Ádebiyat 9-kl

Ol qalpıp jıynaǵan sózdiń qaymaǵın Kim júyrik, kim shaban bergen bayraǵın.Sen de onıń qazanında qaynadıń,

Bile-bilseń xalıqtan asqan dana joq.

Xalıqtı qarapayım, ladanǵoy deme, Onda insanlıqtan etpegil táme, Ándiyshe artılǵan bir ushan keme, Bile-bilseń xalıqtan asqan dana joq.

Ol alım, hám dana, hám fáylasufdur,Sadası

Qıyal súrseń xalıqtan asqan dana joq.

Tartılsa shól bolar, tassa okean,Tawdı titiretken mártligi ayan.

Zaman barda ol bar, ol barda zaman,Qulaq túrseń xalıqtan asqan dana joq.

Aldımda asıma qattırǵan aǵıw, Tuwısqanlıq eris, doslıq arqawı, Qaraqalpaq — meniń súyengen tawım, Meniń ushın onnan asqan dana joq ...

Soraw hám tapsırmalar

1.Shayırdıń qosıqlar toplamları neshinshi jıllardan baslap járiyalana basladıhám qanday qosıqlar toplamların bilesiz?

2.Shayır balalarǵa arnalǵan qanday saxnalıq shıǵarmalar jazdı?

3.Shayırdı «Áyledi», «Nalınba» qosıqlarında shayır adamnıń jasawı, ómir súriwtirishiligi haqqında pikirlerin qalayınsha bildiredi?

4.«Nalınba» qosıǵndaǵı: «Eglenbekke hasla bermeydi pursat,

Dártińe jaraydı aqıl-parasat»,

—degen qatarlardan neni túsindińiz, pikirińizdi aytıń.

5.«Xalıqtan asqan dana joq», qosıǵınıń ideyalıq mazmunın aytıp beriń.

211

MURATBAY NÍZANOV

(1951)

Ómiri hám dóretiwshiligi. M. Nızanov 1951jılı

Kegeyli rayonında tuwılǵan. Orta mektepti tamamlaǵannan soń Qaraqalpaq mámleketlik universitetin sırttan oqıp pitkeredi. Xızmet jolın ózi tuwılǵan rayondaǵı M. Jumanazarovatındaǵı xojalıqta jumısshı, «Paxtakor» sport jámiyetinde instruktor bolıp islewden baslaǵan.

M. Nızanovtıń ómiri hám dóretiwshilik jolı baspasóz ornı hám kitap baspası, televidenie hám kino mádeniyatı menen tıǵız baylanıslı. Bunı biz rayonlıq gazetada, «Jetkinshek», «Sovet Qaraqalpaqstanı» (házirgi «Erkin Qaraqalpaqstan») gazetalarında ádebiy xızmetker, Qaraqalpaqstan

televideniesi hám radioesittiriw komitetinde aǵa redaktor, bas redaktor, televidenie boyınsha baslıqtıń orınbasarı, «Aral» jurnalınıń bas redaktorı,

«Qaraqalpaqstan» baspasınıń direktorı, «Qaraqalpaqfilmniń» direktorı bolıp islegen jıllarınan jaqsı bilemiz. Házirgi kúnde bolsa «Bilim» baspasınıń direktorı bolıp islep atır. 1991-jıldan Jazıwshılar awqamınıń aǵzası.

M. Nızanov dóretiwshilik jolın qosıq jazıwdan baslaǵan. Satira janrına ótiwine áskeriy xızmette júrgen dáwirlerde ataqlı túrk jazıwshısı Aziz Nesinniń «Musht ketti» degen kitabınıń tosattan qolına túsip qalıwı birden-bir sebep bolǵanlıǵın jazıwshı, shayır hám jurnalist BazarbaySeytaev penen sáwbetlesiwinde atap ótedi. Jazıwshınıń «Qassaptıń túsi» dep atalǵan tuńǵısh satiralıq gúrrińi Kegeyli rayonlıq gazetasında 1971-jılı basılıp shıǵadı.

