- •В.П. Чернобровин, в.Е. Рощин, т.П. Сирина, м.В. Чернобровина техногенді шикізаттардан қара металды бөліп алу
- •1.1. Темір кендері. Темір кендерінің қалдықтарынан металды бөліп алудың ерекшеліктері
- •1.2. Хром кендері. Оларды байыту
- •1.3. Марганец кендері. Оларды байыту
- •Домна және болат балқыту өндірісінің қождары
- •2.1. Қож жүйелерінің негізгі сипаттамалары
- •2.2. Қождардың балқымалығы және салқындау құбылысы
- •2.3 Қос оксиді жүйесінің күй диаграммасы
- •2.4 Балқыған қождардың тұтқырлығы
- •2.5 Өндірістік қождар
- •2.6 Сұйық қож құрамындағы металдың байланысуының себептері
- •2.7 Домендік қождар және оларды утилизациялау
- •2.7.1 Теміркенді шикізаттарды кешенді қайта өңдеу
- •Домна пешіне тиелетін материалдардың химиялық құрамы
- •2.7.2. Доменді ферромарганецті балқытудағы қождар
- •2.7.3. Домендік өндірістегі ванадилі шойындардың қождары
- •2.8 Болат балқыту өндірісінің қождары және оларады утилизациялау
- •2.8. 1. Болатбалқыту қождарының түрлері және оларды қолданудың негізгі тәсілдері
- •2.8.2. Жоғары марганцалы қождың қолданылуы
- •2.8.3.Ванадий құрамды қождардың пайдаланылуы.
- •2.8.4. Ниобий құрамды конвертерлі қождардың қолданылуы.
- •2.8.5.Фосфор құрамды қождардың қолданылуы.
- •2.8.6. Топырақты жою үшін арнайы қалдықтарды қолдану.
- •3.1.Көміртекті феррохромды қождар
- •3.2.Қождың балқуы мен қатуы.
- •3.3.Балқытылған қождың тұтқырлығы. Қату температурасы.
- •3.4.Жоғары көміртекті феррохромның өңделген қождары.
- •Қождың магнитті сепарациясының өнімдері
- •Магнитті сепараторлардың сипаттамасы
- •3.5.Ауа үстелдеріндегі қождың сипаттамасы.
- •Металлоконцентрат құрамы
- •Ауыр өнімнің магнитті компонентінің құрамы
- •Ауыр өнімнің магнитті емес компонентінің құрамы
- •3.6 Төмен көміртекті феррохром өндірісінің технологиясының негіздері
- •3.7 Жоғарғы көміртекті феррохром қожын өңдеу
- •3.8 Төменкөміртекті феррохромның сепарацияланған қожын қолдану
- •4.1. Ферромолибденді балқыту
- •Қожды балқыту басталғандағы температура мен химиялық құрамы
- •Ферромолибденді қождың минерологиялық құрамы, мас.%
- •4.2. Молибденқұрамды қалдықтарды қайта өңдеу
- •Катализаторларды бірге балқыту кезіндегі пештен шығарылған металлдың құрамы
- •4.3. Ферровольфрам өндірісіндегі қайта өңдеу, қождар мен қалдықтарды пайдаға асыру (утилизация)
- •4.4. Вольфрамды қождың магнитті сепарациясы
- •4.5 Ферровольфрамды үйінді кектерден алу
- •4.6 Ванадийқұрамды балқымалардың қалдығы мен қожын қайта өңдеу технологиясы
- •4.7 Феррованадий өндірісінің құйма қожын утилизациялау
- •Жэс қалдықтарын қолдану кезіндегі ванадийдің алынуы
- •4.8. Марганецті балқыма өндірісі кезіндегі техногенді қалдықтар және оның утилизациясы
- •Металлтермиялық өндірістің қождары
- •Зерттелген қождардың химияминералогиялық сипаттамасы
- •Аақ(Ашық Акционерлік Қоғам) «чэмк(Челябинск электрметаллургиялық комбинат)» құрайтын қалдықтардың сипаттамасы
- •30 Кесте Металл мен қождың қалдығына экспортталған саны
- •Үйінді материалының материалдық құрамы, масс. %
