Үйінді материалының материалдық құрамы, масс. %

Әртүрлі ферроқорытпалардың қождары				Тау жыныс- тары		Графит		Қалған материалдар
Ферромо- либдендікі	Ферро- Волфрамдікі	Ферохромдыкы
		Көміртек- ті	Төмен кө- міртекті
7,9	3,6	40,0	15,3		14,8		13,6		4,8

Жартылай сандық эмиссиялық спектрлік әдіспен, сонымен қатар сандық химиялық талдаумен ферроқорытпалардың қождарындағы және материалдардың үйінділеріндегі микроэлементтердің анықталуы өткізілді. 32 – кестеде үйінділердегі сирек элементтердің құрамы ұсынылған.

32 - кесте

ААҚ «ЧЭМК» металлургиялық өндірісінің үйінділердегі сирек элементтердің құрамы, ж/т

Элемент	Құрамы		Элемент		Құрамы
	миним.	максим.			миним.		максим.
Na2O	100	1700	Eu	0,1-ден аз		1,5
Th	1-ден аз	250	U	1-ден аз		750,0
Sm	30	80	Te	1		2,0
Yb	100	450	WO2	0,001		0,6
Ce	5-тен аз	1150	Nb2O5	0,1-ден аз		2,0
La	15	930	Zr	0,03		2,0
Lu	25	70	TiO2	0,5		3,0
Tb	1-ден аз	50	Mo	0,005		0,2
Sc	2	650

Қождық үйінділер және материалдар қалдықтары сирек элементтердің құрамы бойынша элементтерден кез келген біреуін бөлу үшін моношикіқұрамдар сияқты қызықты болуы екіталай. Дегенмен жағдай өзгеруі мүмкін, егер оларды кешенді шикізат сияқты қарауға келсек.Бұл үшін өте терең және кең зерттеулер жүргізу қажет. Мұнымен қоса бағалы металдардың қатары үйінділерде болуына көңіл бөлу қажеттілігі айқын.

Үйінділердің жорамалды ресурсы бірінші кезекте оның көлемімен, қуаттылығымен және пайдалы компонеттің орташа құрамымен анықталады. Ықтимал резервтерін есептеу үшін өрнек пайдаланылады

Q = S*H*C*D,

Мұнда Q – пайдалы компоненттің ықтимал ресурстары, т; S – үйінді ауданы, м²; H – үйіндінің орташа қуаттылығы, м; C – масса бірлігінде элемент құрамы, т/т; D – үйінді материалының орташа тығыздығы, т/м³.

128 үлгілерді талдау мәліметтері бойынша үйінді ауданы 38 га, қуаттылығы орташа, барлық бұрғыланған ұңғымалардың орташа тереңдігіне 22,55 м тең компоненттердің құрамы орташа арифметикалық сияқты анықталған. Үйінді материалының тығыздығы 2,5 т/м³-ға тең деп қабылданған. Элементтер қатары бойынша осылайша есептелген ықтимал ресурстары құрайды, т: хром – 1 739 507; марганец – 653 386; цинк – 12 168; мыс – 10 668; кобальт – 488; скандий – 137.

Есептеу салыстырмалы сирек сынақ желісіне жасалғанын ескеру қажет. Кейінгі жұмыстар барысында есептеулердің нәтижелері нақтылануы қажет. Үйінді бойынша металдардың біркелкі бөлініу салыстырмалы кезде олардың концентрацияларының айтарлықтай көп жоғары учаскілері бөлінетінін түртіп кету қажет. Ең жоғарғы ықтимал ресурстарға ие сонымен қатар хромның бөлінуі жеткілікті бірыңғай болып табылады. Оның құрамының максимальді участкілері негізінен көптеген металдың қиыршығы бар жоғары көміртекті феррохромның қождарының үйінділерімен байланысты. Цинк және кобальттің жоғары құрамдылығының участкілері бар. Қождық үйінділердегі кейбір элементтердің бүкіл құрамы табиғи тау жыныстарында олардың концентрацияларымен салыстырмалы болады.