3) Қр Конституциясы, мемлекеттің сипаты, азаматтық құқықтар, бостандықтар мен міндеттіліктер туралы

1991-ші жылдың 16-шы желтоқсанында ҚР мемлекеттік тәуелсіздігі жарияланды. Ал 1993 ж. 28 қаңтарында 1-ші конституциясы қабылданды. Бірақ ол заң жаңа мемлекеттегі барлық проблемаларды шеше алмады, басқару мәселесі шешілген жоқ болатын. Ал бұның өзі оны президенттің үкіметтің істеріне араласуына әкеліп соқты. Көптеген ескертулер айтылды. Соның нәтижесінде 1995 жылдың 30-шы тамызында ҚР жоғарғы кеңесі жазда конституцияны қабылдады. Мемлекет пен қоғамның негізгі заңы ретінде конститутция бүкіл заң шығару ісінің қайнар көзі болып табылды. Ол 9 бөлімнен 98 баптан тұрады: 1. Жалпы ережелер, 2. Адамзат және азамат, 3. Президент, 4. Парламент, 5. Үкімет, 6. Конституциялық кеңес, 7. Соттар және сот тірлігі, 8. Жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару, 9. Қорытынды және өтпелі ережелер. Конституцияны Қазақстан халқы қабылдады. Конституцияны қабылдау бүкіл халықтық дауыс беру арқылы жүзеге асырылды. Конституцияның ерекшелігі ол бір жағынан екінші жағынан қоғамның негізгі заңы. ҚР конституциясының ең жоғарғы заңдық күші бар. Конституцияда оның ережелері, нормалары тікелей қолданылады деген нұсқау бар. Мұның мәнісін әрбір азамат өзінің құқықтары мен бостандықтарын қорғау үшін мемлекеттік органдарға әсіресе сотқа өтініш білдіре алады. Конституцияны, оның нормаларын пайдалана алады. Конституция Назарбаев басшылығымен әзірленген.

27 Билет

1) Қазақ хандығының нығаюы. Қасым хан, оның сыртқы және ішкі саясаты

Алғашқы қазақ хандығы 15 ғасырдың 50-70 жылдар арасында Әбілхайыр хандығын Жетісудың Шу-Талас өзенінің жағасында 200 мыңдай адам көшіп келді. Олардың қоныс аударуының бір себебі - Әбілхайырдың қол астындағы қанаушылығының күшеюі болса, екіншісі Шыңғыс әулетінен шыққандығын Керей-Жәнібектің жаңа қалпын қазақ мем-не ықпалы. Қаз-ның алғашқы ханы болып Керей (1458-1473ж.) жарияланды. Одан соң Жәнібек 1473-1480 ж сайланды. 1462 ж. Моңғолстан ханы Есенбұға өлгенн соң, феодалдық талас-тартыстың салдарынан Жетісудың қазақ рулары Керей-Жәнібектің қол астынан кіруі қазақ мем-нің нығаюына жол ашты. Жәнібек, Керей Жошы әулетінен шыққан сұлтандардың Шығыс Дешті-Қыпшақты билеу жолындағы күреске қатысты. Бұл күрес 1468 ж. Әбілхайыр қайтыс болған соң өрши түсті. Оңт. Қаз/н Шайбани әулетінен болған соғыстар Жәнібек ханнан кейін қазақ хандығының тізгінің ұстаған Бұрындық хан кезінде де тасталмады. Бұрындық 1480-1511ж.

Қасым хан және оның саясаты. 11 ғ. Жәнібек баласы Қасым қазқтың басын қосуды өз қолына алды. Ол әскер басы болатын. 1509-1510 жылдары Бұрындық хан болып тұрса да, билік Қасымнығ қолында болды. Осы тұста екеуінің арасында шиеленіскен күрес жүрді. Ол Қасым жеңісімен аяқталды. Бұрындық Самарқанға барып, сонда өлді. 1511 жылы Қасым өкімет билігіне келді. Қасым хан сырдария бойындағы қалаларды басып алу үшін өз қолына мақсат қылды. Ол керуен жолы және мал шаруашылығы үшін қолайлы еді. Мауренахр билеушісі Мұхамед Шаибани қазақ хандығының күшеюіне жол бермеуіне тырысты. Мұхамед Шайбани сауда керуенің тонауға бұйрық берді. Екеуінің арасында қан кескі соғыс болды. Оңт. Қаз-н қалалары үшін соғыс ұзаққа созылды. М.Шайбани 1503,1505,1506 жылдары қазақ жерлеріне тонаушылық жорықтар жасады.. Сырдария бойындағы қалалар қолдан қолға өтіп отырды. 1509 ж. М.Шайбани Жаныш сұлтан басы отаршылдардың Қараталға күтпеген жерде шабуыл жасап, қазақтар жеңіліске ұшырады. 1510 ж. ол Қасымға шабуыл жасады. Баласы Темір, інісі Убайдалақ басқарған әскерлерді Қасымның Ұлытау маңындағы Ордасын басып алуға жіберді. Қасым жіберген Мойынсыз Хасанбек басқарған қазақ қолы Шайбани ұрпақтарының тас-талқаның шығарды. Тірі қалғандар Самарқанға қашты. Түркістан қаласы Қасым қолына көшті. 1510ж. М.Шайбани Иран шахы І Исламмен шайқасты. Мера түбінде өлтірілді. Енді Шайбани ұрпақтарының арасында билікке талас болды. Қасым шабуылға шығып, Сайрамды басып алды. Хандық шекарасы: оңт. Сырдария, Түркістан, оңт. шығ. Жетісу тау баурайында, солт. және солт-шығ. Ұлытау тауы, Балқаш тауы төңірегінде Қарқалы тауына дейін жетті. 1523 ж. Сарайшықта 70 жасында қайтыс болғанда халық саны 1 млн-ға жетті. қасым хан тұсында қазақтар өз алдында дербес мем-т есебінде Батыс Европаға мәлім болды.