Satira janrın tereńnen meńgerip alǵan jazıwshınıń «Usınday da boladı», «Kúlkim keledi», «Nıshana», «Sizge bolmaydı», «Adam kúldirgeni ushın», «Jat jurttaǵı jeti kún», «Irasın aytsań uradı», «Adam jamanlasań zeyniń ashıladı», «Eki qanxor», «Ǵáziyne», «Jaqında qızıq boladı», «Aqshagúl», «Aqıret uyqısı», «Dushpan», «Ashıq bolmaǵan kim bar» sıyaqlı gúrrińler, povestler, romanları basılıp shıqsa, «Eki dúnyanıń áweresi», «Ólimnen uyat kúshli» komediyaları menen «Ziywar» muzıkalı

212

draması saxnada qoyıldı. M. Nızanov poeziya janrında da qálemin sınap kórip 2012-jılı «Sen hám men» atlı qosıqlar toplamın bastırıp shıǵardı.

Ol sońǵı jılları kinoscenarist jazıwshı sıpatında «Tank», «Urı», «Kurort», «Qaysar», «Mehrigiya-márgiya», «Qorǵan» sıyaqlı kinofilmleri me-nen keń jurtshılıqqa tanıldı.

Jazıwshınıń qáleminen dóretilgen satiralıq gúrrińlerinde kúndelikli turmısımızda jiyi ushırasatuǵın unamsız hám kúlkili hádiyseler qızıqlı súwretlenedi. Mısalı, «Ákeniń húrmeti» gúrrińinde bas redaktorınan ákeniń húrmeti haqqında maqala jazıw ushın tapsırma alǵan jurnalist jorası Dosmurza menen hám ashınarlı hám qızıqlı bir waqıyanıń gúwası boladı. Gúrrińde Qutlımurat degen adamnıń óz ákesin tirisinde múriwbet (qariyalar) úyine aparıp taslap, ólgennen soń basına jurt tań qalǵanday úlken sawlatlı maqbara saldırǵanlıǵı áshkara etiledi. Jazıwshı gúrriń qaharmanı Qutlımurattıń obrazı arqalı, usınday eki júzli hámóz áke-sheshesine de miyrimi túspeytuǵın ayırım adamlardı qatań sınǵaaladı.

M. Nızanov usınday pidayı xızmetleri ushın 1999-jilı «Doslıq» ordeni menen sıylıqlansa, 2012-jılı «Qaraqalpaqstan xalıq jazıwshısı» húrmetli ataǵına miyasar boldı.

ÁKENIŃ HÚRMETI

Bir kúni meni redaktor aldına shaqırıp, ǵayrı tábiyiy bir soraw berdi.

—Sen ákeseń-á?

—Á?! —Men albırap qaldım. —Kimge?

—Máselen, men—ákemen, úsh balam bar. Sen-ám ákeseń, solay emes

pe?

—He, awa! Qudayǵa shúkir, bes balam bar.

—Áne, usı ákelerdiń húrmeti jayına qoyılıp atır ma? Aytshı, maǵan,

qaysı shayır dúnyadaǵı barlıq ákeler yadlap aytıp júrgendey bir qosıq jazdı? Yamasa áke haqqında roman, povest jazǵan jazıwshı bar ma? Joq! Payǵambarımız-ám, sadaǵań keteyin «atań menen anań teńine shaqırsa, úsh iretke deyin anańa bar, soń atańa» degen. Naqıllarımız- dıń-ám ońıp turǵan jeri joq.

«Ákeniń eń jaqsısı — jezdedey». «Ákeli jetim — qor jetim».

Biz biysharalardıń ne jazıǵımız bar?

213

Oylap tursam — dup-durıs.

—Sonıń ushın, biz ekewimiz ákeniń húrmetin ornına qoyayıq, — dedi redaktor sońında.

—Qáytip qoyamız?

—Qatırıp maqala jazasań! Jazǵanda da ákeniń jurt elestirmey júrgen qırların ashıp ber. Perzenttiń ákege bolǵan húrmetin qol jetpes biyikke shıǵar. Saǵan bir ay máwlet!