- •Аақ «чэмк-да» қож үйінділерді өңдеу
- •5.3 Аақ «Серов ферроқорытпа зауыты»-ндағы қож үйінділерді өңдеу
- •6.1. Шламдарды қайта өңдеу
- •6.2. Кендерді байытудың және газтазартқыштардың марганецқұрамды шламдары
- •6.4. Металлургиялық шламдардың цинксыздандыру
- •7.1. Сыныптау
- •Негізгі түсініктер мен анықтамалар
- •7.3. Электрсүзгіде шаңды жинау
- •7.4. Ферромолибден өндірісінің шаңтәрізді қалдықтары және оларды қайта өңдеу жолдары
- •Шаңды қаптарда ауланған шаңның құрамы, масс. %
- •Электрсүзгіде ауланған шаңнаң құрамы, масс. %
- •Балқыту өнімдеріндегі элементтердің орналасуы, қат. %
- •Балқыту өнімдері бойынша элементтердің орналасуы, масс. %
- •7.5. Феррованадийдің электрбалқытуынан ауланған шаңның қалпына келуі
- •7.6 Шаң тәріздес материалдарды кесектеу
- •7.7. Шекемтастарды беріктендіру
- •7.8 Болат балқыту өндірісіндегі шаңдар және олардың құрамы
- •7.9 Феррохромды балқытқан кездегі шаңдардың жоғалымдары, шаңды ұстау және кәдеге жарату
- •7.10 Ферровольфрамды балқыту кезіндегі шаңды ұстап алу және кәдеге жарату
- •8.1Метал сынықтарынан металды алудың ерекшеліктері
- •Улы ерітінділер және оларды қайта өңдіру
- •Түйіршікті қалдықтардың химиялық құрамы
- •9.1 Материалдардың қауіп класстары
- •Зиянды заттардың класы
- •9.2 Хром қорытпалар өндірісіндегі уытты(токсичности) қалдықтарды бағалау
- •9.3. Ванадий өнімінің өндірісіндегі токсикология
- •9.4 Оао « чэмк» өндіріс қалдықтарына радиациялық баға беру
- •Библиографиялық тізім
2.5 Өндірістік қождар
Өндірістік металлургиялық қождар өзара қыйын жүйені құрайды. Олар көп жағдайларда сульфидтерді, сулфаттарды және тағы басқа қоспаларды санамағанда, төрт немесе оданда көп оксидтерден құралады.Мысалы, доминдік қождардың негізі болып SiO2, Al2O3, CaO және MgO оксидтері құрайды; түсті металлургияның қождарын SiO2, FeO, CaO оксидтері құрайды; конвертірлі қождар көп жағдайда екі оксидтерден FeO, Sio2 құралады. Алайда, бұл берілген қож құрамының жақын және болжамды ұсынылуы ғана.
Қазіргі кезде қожды жүйенің бинарлы диаграммасының артықшылығы зеріттелінген. Үшінші обылыс ішінде толық бірнешеуі зерттелген. (CoA-Al2O3-SiO2, MgO-CaO-SiO2). Төрттік облста ал тіпті кейде бестік жуйені зерттеуде металлургиялық практиканың және зерттеу жұмыстарынның мәндерін колдануға тура келеді. Әсіресе қождағы металлдарды бөліп алу кезіндегі жоғалымдарының себептерін анықтағанда қолданамыз.
Металл жоғалымдарының негізгі түрлері төмендегідей:
1) Берілген металлдардағы оксидінің қожбен химиялық байланысы кезіндегі химиялық жоғалымы.
2) Қождағы сульфидтердің және металлдардың ерітінді түріндегі физикалық(егер штейнді балқытсақ) жоғалымы , алайда әдетте металдар қож құрамында аз ериді .
3)Тұндыру кезіндегі қождағы тұнбаған металл түріндегі механикалық жоғалымдар.
Металдың қожбен бірге жоғалуының көлемі қождың бірқатар физико химиялық қасиеттеріне : балқымалардың тұтқырлығы, олардың тығыздығы, беттік керілісі,қож балқымаларындағы металлдардың және сульфидтердің ерігіштіне тәуелді .
