2) Кіші және Орта жүзде хан билігінің жойылуы. XIX ғ. 20 ж. Патша үкіметінің Қазақстанда жүргізген әкімшілік және сот реформасы

XIX ғ. 20-шы жж.патша үкіметінің Қазақстанда жүргізген әкімшілік және сот реформасы. Орынбор губернаторы Шельстрон ..Айшуақты хан етіп тағайындады. Айшуақтан соң хан болып ұлы- Жантөре бекітілді. 1824ж. «Орынбор қырғыздары» деген устав қабылданды. Бұл қабылдау кіші жүздегі жандық биліктін жай... оның Ресейдегі әкімшілдік саяси жай... ру жүйесімен алмастыруға себепші болды. 1815ж. Уәлиді әлсірету үшін Бөкейхан етіп сайлады. 1817ж. Бөкей, 1819ж. Уәли қайтыс болған соң ешқандай хан тағайындалмады. Орта жүзде хан билігі жайын... соң патша үкіметі Сібір қырғыздар туралы устьабқа сүйеніп ........ Сперанс... ...... жаңа жүйе енгізілді. Ол тары саналатын теория. Сібір қырғыздарды обылыстардың атағын алды. Басқару орталығы 1829ж. Тобальскіде. 1839ж. Омскі болып, жаңадан құрылған Батыс сібір генерал- губернаторлығының құрамына енді.

3) Қазақстанның XX ғ. 40-50 жж. Қоғамдық-саяси өмірі. “Бекмаханов ісі”

Қазақ КСР ғылым академиясының ғылымн зерттеу ннститутында казак мем. универсктетінде жалпы зиялы кауым арасында күндік үрей орын алып ішкі жауларды іздеу басалды. 1937-38 ж. орын алған саяси хал-ахуал қайталанды. Ленинград-Мәскеу), Ленинград ісі, Дәрігерлер ісі дейтін саяси наукандар журіп жаткан кезде Қазақстанда Бекмаханов ІСІ дейтін іс колдан жасалды. Бекмаханов дарынды тарихшы Асыра сілтеу бұрмалау, күшілдік кйтадан бел алған тұста жарык көрген «Қазақ ССР тарихи» кітабына пікір айтушылардың көпшілігі әуел бастан-ак оны «К.Қасымов бастаған көтсрілістің тарихын ақтау тұрғысынын көрсеткен еңбек деп бағалап окиң авторын буржуазияшыл -ұлтшыл идеологияны дәріптеуші деген саяси кінаратқа ұшыратты. Осындай айып тағылған Бекмахановктың көңіл-күйі 1947-50 ж өте ауыр б. Күк өткен сайын оған тиген моральдық соккынын салмағы арта түсті. Ермахан Бекмаханов 25 жыл. сотталды. Ол Понкратовтың көмегімен Берия өлгеннен кеиін 1954 ж. Ақпанда акталып шыкты.

13 Билет

1) Наймандар мен керейлердің ұлыстары

Наймандар:

• Бұл тайпаның негізгі мекені-Монғолияның орта және батыс ауданы.

• Хғ.-Қазақстанға қоныстана бастады.

• Мекені:Орхон өзені-Алтай.

• Найман сөзініғң мағынасы:

• Сегіз тайпа бірлестігі.

• Секиз өзені бойында тұратын тайпалар.

• ХІІ ғ.2 жартысы-Найман мемлекетінң аты шыға бастады.Орталығы-Балықты(Орхон маңы).Билеушісі –хан.

• Наркеш Дайын хан (111160-1203)саясаты.

• Егін шаруашылығы дамыды.

• Отырықшы қалалық өмір салты орнады.

• Инанч-білге хан саясаты:

• Елді өнерге,күнкөріске баулыды.

• Бейбіт өмірді насихаттады

• Сауда қатынасын дамытты

• Наймандар одағын біріктіріп,мемлекетті күшейтті.

• Қарақытайлар үстемдігінен құтылды.

• Білге хан атанды.

• Бұйрық пен Даян хандар(Білгенің ұлдары)саясаты:

• Билік үшін өзара таласты.

• Даян хан далалық өлкеде билік еткен

• Бұйрық хан Қара Ертістегі Орүну маның мекендеген.

Соғыстары:

Бұйрық хан Шыңғыс пен Ван хандардан жеңіліп,Енисей қырғыздарына қашты

1201 жыл-қырғыз,меркіт,наймандар құрылтайға жиналып,әскери одақ құрды.соғақ суаты шайқасында одақтастар әскері Шыңғыс әскерінен жеңілді.

1204 жыл-Даян ханды Шыңғыс әскері жеңді.Күшлік(Даянның ұ лы)хан Жетісуға қашады.

Шаруашылығы және мәдениеті:

Көшпелі мал шаруашылығы наймандардың негізгі шаруашылығы болды.Аң аулауды да кәсіп еткен.

Қолөнершілер атбзелдерін,арба мен қару-жарақты жасай білген.

Діңдері христиан діні болған.Бұл жағдай наймандардың рухани мәдениетінің дамығанын көрсетеді.

Керейттер:

Мекені:Орхон,Керулен,Селенга,Аргун өзендері.

Керей сөзініғң мағынасы:

• Керилен(Керулен)өзені атынан шығады.

Керейіт мемлекетінің аумағы:Долы өзені-Завхан аймағында Қазақ атауы.

Мемлекеттің орталығы-Битөбе жері.

Керей хандығының құрамына 8 аймақ кірді(ХІ ғ. 2-ші жартысы):

• Кекрей

• Жиркиы

• Қоңқай

• Сақай

• Тутау

• Албат

• Тунхай

• Қыркун

Керейттер көне түрік жазуын пайдаланған.Монғол мемлекетінің хатшылары керейіттерден болған.

• 1202 жыл- Шыңғыс хан керейіттерді жаулап алады.

Шыңғыс ханның әскерінен жеңілген керейлер Шығыс Қазақстан,Алтай өңірін мекендейді.Кейіннен Алтын Орда мен Ақ Орда құрамындағы тайпалардың бірі болады.Керейлер Ашамайлы және Абақ керей деп 2 тармаққа бөлінеді.

Керей-Орта жүздің басты тайпаларының бірі.Қазіргі кезде керейлер Қазақстаннан басқа Қытай,Монғолия,Ресей,Түркияны мекендейді.

Шаруашылығы:Негізгі шаруашылығы көшпелі мал шаруашылығы болды.Төрт түлік малдың барлығы өсірілді.Аң аулау,балық аулау керейлерде көп кездеседі.

Қоғамдық құрылысы:

ХІ-ХІІІ ғасырларда керейлерде феодалдық қатынас орнады.Хан басты билеуші болды.Тайпа ұлысқа бөлінді.Жүздік,мыңдық,түменгі бөлінетін әскерлер болды.Керейлер салық жинаушыларды шерби деп атаған.