Кешкі бөлім

апта

Тақырып атауы

Сағат саны

Лекция

Практик.

сабақ

ОСӨЖ

СӨЖ

1

Тақырып I. Қоғамдық ұдайы өндірістегі қаржының мәні, функциялары және рөлі

1

1

1

7

1

Тақырып 2. Қаржы жүйесін ұйымдастыру

1

1

0,5

7

1

Тақырып 3. Қаржы саясаты және қаржы механизмі

1

1

0,5

7

1

Тақырып 4. Шаруашылық субъектілер қаржысы

2

2

0,5

7

1

Тақырып 5. Мемлекеттің қаржысының жалпы сипаттамасы. Мемлекеттің кірістері мен шығыстары

2

2

0,5

7

2

Тақырып 6. Салықтар және салық жүйесін ұйымдастыру

1

1

0,5

7

2

Тақырып 7. Мемлекеттік бюджет

1

1

0,5

7

2

Тақырып 8. Мемлекеттік бюджеттен тыс қорлар

1

1

0,5

7

2

Тақырып 9. Мемлекеттік несие және мемлекеттік борыш

1

1

0,5

7

3

Тақырып 10. Үй шаруашылықтарының қаржысы

0,5

7

3

Тақырып 11. Сақтандыру

1

1

0,5

7

3

Тақырып 12. Экономиканы мемлекеттік қаржылық реттеу

1

1

0,5

7

4

Тақырып 13. Қаржы нарығы

1

1

0,5

7

4

Тақырып 14. Сыртқы экономикалық байланыс жүйесіндегі қаржы

0,5

3

4

Тақырып 15. Қаржы және инфляция

1

1

0,5

3

Барлығы

15

15

8

97

№

Тақырып атауы

Тақырыптың мазмұны

1

Қоғамдық ұдайы

өндірістегі қаржының мәні, функциялары және рөлі

Экономикалық ғылым жүйесіндегі қаржы туралы ілім. Қаржы ілімінің теориялық негіздері – ұдайы өндіріс және мемлекет туралы білім.

Қаржының объективті және субъективті қажеттіліктері. Қаржы пәні мен әдістері. Қаржы қатынастырының объектілері мен субъектілері. Қаржыны ақу барысындаңы теория мен тәжірибенің, тарихи және логикалық бағыттардың үйлесімділігі.

Қаржыны ұйымдастырудың әлемдік тәжірибені оқу қажеттілігі. Экономика мен қаржыны оқу барысындағы статистикалық және басқа да цифрлық мәліметтерді қолдану.

«Қаржы» пәнінің басқа пәндермен өзара байланысы, оның мамандарды даярлаудағы мақсаттары, міндеттері.

Экономикалық ғылымдағы қаржы ғылымының рөлі. Қаржы қажеттілігі. Қаржы түсінігі. Қаржы экономикалық категория ретінде. Қаржы пәні мен әдістері. Қаржы қатынастырының объектілері мен субъектілері. Қаржы пәнінің басқа пәндермен өзара байланысы. Ақша мен қаржы: айырмашылығы мен ұқсастығы. Қаржы терминінің пайда болу себептері мен тарихы. Тауарлы-ақшалай қатынастардағы қаржының рөлі. Қаржы функциялары. Қаржы функциялар бойынша ғалымдардың көзқарастары. Қаржының басқа экономикалық категориялармен өзара байланысы. Қаржы қорлары мен қаржы ресурстары. Қаржылық ресурстардың көздері. Қаржылық ресурстардың өсу факторлары.

2

Қаржы жүйесін ұйымдастыру

Қаржыға байланысты «жүйе» түсінігі. Қаржы жүйесінің элементтері. Қаржы жүйесінің жіктелуі. Қаржы жүйесінің бөліктері мен буындары. Қаржы жүйесін ұйымдастыруының негізгі қағидалары. Қаржылық жүйені жетілдіру бағыттары. Нарықтық экономика жүйесіндегі қаржылық жүйенің рөлі. Нарықтық өзгерістердің қаржылық жүйе құрылымына әсер етуі.

