Аақ «чэмк-да» қож үйінділерді өңдеу
Қазіргі таңда қожүйіндінің көлемі көбеймей жатыр, содан бері комбинаттағы үйінділерді өңдеу бойынша қуаттылықтар – бөліну цехы және ыдырамайтын қождардың өңдеу цехы – төмен көміртекті және жоғары көміртекті феррохромның қождары металл бұйымды өндірумен толық өңдеуге мүмкіндік береді. Ферросиликохромның қождары қолданбалы феррохромды балқыту үшін толық қолданылады.
Үйінділердің қож үйіндіге жабық және жартылай жабық контейнерлерде тасымалдау құралдары, жеткілікті дәрежеде өңдеу және цехтарда сақтау кезінде қолданылатын шаралар табиғи ортаның экологиялық қауіпсіздігін қамтамасыз етеді. Дегенмен комбинаттың біраз жыл жұмысы аралығындағы жиналған қож үйінділерді және материалдарды ұтымды пайдаланудың шешілмеген сұрағы қала береді.
Қолданбалы немесе жоғары көміртекті феррохромның өндірісі үшін бастапқы шикізат сияқты бай қождың өңделуінің тәжірибесі бар. Кейбір мәліметтер бойынша 90 – жылдардың аяғында ғана бұл өнімнің 100 мың тоннаға дейіні өңделген болатын. Бұл қождың қайнар көзі боп, шамасы, өткен ғасырдың 30-40 – жылдарының төмен технологиялық балқытуы болды. Кенді ұсақтардың қалдықтарын, газ тазалағыштан шаң, Ферроқорытпаларды балқыту кезінде кейіннен пайдалана отырып әк-шаңды брикеттер түрінде қайтаруға мүмкіндік беретін брикеттеу бөлімінің құрылысын болашағы ретінде қарастырылуы тиіс.
Комбинатта шламдарды қайтару мәселесін шешуге керамзитті дайындау технологиясын жобалау және қолайлы бөлімнің құрылысы мүмкіндік береді.
Үйінділерде жиналған өнеркәсіп өндірісінің қалдықтарын өңдеу қиын. Ол олардың құрамдастарының фазалық және химиялық құрамдардың әртүрлілігіне алдын ала белгіленген. Экскаватормен үйіндіден өндірілген материалды ұнтақтау арқылы, және металдық скрапты, құмды жәнеіріліктің ұқсас кластарының қиыршық тасын алу үшін 5; 20 және 40 мм клеткалармен экранда елеуі бар уатқыштарда ұнтақтаудан кейін 400 мм өлшемді клеткалармен торда сұрыптауы қожды үйіндіні өңдеу технологиясы УралНИИстромпроект және УралНИИИЧМ институттарымен ұсынылған. Бағалы элементтердің қатарына ие ферровольфрамның қождарын бөлек қоймаландыру қажет. Ірі кесекті қалдықтардағы химиялық белсенді фазалардың қатысты жоғары болмауы инертті материалдар ретінде құрылыста қолдануға мүмкіндік береді. УралНИИстромпроект жүргізген арнайы зерттеулер ұнтақтау және кейіннен елеуге нәтижесінде үйінді материалының бірінші ретті елеуге кезінде алынған 5...20мм фракциялы топырақ пен қиыршық тас шаң мен саз бөлшектері және графиттің құрамына қоспағандағы қолайлы стандарттардың талаптарына физика-химиялық қасиеттері бойынша жауап береді.
5.3 Аақ «Серов ферроқорытпа зауыты»-ндағы қож үйінділерді өңдеу
ААҚ «СФЗ»-ке қатысты өндірістің өз қалдықтарын өңдеу проблемасы өте өткір болып табылады. Бұл келесі себептермен туындаған:
Үйінді аудан бойынша шектелген, оның кеңейтілу мүмкіндігі өте шағын.
Қоршаған ортаны ластағаны үшін жоғары айыппұлдар төленеді.
Қайталама(екінші ретті) ресурстарды пайдалану арқылы негізгі өнімнің құнының төмендеуі нәтижесінде қосымша пайда мүмкіндігі бар.
Қазіргі уақытта ААҚ «СФЗ» үйіндісі 38 гектарға тең ауданды алып жатыр, үйінді массасының қоры шамамен 7,0 млн тоннаны құрайды. Үйіндіде қамтылған феррохромның төлеу қоры 185,3 мың т. көлемінде бағаланады.
1967 жылы төмен көміртекті және орташа көміртекті феррохром өндірісінің өздігінен өшетін қождардың бөліну бөлімі пайдалануға берілді. Бөлім № 2 балқыту цехында феррохромды металл және металлконцентратты құймалар түрінде қайтаруды өндіреді. -80+16мм және -16+0мм фракциялы феррохромды өндіру ауа және магнитті бөліну әдістерімен өндіріледі, қож компоненті ыдырағаннан кейін үлкен фракцияларға ие металл қолмен жиналады. Металдық компонентті өндіргеннен кейін қождың барлығы дерлік үйіндіге жіберіледі. Серов ферроқорытпа зауытында өткен ғасырдың 90-жылдарының басына дейін жоғары көміртекті феррохром өндірісінің қалдықтарын өңдеу жасалған жоқ.
1992 жылы ААҚ «СФЗ» жылына 120 мың т. қуаттылығымен ағымдағы жоғары көміртекті феррохромның өндірісі қождарды өңдеу бойынша бөлім салынды және пайдалануға берілді. -40+20 мм және -5+0 мм фракциялы феррохромды өндіру құрғақ магнитті бөліну әдісімен өндірілетін, -20+5 мм фракцияларға ие жазда сулы ортадағы жауын-шашын арқылы, феррохромның ірі құймалары қолмен таңдалған.
50 – сурет. Төмен көміртекті феррохромның өндірісінде қождардан металды аулау үшін қондырғы: 1 – сұқпажапқыш жабылуларымен бункер; 2 – Ø 50 мм дөңгелек болат торлы; 3 – таспа конвейері(ленталы транспортер); 4 – тербелмелі апат(грохот); 5 – параллельді циклондар; 6 – желдеткіш; 7 – фотоаппарат.
2002 жылы бұл 2 бөлім біріктірілген болатын. Қождарды жобалау және өңдеу цехы олардың негізінде құралған. Қолданыстағы қуаттар және пайдаланылатын технологиялар тек қана ағымдағы өндірістің қождарын өңдеуге мүмкіндік берді, үйінді қождарын өңдеу үшін берілген қуаттар жеткіліксіз. 50 – суретте төмен көміртекті феррохром қожынан металды өндіру қондырғысы көрсетілген.
6 – БӨЛІМ
ШЛАМТӨГІНДІЛЕР МЕН ШЛАМДАР