Kúndelikli maqala bolsa maǵan bir mezgildiń ózi-aq, jetip atır edi. Mına máselede bir ay degen erteńniń arǵı kúni kelip qalatuǵınday kórindi. Ne bolsa da tapsırmanı orınlaw kerek. Qala berdi ózimniń ákelik namısımdı da qosayın dedi. Lekin, basıma keletuǵın hesh nárse joq. Túni menen kirpik qaqpay shıqtım. Erteńine taǵı. Úshinshi kúni hámme jatqannan keyin basıma bir oylar kelgendey boldı. Bılay baslayman dedim ózimshe, jurt hayran qaladı:

... Burınları balaları ákeleri qartayǵannan keyin, arqalap elsiz-kúnsiz bir jaqlarǵa aparıp taslaytuǵın bolǵan. Házir qudayǵa shúkir, tórge otırǵızıp ádiwlep saqlaydı!

Yaq, bolmaydı! esawas birewler eski dástúrdi qayta tikleymen dep ákelerin bir jaqqa aparıp taslap júrse...

Óz oyımnan ózim shorshıp kettim. Qayta oylanıwǵa kiristim. Taptım!

Bılay baslayman.

... Bir perzent óz ákesin Kaabaǵa arqalap aparıptı... Qoyıp tur, qoyıp tur, ápsanada bul anasın dep aytılmaytuǵın ba edi... Anıq bilmeytuǵın nárseni shatpaqlamay-aq qoyayın.

Yamasa... Awa, tap usını jazaman.

... Bir ǵarrı menen kempirdiń jalǵız balası bar eken. Onı kútilmegende qalaǵa úlken lawazımǵa mirát etipti. Biraq, kempir-ǵarrı awıldanshıqqısı kelmepti. Sonda balası ákesin riza etiw ushın otırǵan jerinen eki qabatlı záwlim saray saldırıp beripti...

Bolmaydı! Ishinde aqlıqları juwırıp oynamaǵan, balası kúnde azanda táńir sálemin bermegen, kelini dáret suw jılıtpaǵan záwlim saraydıń kimge keregi bar?!

Ya bolmasa bılay jazǵanda ne qıladı:

... Bir hámeldar perzent ákesine shılt jańa «Neksiya» satıp áperip, keńsesinen bir shofyordı oǵan xızmetke bekitip qoyǵan.

Yaǵáy! Bul qıp-qızıl qılmıs ǵoy! Bir-ekide pátiń qaytıp qalǵannan keyin tamam!

Oyıńa hesh nárse kelmeydi. Sonıń menen bul aqsham da biykar ketti.

214

Xalıqta «bilmegendi soraǵan ayıp emes» degen gáp bar. Men-ám arsınǵandı qoyıp, jora-joldasqa oylasa basladım. Olar da hárqaysısı bilgenin aytqan boldı.

—Ákeń — asqar tawıń!

—Ákeń — qudaydan bir jas ǵana kishkentay!

—Ákeń — allatalaadan keyingi dóretiwshiń!

Al, solay etip pań-pań sózler menen baslarman. Keyni ne boladı?

Turmıstan alınǵan mısal bolmasa ne qızıǵı bar?

Lekin, «shıntı menen jılasań, soqır kózden jas shıǵadı» degeni ıras eken. Bir kúni sol men izlep júrgen mısal tabıldı. Dúyshembi kúni edi. Azan menen Dosmırza degen joram qońıraw etti.

—Aldımızdaǵı piyshembi kúni tań ata biziń dayımnıń úybetine, Qońıratqa tartamız!

—dedi ol.

—Oyaqta ne bar?

—Sen izlep júrgen tema bar.

—Xosh—xosh?

—Biziń dayımnıń qońsısı bar — Qutlımurat qusbegi degen. Waqtında qoyandı qulaǵınan, qırǵawıldı ayaǵınan uslap alatuǵın ańshı bolǵan. Házir ottay biznesmen.