3

Қаржы саясаты және қаржы механизмі

Қаржы саясат түсінігі, оның мемлекеттік экономикалық саясаттағы рөлі. Экономикалық және қаржылық саясат: айырмашылығы мен өзара байланысы. Фискалдық саясат және оның құралдары. Қаржылық саясаттың мақсаттары, міндеттері, қағидалары. Қаржылық стратегия мен тактика. Қаржылы саясаттың кезеңділігі. Қаржылық саясаттың бағыттарын таңдау барысындағы ғылыми көзқарастары. ҚР қаржылық саясаттың мазмұны. Қаржылық механизм қаржылық саясатты жүзеге асыруының құралы ретінде. Қаржылық механизмге қойылатын талаптар. Қаржылық саясаттың және қаржылық механизмнің ұдайы өндіріске әсер етуі.

Қаржыны басқару туралы түсінік. Қаржыны басқарудың құралдары. Басқару қағидалары. Басқару элементтері. Қаржылық қатынастарды құқықтық реттеуінің қажеттілігі. Қаржыны басқарудағы мемлекеттік үкіметтегі жоғарғы органдардың қызметтері. Қаржыны жедел басқару органдары, олардың қызметтері. Қаржылық аппарат. ҚР Қаржы Министрлігінің құрылымы. Мемлекеттік салықтық қызметтің рөлі, оның құрылымы. Қазынашылықтың қызметтері мен құрылымы. Басқаруының аймақтық аспектілері, жергілікті салықтық мен қаржылық органдары, олардың құқықтары мен міндеттері.

Қаржылық жоспарлау мазмұны, оның әлеуметтік-экономикалық жоспарлаумен өзара байланысы мен ерекшелігі. Нарықтық экономика жағдайындағы қаржылық болжаудың дамуы. Қаржылық жоспарлаудың қағидалары. Қаржылық жоспарлауда қолданылатын әдістер. Қаржылық жоспарлау кезеңдері. Қаржылық жоспарлар жүйесі, олардың сипаты мен өзара байланысы. Өндірістік және өндірістік емес негізде қызмет ететін кәсіпорындар мен ұйымдардың қаржылық жоспарлары. Жиынтық қаржылық жоспар, оның мәні. Әр түрлі шаруашылық деңгейіндегі қаржылық көрсеткіштер. Қаржылық жоспарлау мен болжауды жетілдіру бойынша негізгі бағыттары.

4

Шаруашылық субъектілер қаржыларының қызмет ету негіздері

Шаруашылық субъектілердің қаржыларының қаржы жүйесінің негізгі буыны ретінде. Олардың ұдайы өндіріс процесіндегі рөлі. Кәсіпорын қаржыларының функциялары. Кәсіпорындар мен ұйымдардың жіктелімі. Олардың негізгі белгілері. Өнідірістік және өндірістік емес кәсіпорындардың қаржылар ерекшеліктері. Шаруашылық субъектілер және олардың түрлері. Акционерлік қоғам формасындағы кәсіпорын қаржыларының ерекшеліктері. Біріккен кәсіпорындар мен олардың ерекшелігі. Кооперативтер және олардың ерекшелігі.

Коммерциялық негізде қызмет ететін кәсіпорындар қаржыларын ұйымдастыру қағидалары. Олардың нарықтың қалыптасу жағдайындағы дамуы. Коммерциялық есеп. Коммерциялық ұйымдардағы қаржылық қатынастар. Кәсіпорындардың қаржылық қорлары, олардың қалыптасуы мен ұйымдастыруы. Қорларды реттеуінің экономикалық және әлеуметтік негіздері. Кәсіпорындардың валюта қорларының қалыптасуы мен пайдалану ерекшеліктері. Өндірістік қорлар. Өндірістік қорлар айналысындағы қаржының рөлі. Өндірістік қорлардың құру көздері. Өнімді өткізумен және өнімді өткізуден тыс операциялардан түскен түсім. Кәсіпорын шығыстары. Кәсіпорын табыстары. Кәсіпорындардағы қаржылық менеджмент, оның қызмет етуі.