Қождарда коллоидты ерітінді түзетін заттың күйі үлкен рөл атқарады. Бұл жүйе сұйық ортадан тұрады , онда қождың негізгі массасында қатты және сұйық күйдегі ерімейтін қосылыстар болады . Коллоидты күйдегі сұйық қож құрамында қожды белгілі бір түске боятын таза металлдар ; бөлек оксидтер SiO2 , Al2O3, Fe2O3, Fe3O4 және т.б. қосылыстар , әсіресе фериттер ,және сульфидтер мысалы : ZnS , Cu2S және т.б. кездесуі мүмкін .
Қож құрамындағы дисперсті қатты фазаны әрдайым коагуляциялау , пештің қалыпты жұмысын бұзатын немесе көп жағдайларда пешті істен шығаратын төсемдерің пайда болуымен жүреді.
2.6 Сұйық қож құрамындағы металдың байланысуының себептері
Барлық қолданылатын шараларға қарамасатан , өндірістік қождағы металдардың мөлшері айтарлықтай көп , бұл металлургтерді қождың пештен тыс кедейленуіне қосымша іс шаралар жүргізуге мәжбүрлейді. Әдетте пештен тыс кедейлену, негізгі балқыту аппараттарынан отты- сұйық қож түсетін шығарылмалы жылытылатын агрегаттарда жүзеге асырылады.
Кедейлену үрдісі кезінде электрохимиялық және де механикалық жоғалтымдарды азайтуға тырысады .
Металдарың қожбен бірге жоғалуына үрдістің температуралық режимі үлкен әсер етеді. Температураның жоғарылауы тұтқырлықтың төмендеуіне және, көп жағдайда, фазааралық керілістің ұлғаюына алып келеді. Осы екі себеп металлдың қожбен бірге жоғалуына әсер етеді.
Температураның жоғарылауымен қождық балқыманың тығыздығы төмендейді. Жуықтап есептеулер үшін мәндерін шамамен , қожды балқымалар температура 100 С жоғарылағанда тығыздығы 0.2 – 0.3 г/см3 дейін төмендейді деп қабылдауға болады.
Қождардың тығыздығы ұлғаяды, егерде меншікті салмағы үлкен қоспаларды енгізсек (Fe3O4, FeO, ZnO, BaO) және жеңіл компонеттерді (CaO, MgO, SiO2)енгізгенде төмендейді.
Тығыздықты анықтау тек теориялық тұрғыдан ғана қызығушылықты тудырмайды , сонымен қатар металлургия өндірісіндегі бірқатар практикалық есептемелерді шешуге қажет . Осы көлемді білу металлургиялық қондырғылардың колемін , ликвациалы фазалар бөлінуінің кинетикасын , т.б. жағдайларға қажет .
Көптеген өндір ликвациалы фазалар бөлінуінің кинетикасын , т.б. жағдайларға қажет .
Көптеген өндірістік үрдістерде механикалық жоғалтымдар металлдың қожбен бірге жоғалымдарының негізгі бөлігін құрайды. Механикалық жоғалтымдар әр түрлі іріліктегі металл тамшылары түрінде болады . Олар балқымалардың металлургиялық агрегаттарда болу уақытында қож фазасынан металлға өтип өтіп үлгермеген.
Жоғарыда баяндалған ортақ теориялық ережелер, металлдың қождағы жоғалымдарын минимумға жеткізу үшін , балқытудың технологиялық режимін негізді түрде жақындауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар технолог қождың режимін бағытты түрде өзгерте алады және металлургиялқ агрегаттағы металл мен қождың , температура мен газдық атмосфераның құрамын реттей алады.
Қождың тиімді құрамын таңдау кезіндегі ең негізгі резерв – шығарылымды жоғарылату . Қож жеткілікті түрде жеңіл балқитын , сұйықаққыш және төменгі тығыздыққа ие болуы қажет. Қождағы металлдың ерігіштігі минималды болуы шарт, ал металл – шлак жиегіндегі фазааралық керіліс мүмкіндігінше жоғары болуы керек . Сонымен қатар қождың шығарылуы минимумға акелінуі тиіс.
