралдарын жасай біліу,аң аулау,терімшілікпен айналысуы,тобыр болып бірігіуі,хайуаннан еңбек құралдарын жасауы нәтижесінде бөлектенуі.Климаттың жылы және құрғақ болуы.

Ерте палеолит дәуірінде тас құралдар жасау тәсілі-жарып түсіру техникасы,яғни малтатас мәдениеті д.а.Тасты жару үшін жұмыр тас қолданылады.Солтүстік Балқаш өңірінің Семізбұғы мекенінен 1611тас құрал табылды.Алғашқы еңбек құралын ғалымдар чоппер ж/е чопплинг д.а.Алғащқы тобыр ашель дәуіріне сәйкес келеді.

Орта палеолит дәуірі Бұл дәуірде(б.з.д140-40 мың жыл)ежелгі адамдар оңтүстікте Қаратау жотасынан солтүстікте Есіл өзенінің жоғарғы ағысына дейін,батыста Сарысу өзенінің орта ағысынан шығыста Ертіс өзенінің жоғарғы ағысына дейінгі аралықты мекендей бастады.Ерекшеліктері: от алуды үйрену,алғашқы діни сенімнің қалыптасуы,аналық рулық қоғамныңбелгілерінің байқала бастауы,неандертал адамдардың пайда болуы.Осы кезеңде тас өңдеу жетілдіріле түсті.Еңбек құралдарын жасау тәсілі-+ нуклеустік. Мустьер дәуірінде қауымның бастапқы нысандары шыға бастады.Мустьерліктер өлген адамның аяғын бүгіп,бір қырымен жатқызып жерлеген.1938жӨзбекстанның оңтүстігіндегі Тесіктас үңгірінен8-9жасар неандерталдық баланың қаңқасы табылған.Орталық Қазақстаннан табылған ескерткіштердің ең көнесі-Обалысай тұрағы.Кейінгі палеолит дәуірі Бұл кезең уақыт: бұдан бұрынғы 35-30мың жыл-12-10мың жылдар арлығы.Ерекшеліктері:қазіргі адамға ұқсас кроманьондықтың қалыптасуы,жеңіл найза,ілмекті сүңгі,болас жасап,баспана сала білу,өнер мен діни сенімнің дамуы,аналық рулық қауым белгілерінің орнауы.Кейінгі палеолиттееңбек құралдарын жасау әдістеріодан әрі жетілдірілді.Тас құралдарын жасау тәсілі-ретушьтік.осы кезеңде еңбек құралдарының 20-ға тарта түрі болған.Кейінгі палеолит алғашқы қауымның толысқан нысандарының қалыптасуымени сипатталады.Кейінгіт палеолит дәуіріндегі адамдар үңгірлер қабырғаларына жылқы, аң аулау сәттерін және бій қыймылдарын бейнелеген. Сүйектен адам мүсінін ойып жасай білген, әсіресе рыудың пірі болып саналатын әйел-ана бейнесі кең тараған. Қарабас тұрағында 172 порфриттен жасалған заттар, Ертістегі шұлбы тұрағынан 5000 тас құрал табылды. Негізгі шикізат – халцедон, яшма, шақпақ тас, тау хрусталі. Неолит дәуірі Бұл кезең экономикалық ж/е қоғамдық өрлеубасталды.Жабайы жануарларды қолға үйрету.Жер өңдеудің қарапайым түрімен айналысу.Шаруашылық еңбек қалыптасып,өнім өндіру. Ғылымда бұл құбылыс неолит төңкерісі д.а.Ерекшеліктері:жерді өңдеу,мал шаруашылығымен айналысу,қыш ыдыс жасау,тігін тігіу кен өндіру.Неолит дәуірінің басты ерекшелігі-өнімді еңбектің пайда болуы.Неплит ежелгі адамдардың жерлеу дәстүріндегі өзгерістер:Железинка ауылымаңынан табылған қабірде өртелген мәйіттің күлі болған.Қазақ/н жерінде 600-ден астам энолиттік ескерткіштер бар.неолит тұрақтары орналасу сипаатына қарай 4түрге бөлінеді: 1.Бұлақ бойындағы тұрақтар. 2.Өзен жағасындағы тұрақтар. 3.Көл жиегіндегі тұрақтар. 4.Үңгірдегі тұрақтар.

Атбасар мәдениетінің тұрақтары шоғырланған жер-Атбасар ауданы(Ақмола облысы)Таралған аумағы:Есіл өзенінің аңғары-Қазақстан ұсақ шоқылы өңірінің солтүстік батысы.(б.з.б 7мың .аяғы-6 мың ж басы).

Энолит дәуірі

Ерекшеліктері:тастан жасалған еңбек құралдарының ығыстырылуы,мыс еңбек құралдарының жасалуы,климаттың ылғалды болыуы.Бұл кезеңдеметел біз,қашаутәріздіқұралдар,бір жүздіпышақтар,иінді бұрғылар пайда бола бастады.Тері өңдеуді тездетуге мүмкіндік беретін бүйірлі қырғыштар басым болды.Ыдыстар саз балшықтан жасалып,оған геометриалық қарапайым әшекейлер салынғы.Ыдыс жұқа болса сыйымдылығы 6-7литрге жеткен.Ботай мәдениеті Ақмола обылысындағы Ботай бекеті жанындағықоныстың атымен аталған.Бұл мәдениетСолтүстік Қазақ/ң далалық энолит сипаттайды(б.з.б 3-2мыңж аралығында )Ботай мәдениеті археолог В.В.Зайберг ашты.

Палеолит (тас)дәуірінің ескерткіштерін зерттей келіп,Қазақстан жері-адамзат қоғамы қалыптасқан аймақтардың бірі деген ғылыми тұжырым жасалынып отыр.