3.10. Беттерді әрлеу технологиясы

Жалпы сипаттама. Жону білдектерінде әрлеп өңдеу негізінен мына жағдайларда жасалады, дәлдікке талап үлкен емес болғанда өңделетін беттің кедір – бұдырлығын азайту үшін. Бұл бөлшек бетінде жұқа пластикалық деформацияда жүзеге асады. Нәтижесінде микротегісеместік қырқалары тегістеледі және тереңдігі 0,02 мм – ге дейінгі металдың қақталмалы қабатын түзетеді. Ол бөлшек бетінің қаттылығын 30% көтереді. Металдың беттік қабатының жұқа пластикалық деформациясы айналдырушы роликтермен немесе шығыршықтармен ораумен және де қатты немесе асқынқатты материалдан жасалған құралдарен тегістеумен алынуы мүмкін. Бөлшек өлшемдерінің жоғары дәлдігін алу үшін және беттің кедір – бұдырлығын төмендету үшін тегістеу (жетілдіру) әдісі қолданылады.

Домалатумен және жаюмен өңдеу.

Бөлшектің сыртқы беттерінің әрленетін және беріктендірілетін өңдеуін домалатумен іске асырады, ал ішкі беттерін – жаюмен. Бұл әдістердің қағидалық айырмашылықтары жоқ, бірақ дамытуға және жаюға арналған құралдардың ерекшеліктері бар. Өңделетін беттің Ra 0,4...0,05 мкм кедір – бұдырлығын қамтамасыз етеді, осыған байланысты, домалатуғадейінгі бөлшек беттің кедір – бұдырлығы 2 класқа төмен болуы керек домалатуға арналған құралдардың білдектің кескішұстағышына артқы ілмекпен 72орнатады. Өңделетін бетті домалату шығыршықпен 8 іске асады. Ол оське 10 қондырылған мойынтіректің 9 сыртқы құрсамасына тіреледі және түсуден тоқтатқышты 7 қалпақшамен 77 ұсталады. Домалатудың күш әсерінен шығыршық 8 ығысады және тұрқының 4 кеулейжонуында сүйеутөлке 6 жылжиды, ол серіппені 3 қысады. Бұл серіппе бір жағынан өкшелікке 2, ал екінші жағынан тығынға 7 тіреледі. Оның көмегімен серіппенің қысылу күші реттеледі. Сүйеутөлке 6 кері айналудан тұрқыдағы 4 бұрандамен 2 ұсталады. Домалатуға және жаюға арналған басқа да құрылымдық орындалуға ие құралдарды да білдектің кескішұстағышына орнатады.

Домалатып өңдеу үшін домалатылған құралы бар кескіш құрал ұстағышты шығыршықпен алдын – ала өңделген бетпен жанасқанша әкеледі. Содан құралкүймешіктің бұрама көлденең берілісін тартпаға береді 0,5...0,8 мм, лимб бойынша есеп жасала отырып, айналдырықтың айналу жиілігін орнатады 1200...1500 айн/мин және бойлық берілісін 0,3...1,5 мм/айн.

3.43 – Сурет.

1 – тығын,2 – бұрандама; 3 – серіппе; 4 – тұрқы; 5 – өкшелік; 6 – сүйеу төлке; 7 – тоқтатқыш; 8 – шарик; 9 – мойынтірек; 10 – ось; 11 – қалпақша; 12 – артқы ілмек.

МСС ретінде ұршық майын қолданылады. Домалатуға арналған шығыршықтар шынықтырылған болаттан немесе қатты қорытпадан жасалады. Домалатуды және де роликтермен жасауға болады.

Бұдан басқа, егерде өңделетін бөлшектің беттің, кедір – бұдырлығын азайту кезінде өлшемдердің дәлдігіне жоғары талаптар қойылмаған болса, онда қажақты тоспамен ажарлау жасалады (жылтырату).

Жылтырату – өңделетін беттің кедір – ұдырлығын Ra 1,6...0,2 мкм – ге дейін қамтамасыз етеді.

Өлшемдері жоғары дәлдікті және бетінің кедір – бұдырлығы төмен бөошектерді өңдеу үшін алмаздық тегістеуді қолданады, оның көмегімен беттің кедір – бұдырлығын Ra 0, мкм – ге дейін жеткізеді, және пасталарды қолданылады.

Тегістеудің келесідей түрлері болады:

• Дөрекі – ажарлау ұнтақтарын қолданылады, түйіршіктері 28...63 болса, олар өңделетін беттің кедір – бұдырлығын Ra 0,80...0,40 мкм – ге дейін қамтамасыз етеді.

• Алғашқы – микро – ұнтақтар қолданады, түйіршіктері 10...28 болса, ол өңделетін беттің кедір - бұдырлығынRa 0,2...0,1 мкм – ге дейін камтамасыз етіледі.

• Соңғы – өңделетін беттің кедір – бұдырлығын Ra<0,1 мкм – ге дейін алу үшін қолданылады.