Коммерциялық емес қызметтің ерекшелігі, оның түрлері, материалдық негіздері. Коммерциялық емес аядағы шаруашылықты жүргізу әдістері. Нарық жағдайындағы коммерциялық емес ұйымдарды қаржыландыру көздері. Бюджеттік қаражаттардың қаржыландыру көздері ретіндегі рөлі. Коммерциялық емес ұйымдардың шығындары. Сметадағы шығындардың экономикалық жіктелімі.

5

Мемлекеттік қаржысының жалпы сипатттамасы. Мемлекеттің кірістері мен шығыстары

Мемлекеттің экономикалық қызметі. Мемлекеттік қаржы түсінігі. Мемлекеттік қаржының қаржылық қатынастар жүйесіндегі орны мен рөлі. Мемлекеттік қаржы мен қоғамдық прогресс. Мемлекеттік қаржы құрамы және олардың буындарының сипаты. Мемлекеттік қаржының қызмет ету ерекшелігі. Мемлекеттік қазына түсінігі. Мемлекеттік қаржының басқа қаржы жүйесінің буындарымен өзара байланысы.

Мемлекеттік кірістер түсінігі. Мемлекеттік кірістер жіктелімі. Кірістер және табыстар: өзара айырмашылықтары. Мемлекеттік кірістердің құрамы мен құрылымы. Экономикалық және саяси факторлардың мемлекеттік кірістер құрамы мен көлеміне әсер етуі. Алғашқы және соңғы мемлекеттік кірістер

Мемлекеттік шығыстар түсінігі. Шығыстар және шығындар: өзара айырмашылықтары. Мемлекеттік шығыстар жүйесі. Мемлекеттік шығыстардың ұйымдастыру қағидалары. Нарықтық жағадайлардағы мемлекеттік шығыстар саясатының икемділігі мен өзгеруі. Мемлекеттік шығыстардың жіктелімі. Экономиканы қаржыландыру. Қаржылық резервтер және олардың экономикалық – әлеуметтік мазмұны. Әлеуметтік-мәдени шараларға жұмсалатын шығындар. Білімге, денсаулық сақтауға және әлеуметтік шараларға кеткен мемлекеттік шығындар. Ғылыми-техникалық прогрессті қаржыландыру. Басқаруға және қорғанысқа кеткен шығындар.

6

Салықтар және салық жүйесін ұйымдастыру

Салық түсінігі және оның мәні. Салық қызметтері. Мемлекеттің дамуы мен тауар-ақша қатынастарының жетілдіруімен байланысты салық эволюциясы. Салық қағидалары: Адам Смит енгізген және қазіргі. Салық жүйесі. Салық жүйесін құру қағидалары. ҚР салық жүйесі. Салық қызмет бөлімдері. Салық жіктелімі. Жалпы мемлекеттік және жергілікті салықтар. Тура және жанама салықтар. Қосымша құн салығы. Жер салығы. Мүлік салығы. Жер пайдаланушылар салығы. Акциз және оның мәні. Жеке және заңды тұлғалардың табыс салығы. Әлеуметтік салық және оның міндеті. Транспорт құралдар салығы. Салық алу әдістері. Мемлекеттік алымдар және олардың салықтан ерекшелігі. Мемлекеттік баждар және олардың ерекшелігі. Мемлекетік кедендік төлемдер.

