6.11. Сурет. Тезауысымды бұрғылайтын қысқы (а) және цилиндрлік артқы ілмегі бар бұрғыларды бекіту үшін арналған конустық төлке (б):

1 – қысқының тұрқысы; 2 – ауысымды төлке; 3 – шариктер; 4 жалғастырғыш; 5 – сақина; 6 – жиекқұрсау;

Сурет 6.12. Толық және жарты саңылаулардың бұрандаларын кесіп алу үшін қорғауыш қысқылар:

1 – бұрандаойғышты бекітуге арналған сақина;

2,4 – жетектегі жартыжалғастырғыш; 3 – жартыжалғастырғыштың жұдырықшалары; 5 – жетекші жұдырықшалы жарты жалғастырғыш; 6 – серіппе; 7 – жиекқұрсау; 8 – реттелетін сомын.

Сурет 6.13. Құралды білдектің айналдырығынан шығаруға арналған сыналар: а – жазық сына; б – радиусты сына.

Сурет 6.14. Кесуші құралды білдектің айналдырығынан шығаруға арналған эксцентриктік кілт.

Білдектің айналдырығының қарсы айналуымен бұранда кесілген саңылаудан бұранда ойғышты дұрыстайды. Қысқыда бұрандаойғышты бекіту үшін сақина 1 қызмет атқарады.

Кері бағыты жоқ бұрғылау белдігінде бұранда кесу барысында қос бағытты қысқылар қолданылады (айналдырықтың қарсы бағытта айналуын қамтамасыз ететін құрылғы).

Олардың көмегімен кесіліп алынған саңылаулардан бұрандаойғыштарды дұрыстайды. Бұрғылау білдегінің айналдырығында бекітілетін ұңғылағыштар үшін тербелетін жиекқұрсаулар қолданылады. Олар құралға өңделетін саңылаулардың осіне сәйкес келетін жағдайға мүмкіндік береді.

Кесуші құралды, өтпелі төлкелерді және бұрғылайтын қысқыларды білдектің айнадырығының саңылауынан арнайы сыналардың немесе эксцентриктік кілттердің көмегімен шығару ұсынылады (сурет 6,14)

Өңделетін дайындамаларды дұрыс орнату және бекіту үшін бұрғылау білдегінің үстелінде әр түрлі айлабұйымдар қолданылады, олардың көп таралғаны машиалық қысқылар (бұрамалы, эксцентрлік және пневматикалық), призмалар,тіреуіштер, бұрыштықтар, кондукторлар, арнайы айлабұйымдар және т.б болып табылады.

Бұрамалы машиналық қысқылар бірлік өрісінде кең қолданылады, ол пневматикалықтарды жаппай және сериялық өндірісінде әр түрлі топтағы білдектермен жұмыс барысында жиі қолданылады.

Иінтірек – жұдырықшалы қысқышы бар тез іс – әрекет ететін машиналық қысқылар бұрғылау білдектерінде жұмыс барысында қолданылады. Олар дайндаманы тез қосуын қамтамасыз етеді. Жазық бағыттаушысы бұрылатын бөлігінде 2 жылжымалы еріннің 5 табаны 9 орнатылған. Қысқыштармен еріндердің арасындағы аралықты өңделетін дайындаманың өлшеміне байланысты трапециялық бұрандамасы бар бекітілетін бұрамамен 4 реттеледі.

Сурет 6.15. Иінтірек – жұдырықшалы қысқышы бар тез іс – әрекет ететін машиналық қысқылар:

1 – тұрқы; 2 – бұрылатын бөлік; 3 – қозғалмайтын ерін; 4 – бұрама; 5 – ерін; 6 – тұтқа; 7 – эксцентриктік білік; 8 – екілік жұдырықша; 9 –табан.

Ерін 5 иінтірек түрінде орындалған, оның соңына зксцентриктік білікшенің 7 екілік жұдырықшасы 8 әрекет етеді. Ол тұтқаның 6 көмегімен жылжыйды. Тұтқаның еріні 5 мен жұдырықшасына 8 табан 9 тіреу жұмысын атқарады. Өңделетін дайындаманы қысу үшін тұтқаны 6 горизонтальды жағдайға қою керек.

Дайындаманы орнатып және құралдың өңделетін саңылаудың осіне байланысты дұрыс жағдайын қамтамасыз ету үшін бұрғылау білдектерінде кондукторлар қолданылады.