Dúnyanıń júzinde bunıń tabanı tiymegen jer joq. Tuwılǵan kúnine Turkiyadan qonaq

keledi. Koreyaǵa, Yaponiyaǵa barıp keliw — oǵan Shımbayǵa barıp kelgennen ańsat.

—Bulardıń maǵan ne keregi bar? Maǵan ákeniń húrmetin ornınaqoyǵan adam

kerek.

—Sonıń ushın aytıp atırman ǵo. Házirshe ayaq jeter jerde —Qutlı- murat qusbegidey bolıp ákeniń húrmetin ornına qoyǵan adam joq. Jurt sonnan ibrat alıw kerek. Ol jaqında ákesiniń basına úlken etip maqbara salıp pitkergen. Piyshembi kúni sonıń ashılıw saltanatı boladı eken. Dayım ayttı. Eki avtobus, jeti jeńil mashın, aldında rayonnıń GAYi júredi deydi.

Qullası, dostım mayın tamızdı. Barmasqa ilaj qalmadı...

Piyshembi kúni azan menen jolǵa shıqtıq. Barsaq adamlar táwir-aq jıynalıp bolǵan eken. Áwliye basına júrerden aldın «jeńil-jelpi» dep shay berdi. Bunday jeńil-jelpi shay dárejesine bıltır meniń genjetay balama bergen súnnet toyım-ám jetken joq.

Biraq, jańaǵı qusbegimiz mollalardan góre jurnalistlerdi kóbirek húrmetleydi eken. Bizler Dosmırza ekewmizdi birinshi mashınǵa otırǵızdı. Ózi aldınǵı orınlıqqa otırdı.

215

— Meniń ózim onsha dańqparaz emespen, — dedi ol mashina qozǵa- lıwdan-aq. — Lekin, jurnalistler meni qaydan bolmasın izlep tabadı. Bir kún televidenieden, bir kúni radiodan, bir kún gazetten. Mine, búgin hátte áwliye basına da jurnalist birge kiyatır.

Úndemedim. Ne deymen? Kiyatırǵanım ıras.

Qoyımshılıqqa kelip jettik. Hámme mashinadan túsip edi, bir merekeniń adamı boldı. Aldımızda aq sálle oraǵan imam jol baslap, biyiktegi sawlatlı maqbaraǵa qaray kóterildik. Áne, maqbara deseń maqbara! Hár gerbishin ayna menen qırıp, lak penen jaltıldatqanday. Gerbishleriniń arasındaǵı sıbaw ılay emes, zer jalatqan zerenniń ernegine usaydı. Tóbesindegi yarım ayǵa tik qaray almaysań— kúnniń nurı qaytıp kózińe urıp, kóp waqqa deyin kóz aldıń qap-qarańǵı bolıp qaladı.

Gúmbezdiń dógeregine hár qıylı reńdegi naǵıslı sulıw taslar tóselip, qaptalı bası

ǵubbalı jıltır temir qursaw menen qorshalǵan.

Gúmbezdiń mańlay aldına júzinen nur tógilgen, jelkesinde sarı shekpeni bar appaq saqallı bir ǵarrınıń súwreti jıltır marmer tasqa túsirilgen.

Onıń aldına ústine maqpal jamılǵan bir stol qoyılǵan. Stol ústi pisken túye tawıq, jılqınıń soǵımı, alma-júzim, hár qıylı miyweler menen tolıp tur. Stoldıń eki tárepinde iynine súlgi salǵan, qımbat kafelerdegi barmenlerdey eki jigit xızmetke taq tur.

Hámme gúmbezdi jaǵalap otırdıq. Baǵanaǵı aq sálleli imam yarım saattay qıráátke salıp quran oqıdı. Qol jayıp, pátiya qıldıq. Keyin hámmemiz bir-birewge jol berip, maqbara aldına jayılǵan dasturqannan duz tattıq.

Keyin «miting» baslandı.

—Dúnyaǵa kelgen hárbir perzent,— dep jay menen sóz basladı imamımız. —

Qutlımurattıń ákesiniń gúmbeziniń qasında onı súyinshisine alıwǵa bolmaydı. Biraq, piyshembige kelgen alamannıń hámmesi sonı aylanıp, diywalınıń unıraǵan topıraqların mańlayına súrtip atır. Áste sorastırsam, usı qoyımshılıq atı menen atalǵan qaysı bir shayxtıń maqbarası eken.

216

Gúmbez basındaǵı Qutlımurattı maqtawlar úlken bir jıynalısqa usap ketti.

—Qutlımurat dostımız, kerek dese ákesi ushın janın da ayamaydı,

—dedi qarnı salınǵan birew. — Minekey, mına ákesiniń súwretin Turkiyadan súwretshi ákelip saldırdı. Súwretshi onıń júz jıl turıwına kepillik berdi. Qutekeń aytqanın eki etpey oǵan úsh million sumdı bir iyin-nen sanap berdi. Men ózim sanastım.

—Aǵayinler! «Jaman shının aytaman dep, sırın aytadı» deydi— deditaǵı bir galstuk taqqan «isshi». — Sol aytqanday, men ırasımdı aytsam, keyingi on jıldan berli ákemniń basına barǵanım joq. Hár jılı eske túsiriw kúnleri bala-shaǵanı jiberemen. Sebebi, barıwǵa uyalaman. Ákemniń qábiri ele sol at aǵashı menen turıptı. Basına táwirlew etip belgi salıwǵa qúdiretim keledi. Lekin, qunt joq tá! Men usı qásiyetli maqbaranıń aldında turıp wáde etemen, kelesi jılı álbette ákemniń basına belgi qoyaman. Sebebi, Qutlımurat dostım bul saqıylıǵı menen, bul pazıyleti menen meni qattı uyalttırdı!

Sóz jarıspaqqa aylandı.

—Ákege sarplaǵan ǵárejet— bul sawabıy is!

—Taqsır, durıs ayttıńız! Aqırı, ol seniń alladan keyingi dóretiwshiń! Qullası, hárkim bir talasıp sóylep qaldı! Sóylegenlerdiń hámmesi de,

«meni kórdi me eken» degendey kóbirek Qutlımurat qusbegige qarap sóyledi. Ol hárkim maqtaǵan sayın bir óksheden bir ókshege minip, marapatlanıp turdı.

Kúndi awdırıńqırap, maqbara menen zorǵa xoshlasıp qaytıp keldik.

«Deńgeneniń úlkenin túye soyǵanda kóreseń» degendey, dasturqannıń úlkeni kelgen soń boldı. Baǵana serlemegen ekenbiz, bul úy qalanıń tar kóshesine usamaydı. Keyin bilsem, dógeregindegi tórt qońsınıń jayın qımbatına satıp alıp, ornına uzın-shubay saray saldırǵan eken. Jeriniń ayaq betine qatara tamıljıtıp úsh otaw tigipti. Jurnalistlerdi húrmet etemen degenine bola bizlerdi birinshi otawǵa kirgizdi. Bul jerde sóylegende awzınıń bir shekesinen millionlar shıǵıp kete beretuǵın

217

biznesmenler, soń úlken-kishi lawazımlardaǵı hámeldarlar otırdı. Eń qórenishi bizler Dosmırza ekewmiz.

Meni endi bir nárse qızıqtıra basladı. «Qusbeginiń ákesi tirisinde kim boldı eken? Súwretine qaraǵanda din háziret ya ataqlı iyshanbolıwı múmkin»

Áste-aqırın jılıslap barıp, «erteń keshte Iranǵa ketemen» dep otırǵan ózim qatarlı jigitke sıbırladım.

—Dostım, Qutlımurattıń ákesi tirisinde kim bolǵan?

Ol izine erip kelgen kishkene bala tınıshın alıp atırǵanday názer menen bir qaradı da, sóylesip otıra berdi.

Azmaz otırdım da, onıń arjaǵında úshinshi bolıp otırǵan kisiniń art betinen barıp iyninen túrttim.

—Yashullı, Qutlımurattıń ákesi kim bolǵan? Ol maǵan bejireyip bir qaradı.

—He, jazayın dep pe ediń? Siz jurnalistlerden ólilerge de tınıshlıq joq.

Zańǵardıń dawısı qattıraq shıǵıp ketti me, hámme maǵan jek kóriwshilik penen tigildi. Endi bul otawda otırıwǵa ózimdi qolaysız sezip, shıǵıw menen boldım.

Ekinshi otawda baǵanaǵı imam menen ózine óksheles mollalar otırǵan eken. Meniń barıp esik betke jayǵasqanımdı heshqaysısı elestirgen joq.

Bir nárseni anıqlaǵıń kelse, tınısh tapqıń kelmeydi eken. Bul iret sıbırlawdı qoydım. Mollalar másele soraǵandı jaqsı kóredi ǵo.

—Taqsır! — dedim baǵanaǵı imamǵa qarap. — Bir nárse sorasam máyli me?

—Sorań balam! — dedi ol sawlat penen. Hámme tım-

tırıs bolıp, meniń awzıma tigildi.

—Qutlımurat dostımız búgin ákesiniń húrmetin ornına qoydı. Meniń bir nárseni bilgim kelip tur. —Ákesi tirisinde kim boldı eken?

Imam jım bolıp qaldı.

—Balam! — dedi bir waqta. — Ekinshi márte ulamalardan máselesoramaqshı bolsań, aldın ne sorayjaǵıńdı oylap al. Hárgiz bul dúnyadan ótken móhmin haqqında ǵıybat gáp izlewshi bolma!

Mańlayıma payǵambar hasası menen urǵanday boldı. Otawdan qalay shıqqanımdı bilmedim. Men shıǵıw menen izim ǵaw-w ete qaldı.

—Taqsır, kewlińizge almań.

—Qalada ósip, biytártip ketken zańǵar dá!

218

— Durıs. Ózi de soraǵanına pushayman bolǵan shıǵar.

Úshinshi otawǵa kirerimdi de, kirmesimdi de bilmedim. Dosmırza baǵana birinshi otawda qalıp edi. Bir waqta qasıma keldi.

—Ne qıldıń? Bildiń be? Kim bolǵan eken tirisinde?

—Heshkim aytpaydı.

Sóytsem, otawdıń artınan bir kisi quman alıp kiyatır. Kózine qarasam, betiń bar, júziń bar demey tuwrısınan sóyleytuǵın adamǵa usadı.

Táwekel usı adamnan da bir márte sorap kóriwge qarar ettim. Jamanlıǵı bir sóger. Kúni menen esitken gáplerim sógisten jeńil bolǵan joq.

Ǵarrı meniń sorawımnan keyin dógerek-dashqa bir-bir názer salıp aldı. Shaması, qusbegi bul dógerekte joq pa dep qaraǵan bolsa kerek. Ol áwliye basınan kelgen boyı ishke kirgennen, qaytıp shıqqan joq edi.

—Inim, bul dógerekke kóship kelgenime barı-joǵı on jıl boldı. Arǵı jaǵın bilmeymen, — dedi soń. Jasırıp turma desem, usamaydı.

—Aqsaqal, ol kisi bıltır ólgen ǵo! Siz on jıldan beri...

—Men kóship kelgende ol kisi joq edi dá! Qariyalar úyine aparıp taslaǵanına bir jıl

bolǵan eken. Sonnan bıltır óldi. Soyaqta óldi. Denesin ákelgende kelin jayǵa kirgizbey, tap mına mollalar otırǵan ortadaǵı otawǵa qoydı. Sóyerde juwıp shıǵardıq. Súyegine engenniń birewi ózim...

Bizler Dosmırza ekewmiz ań-tań bolıp qaldıq. Ǵarrı dáret alǵan qumanın otawdıń japsarına qoyıp, ózi ishke kirip ketti.

Onnan beri aradan on jıl ótti. Redaktor bir ay máwlet bergen maqala ele jazılǵan joq. Irası, ákeniń húrmeti qanday bolıwı kerekligin ele bilmey júrmen.

Soraw hám tapsırmalar

1.Jazıwshınıń ómiri haqqında nelerdi bilesiz?

2.Jazıwshınıń qaysı janrdaǵı shıǵarmaların bilesiz?

3.Jazıwshınıń qanday satiralıq shıǵarmaların oqıdıńiz?

4.Kinoscenarist sıpatında qanday kinofilmler dóretti?

5.«Ákeniń húrmeti» gúrrińiniń mazmunın túsinip alıń.

6.Redaktor óz xızmetkerine qanday tapsırma beredi?

7.Qutlımurat ákesine qanday maqbara qurǵızǵan edi?

8.Qutlımurattıń ákesi kim bolǵan?

9.Ne sebep xalqımızda «ákeniń eń jaqsısı jezdedey» degen gáp bar?

10.«Ákeli jetim qor jetim, analı jetim zor jetim» — degen naqıldıń mánisintúsindiriń.

219

XALIYLA DÁWLETNAZAROV

(1952)

Ómiri hám dóretiwshiligi. Xaliyla Dáwletnazarov 1952-jılı 10-fevralda Kegeyli rayonınıń Xalqabad elatında tuwıldı. Ol orta mektepti pitkrergennen soń 1970 — 1975jılları Nókis mámleketlik kórkem óner uchilishesinde oqıp tálim aladı. 1977-jıldan baslap «Qaraqalpaqstan jasları» gazetasında ádebiy xızmetker bolıp isleydi. Bunnan sońǵı jılları Qaraqalpaqstan teleradio kompaniyasında teleredaktor, radioda muzıka bóliminiń baslıǵı, «Qaraqalpaqstan» baspasında redaktor, respublikalıq radio komitetinde ádebiyat hám drama bóliminiń baslıǵı, «Erkin Qaraqalpaqstan» gazetası bas redaktorınıń orın-

basarı lawazımlarında islegen. 2009-jıldan baslap «Ámiwdárya» jurnalınıń

bas redaktorı bolıp islep atır. 2016-jılı «Qaraqalpaqstan xalıq shayırı» húrmetli ataǵına miyasar boldı.

Shayırdıń «Xat», «Sen maǵan kerekseń», «Sen jaqsı qızsań», «Ashıq bolmaǵan kim bar», «Xosh jaslıǵım», «Álwidaǵ, muhabbat, álwidaǵ»,

«Dos bolıw hámmeniń qolınan kelmes», «Ashıq bolıp jasań» poeziyalıq toplamları basılıp shıqtı.

X. Dáwletnazarovtıń «Hásiret háwiri», «Paraxatshılıq haqqında sóz»,

«Anama xat», «Búlbúl pıǵanı», «Iyesiz jurt», «Qaraqalpaq bayazı», «Ziywarıy shejire», «Álwidaǵ muhabbat», «Xosh qal, jaslıǵım...» poemaları bar.

X. Dáwletnazarov 1991-jıldan baslap Jazıwshılar awqamınıń aǵzası.

Shayırdıń «Ashıq bolmaǵan kim bar» (1992), «Dos bolıw hámmeniń qolınan kelmes» (1994) qosıqlar toplamına kirgen lirikalıq qosıqlarına xalqımızdıń búgingi turmıs tirishiligi, jer menen ana tábiyatımızdaǵıekologiyalıq ózgesheliklerdiń xalqımız turmısına unamsız tásiri, onıń qosıqlarınıń arqawı boldı. Álbette, kórkem sóz sheberi ushın ótiw dáwiriniń qıyınshılıǵın tereń túsiniw hám onı kewil-tuyǵılarınan ótkerip, keń oqıwshılar qáwimine kórkemlep jetkerip beriw úlken sheberlikti ta-lap etedi. Mısalı, «Táshwishimiz qat-qabatdur» qosıǵında shayırdıń búgingi ekologiyalıq apatshılıqqa janı ashıǵan xalıqtıń kewlindegi oytolǵanıslardı óz júreginen ótkerip jırlaǵanlıǵınıń guwası bolamız «Suwsız

220