7

Мемлекеттік бюджет

Мемлекеттік бюджет түсінігі. Бюджеттің арнайы нышандары. Мемлекеттік бюджет қаржы жүйесінің негізгі буыны ретінде, оның қызметтері, мәні. Бюджеттік қатынастар және олардың ұдайы өндіріс процесінде және қоғамның әлеуметтік дамудағы рөлі мен міндеттері. Мемлекеттік бюджеттің табыстары, олардың құрамы мен құрылымы. Бюджеттік жіктелім. Бюджеттің құрылу қағидалары. Бюджет балансы. Бюджет тапшылығы және оны қысқарту және қаржыландыру жолдары. Бюджеттік процесс және оның жіктелімі. Республикалық бюджет, оның құрылу көздері мен шығыстары. Жергілікті бюджет пен республикалық бюджет қатынастары. Бюджеттік субсидиялар, субвенциялар, алулар, дотациялар. Бюджеттік процестің жауапты органдары. Бюджеттік жүйе және мемлекеттік бюджет: өзара айырмашылығы мен ұқсастығы.

Жергілікті қаржылардың мәні және олардың қаржы жүйесіндегі орны мен рөлі. Жергілікті қаржылардың аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуындағы мәні мен міндеттері. Жергілікті бюджеттердің табыстары мен шығыстары. Жергілікті бюжет, жергілікті салықтар мен алымдар.

8

Мемлекеттік бюджеттен тыс қорлар

Мемлекеттік бюджеттен тыс қорлардың қажеттігі мен мәні. Қоғамның әлеуметтік-экономикалық дамуындағы бюджеттен тыс қорлардың рөлі. Бюджеттен тыс қорлардың сыныптамасы. Басқарудың жергілікті органдарының бюджеттен тыс қорлары. Қорлардың қаражаттарын қалыптастырудың проблемалары. Дағдарыстық даму кезіндегі ҚР бюджеттен тыс қорлардың жұмыс істеуіндегі қайшылықтар.

Әлеуметтік бюджеттен тыс қорлар. Мемлекеттік жинақтаушы зейнетақы қоры. Әлеуметтік сақтандыру қоры. Экономикалық арналымның бюджеттен тыс қорлары. Инвестициялық және инновациялық қорлар. 2015 жылға дейін Қазақстанның индустриалдық-инновациялық дамуының стратегиясын іске асырудың қаржылық көздері ретінде. Қаржы жүйесінің тұрақты дамуындағы рөлі. ҚР Ұлттық қоры, оның елдің экономикасымен қаржы жүйесін тұрақты дамуындағы рөлі.

9

Мемлекеттік несие және мемлекеттік борыш

Мемлекеттік несие мәні мен мазмұны. Мемлекеттік несие функциялары. Мемлекеттік несиенің ақша айналыс жағдайына әсер етуі. Мемлекеттік несиенің түрлері, формалары, әдістері. Мемлекеттік бағалы қағаздар мәні мен олардың түрлері. Мемлекеттік бағалы қағаздардың эмиссиясы. Халықаралық мемлекеттік несие, оның формалары. Мемлекеттік борыш түсінігі. Оның түрлері. Мемлекеттік борышты басқару әдістері. Сыртқы мемлекеттік борыш. ҚР мемлекеттік борыш құрылымының ерекшелігі.

10

Үй шаруашылықтарының қаржысы

Үй шаруашлықтары экономикалық қызметтің субъектілері ретінде. Ұдайы өндірістік үдерістегі экономикалық ресурстардың толық айналымын қамтамасыз етудегі үй шаркашылықтарының рөлі. Өндіріс факторларының рыногі және оған үй шаруашылықтарының қатысуы. Үй шаруашылықтарының қаржы ресурстарының ұғымы, олардың құрамы мен құрылымы. Үй шаруашылықтарының бюджеті. Кірістердің қалыптасуы. Ақша қорлары : дара, бірлескенқорлар. Үй шаруашылықтарының табыстары және олардың сыныптамасы. Үй шаруашылықтарының жалпы табысы. Үй шаруашылығының тұрақты және ауыспалы табыстары.