Кесуші құралды бағыттау үшін кондуктордың тұрқысында кондукторлық төлкелер бар, олар саңылаудың сәйкес сызбамен өңделуін қамтамасыз етеді. Бұл төлкелердің құрылымы мен өлшемдері стандартталған. Тұрақты (саңылауды бір құралмен өңдеу барысында шағын сериялы өндірісте кондукторларда қолданылады) және тез ауысымды құрылымы бар (ірі сериялы және жаппай шығару өндірісіндегі кондуторлар үшін) төлкелер болады. Төлкелерді У10А немесе 20Х боаттарынан жасайды және қажетті қаттылықты беру үшін термиялық өңдеуден откізеді.

Төлкенің тозуын және жылжып кетуін азайту үшін өңделетін саңылаудың құралында пайда болатын қисаюға байланысты төлкеде оның астыңғы бүйірімен дайындаманың беті аралығында саңылау қалтырады. Нәтижесінде жоңқа төлке арқылы өтпей жанына лақтырады. Шойынды бұрғылау барысында 0,3...0,5 d саңылауын орнатады, d – төлке саңылауының диаметрі.

Болатты және жабысқақ материалдарды бұрғылау барысында саңылауды жоғарылатады.(мыстардың, алюминилердің және басқа да қорытпалар).

Сур 6.16. Конструкторлық төлкелер:

а-тұрақты; б – тез ауысымды.

Конструкторлы тақталар – олар конструкторлық төлкелерді саңылауға бекіту үшін жұмыс атқарады.

Конструкторлық тақталардың тұрқымен қосылуымен байланысты тұрақты, аударылатын, алынғыш, ілінетін және көтерілетін болып бөлінеді. Тұрақты тақталарды толыққанды кондуктор тұрқысымен немесе бұрамамен жасап шығарады. Аударылатын тақталар өңделетін бөлшекті бекіту және алу барысында кондуктордың тұрқысының осіне байланысты айналады. Алынатын тақталарды тұрқысынан бөлек жасап шығарады.

Ілінгіш кондукторлық тақталарды екі бағыттаушы оқтаулардың төменгі шетіне бекітеді де сомынмен бекітеді. Оқтаулардың жоғарғы шеттері білдектің айналдырығының арғанасына бекітілген төлкелердің саңылауына еркін кіреді. Олар тұрқының копайналдырықты бұрғылайтын бастиегіне баспақталған. Көтерілген кондукторлы тақталардың шеттерінде екі саңылау болады, оларды екі бағыттаушыоқтаулардың жоғары шеттеріне бекіту барысында қолданылады. Бекітілген тақтайларды сомынмен қатайтады.Бағыттаушы оқтаулардың төменгі шеттері кондуктордың тұрқысының саңылауына кіреді. Бағыттаушы оқтаулардың көтерілуін және түсірілуін кондукторлық тақталармен бірге пневможетекпен жасайды.

Кондукторларды қолданудың арқасында белгі жасаудың қажеттілігі жоқтығында, орталандыратын саңылауларды салмауға, бекіту барысында дайындамаларды дұрыстауға және белгі бойынша бұрғылауға байланысты басқа да операциаларды жасамауға мүмкіндік береді және жұмысшының шаршауын төмендетеді және т.б. сондықтан оларды сериялы және жаппай шығару өндірістерінде кеңінен қолданылады. Кондукторларды құрылымына байланысты бөледі: бастырмалы, сырғитын, аудармалы және бұрылатын.

Бастырмалы кондукторлардың екі түріболады:

Бекітілетін және бекітілмейтін. 6.17 суретінде төрт саңылауды 6 бұрғылау үшін бекітілмейтін бастырмалы кондуктордың сұлбасы көрсетілген. Өңделетін дайындаманы айлабуйымның 5 бетіне базалық бетімен бекіту үшін бұрғыланатын саңылауларды бұрғының жұмысшы беріліс бағыттаушысын осіне сәйкес келтіріп вертикаль түрінде орналастырады. Осы бекіткен жағдайдан кейін дайындамаға кондукторлық тақтаны бастырады. Саңылаудың осіне байланысты екі бекітетін саусақтар 1 және 2 бағыттаушы төлкелердің 3 дұрыс жағдайын қамтаммасыз етеді.

Бұрғылайтын білдектерде қолданылатын, бұрылатын және және жылжымалы айлабұйымға нормальданған тіреуіштер, бұрылатын және жылжымалы үстелдер, қалыпты жағдайда қолданылатын саңылауды өңдеуге арналған алынғыш жұмысшы айлабұйымдармен бірге, өңделетін дайындаманы бұрылатын кондуктормен бекітіп және қатайту үшін және кесуші құралды бағыттау үшін қолданылады. Созылмалы планшайбалы горизонтальды айналу осі бар бұрылатын айлабұйымдарды бұрылатын тіреуіштер деп атау қалыптасқан, ол вертикаль айналу осі бар айлабұйымдарды – бұрылатын үстелдер деп атайды.

Сур.6.17. Бекітілмейтін бастырмалы кондукторлар: