Lingvopoetika

ashıp beriwge járdem etiwshi xızmet atqarsa, ekinshi jaǵınan, kórkem estetikalıq baǵdarda da áhmiyetli xızmet atqaradı.

Pleonazm. Ájiniyaz shıǵarmaları tilinde mánileri bir-birine jaqın eki sinonim sózlerdiń dizbeklesip qollanıwı – pleonazm qubılısı da ushırasadı:

Ádeb-ikram bilán bizni oyǵatıb, Shiyrin-sheker máńa sózlerin qatıb /Á/ Ishiń tolsa árman-sherge,

Kewliń megzer qara jerge /Á/

Hár kim táriyip etár arzıwlı yarın,

Kóńlindán shıqarur ol namus-arın /Á/

Ayshı-ishrát, zawqı-sapa súrgeni /Á/ Hár kim táriyp eter arzıwlı yarın, Kóńilden shıqarur ol namıs-arın /Á/.

Bul mısallarda shiyrin-sheker, ádep-ikram, árman-sher, namıs-ar, zawqı-sapa sinonim sózleri dizbeklesip kelip sózlerdiń dara turǵandaǵı mánisine salıstırǵanda ózgeshe bolǵan ulıwmalastırıwshılıq, jámlestiriwshilik máni ańlatıp sózdiń tásirin kúsheytkenin kóriwge boladı. Bular qabatlasıp, stillik jaqtan durıs qollanılıp, shıǵarmaǵa ayrıqsha kórkemlik engizip tur.

Tabu sózler. Qaraqalpaq xalqında erteden kúyewiniń, onıń ata-anası, aǵayin tuwǵanı, hátte sol urıwdan bolǵan barlıq adamlardıń atın aytıp shaqırıw qadaǵan etilgen. Bul jaǵday kelinshektiń olarǵa degen húrmetizzetin, sıylasıǵın da ańlatatuǵın bolǵan.

Berdaqtıń dóretpeleri tilinde az sanda bolsa da bunday qadaǵan etiwden payda bolǵan tabu sózleri ushırasadı: Kelin qarar qaynaǵaǵa, Xızmetin eter ataǵa/B/, Hám qáyinge bolıp jeńge, Jat ellerde tursań kelin/B/, Qaptalında eki biykesh, Siyne-sánli, tursań kelin/B/, Isenbe aǵa jeńgeńe, Quwanba taqqan teńgege/B/, Qostarım dep erme oǵan, Súygenińe heshoylanba/B/.

82

Bul mısallardaǵı «qaynaǵa» sózi kúyewiniń jigit aǵaları, jası úlken er adamlar, «ata» sózi kúyewiniń ákesi, «qayin» sózi kúyewiniń inileri, «biykesh» sózi kúyewiniń qarındasları degen mánilerdi bildiredi. «Qostar» sózi ómirlik joldas degen túsinikti ańlatadı.

Evfemizmler. Hár bir tildiń sózlik quramında ushırasatuǵın evfemizmler sinonim sózlerdiń sıńarları sıpatında qollanılıp, tildiń mádeniy dárejesiniń artıwına járdem beredi. Berdaqtıń dóretpeleri tilinde qaraqalpaq tili leksikasınıń baylıǵınan derek beriwshi tiykarǵı belgilerdiń biri esaplanatuǵın evfemizm sózler de kóplep ushırasadı.

Shayır óziniń «Qálen usta» qosıǵın Aq qalada ataǵı shıqqan Qálen ustaǵa arnap, onıń biy, bay, din iyeleriniń mútájin tez pitkerip, qarapayım xalıqtıń mútájin keshiktirip pitkeretuǵının sóz etedi. Berdaqqa qapı soǵıp beremen dep onıń segiz teńgesin alıp, bir jılǵa shekem pitkermegennen keyin usı qosıqtı jazǵan. Usı qosıqtıń keyninde: Berdimurat meniń ózim, Jurtqa jaqpaǵan mineziń, Alaǵoy qapını biziń, At eterseń Qálen usta/B/ – dep juwmaqlaydı. Bul mısaldaǵı «at» sózi evfemizmlik sóz bolıp qaraqalpaq tilinde qaytıs bolǵan adamdı salatuǵın tabıttı aytadı. Berdaq bul jerde biziń qapını ózińe tabıt ete ǵoy degen mánini sıpayı túrde bere bilgen. «Teris qaytqan» qosıǵında: Molla Mambet suwpı boldı, Qıya taslap jáne joldı, Birew emes ekew boldı, Jası jetpey teris qaytqan, – dep jazadı. Molla

Mambettiń ersi qılıqların, ózi namazın durıslı oqımay (Kóp namazın qaza etti) joldan shıqqanlıǵın súwretley otırıp «aljıǵan» degen sózdiń ornına onıń evfemizmlik sıńarı «teris qaytqan» degen túrin sheberlik penen qollanǵan.

Shayırdıń «Ketkenler keler me?» degen qosıǵınıń ataması da evfemizm sóz bolıp «Ólgen adam qaytıp keler me?» degen mánini bildiredi: Qollarıńa qobız alıp, Jılasań da way-way salıp, Qalsańdaǵı esten tanıp, Oylanıń ketken keler me?/B/, Haqqa shúkir e tpek lazım, Ózi

83

áketse keler me?/B/.

Ájiniyaz shıǵarmaları tilinde evfemizmler kópshilik jaǵdayda adamnıń quwanıshı yamasa kúyinishi, qayǵı hásireti t.b. qanday da formaǵa baylanıslı bolıp kelgen sezimlerdi sáykes leksikalıq birlikler arqalı belgili dárejede sıpayılap, názik sheberlik penen jetkeriw maqsetinde qollanılǵan: Xosh aman bol, Naǵmetulla, bir qozım, Kóńlimniń quwanıshı,jigeriybándim /Á/.

Keltirilgen qosıq qatarındaǵı qozım sózi «ulım» degen mánini ańlatadı. Erte waqıtlarda dástúr boyınsha tuwılǵan balanıń atın tikkeley atamay jamantay, tuwmatay, qozı hám t.b. sózler menen ataǵan.

Klassik shayırlardıń shıǵarmalarında jumsalǵan evfemizmler aytajaq oypikirdi sıpayı túrde kórkemlep jetkeriwdiń bir usılı bolıw menen birge, bul sózler qaraqalpaq tilindegi sinonimlik qatarlardı bayıtıp, shayırdıń jańa jeke stillik sinonim sózlerdi payda etkenligin kórsetedi.

Ulıwma alǵanda, sinonimiya, sinonimlik qarım-qatnaslar kórkem tekstte bir neshe xızmet atqaradı. Olar teksttegi qaytalawlar, bir túrlilikten, monotonlılıqtan qashıw wazıypasın atqaradı; semantikalıq basqıshqa shıǵıw, teksttegi podtekstlik mánini, konсepttiń baslı ideyasın ashıp beriwde áhmiyetli orın iyeleydi; kórkem teksttiń kórkemestetikalıq obrazlılıǵın, tásirliligin támiyinleydi; teksttiń segmentlerin baylanıstırıp bir pútinligin támiyinleydi.

Biraq, sinonimler tekstlerde tavtologiyalıq qaytalawlardan qashıw ushın qollanıladı degen pikir kórkem tekstler ushın ayırım jaǵdaylarda áhmiyetsiz bolıp qaladı. Sebebi, qaytalawlar kórkem tekstte kompoziсiyalıq birlestiriw hám tillik materialdı baylanıstırıwdıń utımlı usılı sıpatında jumsaladı. Sonday-aq, qaytalawlar kórkem tekstlerde sinonimiya sıyaqlı paradigmatikalıq izbe-izliktiń reallasıwı bolıp esaplanadı. Qaytalawlar fonetikalıq qaytalaw, grammatikalıq qaytalaw, leksikalıq qaytalaw túrinde boladı hám kórkem tekstte

84

stilistikalıq, semantikalıq, lingvopoetikalıq mánige iye. Qaytalawdıń qaysı túri bolmasın tekstte arnawlı maqset penen ekspressivlikti hám emoсionallıqtı kúsheytiw, shıǵarmanıń kórkem-estetikalıq qunın joqarılatıw ushın qollanıladı.

Kórkem tekstte qaytalanıwı nátiyjesinde tillik birliktiń aktuallasıwı, onıń semantikasınıń keńeyiwi hám tereńlesiwine, ishki formasınıń ósiwine, hár bir qaytalanıwında semantikalıq konnotaсiyalıq boyawlarǵa iye bolıwına alıp keledi. Lingvopoetikalıq baǵdarda qaytalawlar, birinshiden, emoсionallıq tásirdi kúsheytiwdi payda etiw; ekinshiden, oydı konkretlestiriw, jámlestiriw; úshinshiden, teksttegi poetikalıq oydı bekkemlew; tórtinshiden, kórkem teksttegi mazmundı, semantikalıq parallellikti shólkemlestiriw wazıypasınatqaradı.

Kórkem teksttiń baylanıslılıǵın támiyinlew menen birge, tekst payda etiwshi, máni payda etiwshi semantikalıq basqıshqa shıǵıwǵa tiykar bolıwshı, logikasemantikalıq qarım-qatnaslardıń biri – kontrast. Ol mánilik gradaсiyalardı shólkemlestiriw, tekst hám konteksttegi oypikirdiń, ideyanıń qarama-qarsı táreplerin hám dialektikasın ashıp beriwi, qorshap turǵan obektiv dúnya, insan táǵdiri qarama-qarsılıqlı tábiyatqa iye ekenin sáwlelendirip, ańlatıwshı wazıypasın atqaratuǵınbolǵanlıqtan kórkem shıǵarmalarda keń túrde qollanıladı.

Kórkem tekstlerdiń semantikalıq strukturasınıń quramalılıǵı menen kóp qırlılıǵınıń bir kórinisi sıpatında dúnyanı kontrast túrinde qabıllaw hám sáwlelendiriw esaplanadı. Al endi, obektiv shınlıqtı, dúnyanı kontrast túrde sáwlelendirip súwretlep beriwdiń eń negizgi hám keń tarqalǵan túri – antonimiya qubılısı, antonim sózler onıń materialı esaplanadı. Poetikalıq tildegi barlıq birlikler sıyaqlı antonimler de tuwra mánileri menen birge onıń semantikalıq jaqtan qabatlanıp, polisemiyaǵa ushırap, sonıń nátiyjesinde polifunkсionallıqqa, yaǵnıy kóp funkсionallıqqa iye boladı. Mısalı,

85

klassik shayırlarımızdıń qosıqlarında jumsalǵan «aq – qara, jaqsı– jaman» antonimleri qaytalanıp, qatar dizbeklesip qollanıwı arqalı onıń birneshe mánilerdi ańlatıp kelgenin kóremiz.

Tillik antonimler bolǵan «aq – qara» reńdi bildiriwshi qaramaqarsılıqtı ańlatadı. Biraq, olar klassik shayırlarımızdıń qosıq qatarlarında gradaсiyalıq, antitezalıq xızmet atqarıw menen birge metaforalıq, simvollıq mánilerge iye bolǵan: ómir – ólim, jaslıq – ǵarrılıq, qayǵı – quwanısh, hadal – haram, haqıyqat – jalǵan, bar – joq h.t.b.

Qaraqalpaq ádebiyatı klassikleri shıǵarmaları tilinde mánisi birbirine qarama-qarsı antonim sózler adamnıń minez-qulqı, háreketi, haljaǵdayı, orın, waqıt, keńislik hám abstrakt túsiniklerdi ańlatıw ushın qollanılǵan:

Kontekstlik antonimler shayır dóretpelerinde hár qıylı stillik maqsetlerde jiyi qollanıladı. Mısalı: Sen baǵ ediń búlbúl ushtı, zaǵ qaldı /Á/.

Qaraqalpaq tilinde ushtı sózine qarama-qarsı mánide qondı sózi jumsaladı. Al shayır joqarıdaǵı qosıq qatarında ushtı feyiliniń antonimlik jubayı retinde qaldı sózin qollanǵan. Nátiyjede, ushtıqaldı feyil sózleri kontekstke baylanıslı mánileri óz ara qarama-qarsı qoyılıp, antonimlik qatnasqa túsip tur. Sonday-aq, búlbúl, zaǵ sózleri de kontekst ishinde antonimlik máni ańlatıp, qosımsha ekspressivlik máni ótkirligine iye bolıp tur.Mısalı:

Qarańǵıda turǵan jaqtıǵa inkar,

Men de jazǵan torǵa túsken bir suńqar /Á/

Duǵrı yúrgil, igri yurmagil yola /Á/.

Mısalda kórsetilgen igri sózi qıysıq sózi menen óz ara sinonim bolıp, bundaǵı igri sózi házirgi qaraqalpaq ádebiy tilinde qollanılmaydı. Bunda shayırdıń sóz tańlawdaǵı tapqırlıǵı, sheberligi

86

kózge taslanadı, bular shayırdıń jeke stillik ózgesheligine baylanıslı dóregen kontekstlik antonimler bolıp tabıladı.

Berdaqtıń shıǵarmalarındaǵı ayırım antonim sózler qatarlasıp, dizbeklesip kelip bir túsinikti ańlatadı: Artımda aǵa-inim joq, Óter basımnan dúnya baq/B/;

Jer-kóktegi Sulaymannıń ómirin ber/B/, Kúnitúni balıq qarıp, Qıstı pálektiń gárdishi/B/; Ǵarrı-kempirler qosılsa, Bardım oǵan jaqınlasa/B/; Isenbe aǵa-

jeńgeńe, Quwanba taqqan teńgeńe/B/.

Bul mısaldaǵı «aǵa-ini», «jer-kók», «kúni-túni», «ǵarrı-kempir»,

«aǵa-jeńge» sózleri qaraqalpaq tilinde dara turǵanda mánileri bir-birine qaramaqarsı antonim sózler bolǵanı menen keltirilgen mısallarda olar ózleriniń antonimlik mánisin joǵaltıp, ekewi birigip ulıwmalastırıwshı máni ańlatıp tur. «Aǵa-ini»

«ǵarrı-kempir» sóz dizbegi jası úlken adamlar, «aǵa-jeńge» sóz dizbegi jigit aǵası, qız-jeńgesi degen mánilerdi ańlatıp kelgen.

Antiteza. Ájiniyaz shıǵarmaları tilinde antonim sózler tildiń kórkemlew qurallarınıń biri antiteza xızmetinde jiyi ushırasadı. Shayır antonim sózlerdi antiteza xızmetinde sheber paydalanǵan. Antonimlik antiteza qısqa sóz benen keń jáne ótkir máni beriwdiń, sol arqalı súwretlenip atırǵan waqıyalardaǵı, predmetlerdegi qarama-qarsı belgilerdi, adamnıń ruwxıy dúnyasındaǵı sezimler arqalı beriwdiń, obrazlılıq dóretiwdiń bir usılı sıpatında qollanıladı. Shayırdıń kórkem qıyalı, úlken shayırlıq talǵamı onıń jeke stiline tán antitezalardı dóretti:

Yoq edim, bar boldım, kámala keldim /Á/; Gáhi yıǵlap, gáhi kúldim /Á/; Jaqsıǵa mal menen jaman teń bolur, Jaman kóńil jaqsılardan kem bolur /Á/; Xatıń kelip qıs kúnimdi jaz e tti /Á/; Yaqshını niyet qıl, yaman sóyleme /Á/.

Shayır bul qosıq qatarlarında yoq-bar, yıǵlaw-kúliw, jaqsı-jaman, qıs-jaz, yaqshı-yaman leksikalıq hám semantikalıq antonimlerdi antiteza xızmetinde qollanıw arqalı qosıqtıń tásirliligin kúsheytken,

87

emoсional-ekspressivlik jaqtan bayıtqan. Qatarlarda shayır qollanǵan hár bir sózdiń óz ornında tapqırlıq penen jumsalǵanı, az sóz benen keń mazmundı sáwlelendirgeni kórinedi.

Pıraǵıńda kúydim, tánim kúl boldı,

Kózlerime qızıl sheńgel gúl boldı /Á/.

Bul mısalda qızıl sheńgel – gúl antonimleri awıspalı mánide jumsalıp, shayırdıń ruwxıy halatın bildiriw, turmıs qıyınshılıqların sáwlelendiriw ushın jumsalǵan. Yaǵnıy, «tikenekli qızıl sheńgel kózime gúldey bolıp kórindi» degen máni ańlatıp kelgen.

Shayır dóretpeleriniń sózlik quramında ayırım jámiyetlik siyasiy sózler awıspalı mánilerde jumsalǵan. Mısalı: Ózge qız – qániyzek, senseń páriyzat, Qıla gór ǵamındın kóńilni azat /Á/.

Bul keltirilgen qatarlardaǵı qániyzek-páriyzat sózleri logikalıq jaqtan salıstırıp qaraǵanda qarama-qarsı túsiniklerdi bildirip, antiteza qubılısın ańlatıp turǵanlıǵın kóremiz. Bunnan kórinip turıptı shayır jámiyetlik-siyasiy leksikaǵa tán sózlerdiń mánilerin ózinshe jasandırıp ustalıq penen paydalana bilgen.

Kórkem tekstlerde kontrast birdey yamasa uqsas túsiniklerdiń qaramaqarsı sıpattaǵı belgilerin kórsetiwde, birdey túsiniktiń qarama-qarsı eki tárepin súwretlep beriwde, bir pútinlikti, qarama-qarsılıqtaǵı ulıwmalıqtı ańlatıw ushın da xızmet etedi. Ulıwma alǵanda, qaramaqarsılıq sıpatındaǵı semantikalıq hám logikasemantikalıq qarımqatnaslar máni payda etiwshi, ulıwma teksttiń mánisiniń pútinligin hám baylanıslılıǵın támiyinlewshi funkсiyaǵa da iye bolǵanlıqtan, stilistika ushın da, lingvopoetika ushın da qızıǵıwshılıq tuwdıradı.

Omonimler. Seslik qurılısı jaǵınan birdey, al ańlatatuǵın mánileri jaǵınan hár qıylı túsinikti bildiretuǵın omonim sózler de shayırdıń dóretpelerinde kórkemlew quralları sıpatında aytılajaq pikirdi uyqasıqlı, anıq hám tásirli jetkeriwde qollanǵan.

88

Omonimler shayırdıń qosıq hám poemaları tiliniń kórkemliligin, názikliligin, tásirliligin támiyinlewshi leksika-semantikalıq dereklerdiń biri bolıp, onıń tiliniń baylıǵı, keń múmkinshiliklerin kórsetedi: Ashlıqtan bolmadı tamaq, Awqatımız qara baraq/B/; Shashı qara jupqa dodaq, Beli bir qısım aq tamaq/B/; Ash bolaman dep oylama, Jigerli bol jastan, balam/B/; Baqıradı esikti ash, Ashpasań ettik quwırmash/B/; Qos aydap atqanda mallar ótedi, Anı kórip ógiz talwas etedi/B/;

Qosın tigip Sasıq kólge, Qosıla almay bóten elge/B/.

Birinshi mısaldaǵı «tamaq» sózi azıq-awqat degen mánini ańlatsa, ekinshi mısaldaǵı «tamaq» sózi adamnıń múshesin bildirgen. Úshinshi mısalda «ash bolıw» mánisin bildirse, tórtinshi mısalda «esikti ash»- qapını ashıw, háreketti ańlatıp kelgen. Besinshi mısalda «qos aydaw» -jer súriw mánisin bildirse, altınshı mısalda «turaq jay, qamıs qos» degen mánini bildirgen.

Qusqa jaqtı duz bergeniń/B/,

Saraydıń qapısın ashtı, Jaqtı dúnyanı kórmege/B/.

Birinshi mısaldaǵı «jaqtı» sózi «unadı, paydası tiydi» degen mánini bildirse, ekinshi mısalda «jarıq, jaqtılı dúnya» degen mánini ańlatıp kelgen omonim sózler.

Ájiniyazdıń dóretpeleri tilindegi omonim sózler de kórkem súwretlew quralı retinde shıǵarmanıń obrazlılıǵın, tásirin kúsheytip tur: Jawırını kaqpaqtay, malları semiz /Á/; Sán ushın ketármán mal dep arqaǵa /Á/; Malsız, pulsız meni al deseńdaǵı, Alsa alar toqallıqqa, almas boydaq /Á/.

Joqarıdaǵı birinshi mısalda mal sózi «haywan» mánisinde kelse, keyingi mısallarda «dáwlet, baylıq» mánisinde jumsalǵanlıǵın kóremiz.

Kóp mánili sózler. Kóp mánili sózlerdiń dál, anıq mánisi kontekstte ǵana anıqlanadı. Sózdiń tiykarǵı mánisine salıstırǵanda onıń awıspalı mánileri tásirli, obrazlı hám kórkemligi kúshli bolıp

89

keledi. Sonlıqtan da kórkem sóz sheberleri ana tilindegi sózlerdi óz ornında sheberlik penen paydalanıw menen birge olardı mánilik jaqtan bayıtıp tilimizge jańalıq eńgizip otıradı. Kórkem sóz sheberi tilimizdegi burınnan bar sózlerdi mánilik jaqtan bayıtıp ádebiy tilde sózlerdiń jańa mánilerin dórete alsa ǵana, ol tabısqa erisedi, onıń ózine tán stillik ózgesheligi kórinedi.

Berdaq shayırdıń qaraqalpaq tilin semantikalıq jaqtan bayıtıwda qosqan úlesin anıqlaw ushın onıń qosıqlarında qollanılǵan «bas» sóziniń mánilerin qarap shıǵıwdıń ózi jetkilikli. Onıń qosıqlarında

«bas» sózi jigirmaǵa shamalas máni ańlatıw ushın jumsalǵanın kóremiz. Mısalı:

1. Qushaqladı barıp basın/B/. Bul mısalda sóz tuwra mánisinde jumsalǵan, adamnıń múshesin ańlatıp tur. Al tómendegi:

2. Biy basına bir qus bardı, Xojeke qussız bos qaldı/B/ - degen mısalda «biy basına» degen sóz dizbegi «biylerdiń hár birine» degenmánini,

3.Jasawıl bası hám keldi /B/ - degen mısalda «hámeldar»,

4.Kórdim onı bastan ayaq /B/ - degen mısalda «tolıq, bárin»,

5.Qayǵıda turdı qara bas/B/ - degen mısalda «jalǵız ózi»,

6.Árman menen bastı bılǵay/B/ - degen mısalda «ókiniw»,

8.Shájdesine iyip basın/B/ - degen mısalda «namazǵa jıǵılıw»,

9.waqtım jetti, basımdı iydim/B/ - degen mısalda «kóndim»,

10.Atasınıń basın súyep/B/ - degende «járdem etiw»,

11.Kóter, atajan basıńdı/B/ - degende «nalımaw, qáddin tiklew»,

12.Basqa kemlik kelip tústi uwayım/B/ - degende «qıyınshılıqkóriw»,

13.Basında eldiń dumana/B/ - degende «eldiń bası, ústi»,

14.Bas jibin qoymaydı kúnde úzedi/B/ - degende «jip, arqan».

15.Anaw meshit munarlanǵan, Baslarında shıraq janǵan/B/ - degende

«meshittiń tóbesi»,

90

16. Dushpannıń hár qashan basına jetseń/B/ - degende «dushpannan ósh alıw», «joq etiw»,

17.Dushpanlarıń ayaǵıńa bas ursa/B/ - degende «jalınıw, qorqıw»,

18.Qızlardıń alıp mazasın, Hákári taz tıǵıp basın/B/ - degende

«orınsız suǵılısıw»,

19. Bul e shegiń ǵunan taydı, Berdimurat bas shayqaydı/B/ - degende

«háwesi ketiw»,

20.Alpıs boldı bas bayraǵı/B/ - degende «eń tiykarǵı bayraǵı»,

21.Endigi ómirim jas emes, Ótken ómirimde bas emes/B/ - degen mısalda

«úlgi bolarlıq emes» degen mánilerdi ańlatıp kelgen.

Bul mısallardan kórip otırǵanımızday shayır tilimizdegi «bas» sózin mánilik jaqtan bayıtıp sheberlik penen qollanǵan. Shayır óziniń shıǵarmalarında qaraqalpaq tilindegi kóplegen sózlerdi usınday mánilik jaqtan bayıtıp qollanǵanın kóremiz.

Shayır óz dóretpelerinde sózlerdi semantikalıq bayıtıw ushın sózlerdiń awıspalı mánilerin ónimli qollanǵan. Qaraqalpaq tilinde sózlerdi awıspalı mánide qollanıwdıń bir neshe usılları bar.

Metafora. Eki zat yamasa qubılıstıń qanday da bir uqsaslıq táreplerine tiykarlanıp onıń birine tiyisli belgini ekinshi zat penen baylanıstırıp awıspalı mánide de qollanıw arqalı shayır sózlerdiń tásirliligin, obrazlılıǵın kúsheytkenin kóremiz: Ǵam kóline aparatqan, Ǵárip-qáserge pana ber/B/, Oraysań sálleńniń hárriytip shaqın/B/, Aǵızǵanda qızıl tildiń bulaǵın/B/.

Bul mısallardaǵı «ǵam kóli, sálleniń shaqı, tildiń bulaǵı» sózleri jeke stillik metaforalar bolıp tabıladı.

Endi maǵan keregeń joq,

Júregimnen ótkende oq,

Basımnan ótti dúnya baq,

Qashsań jolıń bolsın dáwran/B/.

Bul jeke stillik metafora bolıp, gedeylikte qıyınshılıq kórip,

91