11

Сақтандырудың экономикалық және әлеуметтік негіздері

Сақтандыру категориясының экономикалық мәні. Сақтандыру түсінігі. Сақтандыру қажеттілігі, функциялары, қазіргі қоғамда рөлі. Сақтандыру қорларын ұйымдастыру формалары мен әдістері. Коммерциялық сақтандыру мен әлеуметтік сақтандыру. Сақтандыру қызметі. Міндетті және ерікті сақатандыру. Сақтандыруда қолданылатын негізгі терминдер және олардың түсініктемесі. Әлеуметтік сақтандыруда мемлекеттік саясаттың мәні мен мазмұны.

Зейнетақымен қамтамасыз ету түсінігі және оның эконокадағы рөлі. Зейнетақы қорлар және олардың қызметі. Зейнетақы жүйелері: ынтымақтастық және жинақтаушы. Зейнетақы реформаларының кезеңдері, оның алғышарттары және ерекшелігі. Қазіргі зейнетақы жүйесінің инфрақұрылымы. Банк кастодиандар. Зейнетақы активтерін басқару компаниялары. Зейнетақыны төлеу бойынша мемлекеттік орталықтың қызметі. Зейнетақыны қамсыздардыру жөніндегі мемлекеттік реттеуші органдар: Ұлттық банк, Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарды реттеу мен қадағалау Агенттігі, Қаржы Министрлігі

12

Экономиканы мемлекеттік қаржылық реттеу

Экономиканы мемлекеттік қаржылық реттеу түсінігі және оның қажеттілігі. Қаржылық реттеу алғышарттары мен негіздері. Ұдайы өндіріске тура және жанама әсер етуі. Экономиканы қаржылық реттеу жіктелімі. Шығыстар, салықтар мультипликаторы. Салықтың нарықтық жағдайларға әсер етуі. Лаффер қағидасы, сызығы. Лоренц қағидасы, сызығы. Салықтың инвестиция процесіне әсер етуі.

13

Қаржы нарығы

Қаржы нарығы – қаржылық қатынастардың жаңа түрі. Қаржы ресурстарды жинақтау мен бөлуде қаржы нарығының рөлі. Қаржы нарығының қызмет ету шарттары мен алғышарттары.

Бағалы қағаздар, олардың түрлері, сипаты. Бағалы қағаздарды шығару және айналысы. Мемлекеттік бағалы қағаздар. Қаржы нарығының қатысушылары.

Инвестициялық институттар мен қорлар. Инвестициялық жекешелендіру қорлары. Қаржы нарығының инфрақұрылымы.

Алғашқы және қайталамалы қаржы нарығы. Қаржы нарығының қызмет ету негізі ретінде акционерлік қоғам формасын ұйымдастыру. Қор биржа, оның қызмет етуі.

14

Сыртқы экономикалық байланыс жүйесіндегі қаржы

Сыртқы экономикалық қызмет түсінігі және оның формалары. Жалпы сипаты. Инвестиция және оның жіктелімі. Экспорт, импорт. Концессия. Мемлекеттік халықаралық несие қатынастары. Мемлекет-донор, мемлекет-реципиент. Сыртқы экономикалық қызметті реттеудің тура және жанама әдістері. Валюта бағамы. Салықтық және кедендік реттеу. Мемлекеттің төлем балансы. ҚР төлем балансының құрылымы. Активтік және пассивтік төлем балансы.

15

Қаржы және инфляция

Инфляция мен қаржының өзара байланысы. Инфляцияны өлшеу. Сұраныс инфляциясы мен ұсыныс инфляцияның ерекшелігі.

Инфляцияның әлеуметтік-экономикалық салдары. Ақша табыстары мен жинақтардың қамтамасыз етуі. Табыстарды қайта бөлу. Ақша-қаражаттардың материализациясы. Инвестициялық қызметтердің төмендеуі. Қазақстанның инфляция ерекшелігі.

Мемлекеттің инфляцияға қарсы саясаты. Ақша-несие саясаты. Бағаны және еңбек ақыны реттеу.