68.Бухгалтерлік есептің тарихи дамуының заңдылықтары.

«Бухгалтерлік есеп» саласы бұдан бірнеше жүздеген жылдан бұрын пайда болып, күнделікті өмірде қолданылуы барысында қоғамның әлеуметтік-экономикалық жағдайларына қарай өзгерістерге ұшырап келе жатқан ғылым болып табылады.

Қазіргі кезге дейін бухгалтерлік есептің пайда болуын төменде көрсеткендей түсіндіруге болады.

4. 6000 жылбұрынбұлкездешаруалықөмірдеректерінмақсатытіркеу-тіркепотырыпбасталды;

5. 500 жылбұрынбұлкезе Лука Пачолидіңкітабыжарыққашықтыжәнеөсиеттерсипаттауғабасталды;

6. 100 жылбұрынбіріншітеориялыққұрастырмаларпайдаболғанкез.

Атақты Италияндыкғалым Дж.ЧербониБЕ дамуын төртсатыға белді:1) коне әлем - есептік ой-пікірлердіикалыптасуынапозитивтікәдістердіңболмауы;2) Л.ФибоначчиденЛ.Пачолигедейін. 3) Л.ПачолиденФ.Виллағадейінкос бухгалтериянынкалыптасуы; 4) гылымибухгалтерияныңпайдаболуымен даму - бүлкөзкарастаесептіңтұжырымдыкпроблемаларыкарастырылды.

Леон Сэйесепдамуынторт саты1)Немоникалык. Бул екі кезеңге бөлінеді: а) ауызша; б) жазбаша.2)униграфикалык- карапайым бухгалтерия. 3)диграфикалык- кос бухгалтерия.4) логисмографиялық. Жазбаларлың дұрыстыгы инвентарлык тізіммен ресконтраны салыстыру аркылы бакыланды. карапайым - жазбалар карама-карсы айналымдарды салыстыру аркылы бакыланды. кос Италиянлык - барлык тіркеу мен есептеулер екі жакты жазудын көмсгімснбакыланды. ■ ағылшындык - есеп жүйесіне енгізілген арнаулы тэсілдер аркылы бакылау күшейтілді.кос Италиянлык жэне Агылшындык біріктірілген - алдынгы екі сагының бакылау кезендерінін комбинациясы. орыс үштік бухгалтериясы - кос Итальяндық б-да тек екі белгі болса (Дт жэне Кт), ал орыс б-да олар 19.Антон Хаар есеп кезеңділігін бес сатыга бөлді: 1) түгендеуі мен сонгы балансы жок бухгалтерия:2) инвентарлык тізімсіз пробный баланс;3) түтендеусіз баланс;4)статикалыкбаланс белгілі есеп кезеңдерінде түтендеу негізінде капитал ұсынылып отырды. 5)динамикалык (каржылык) баланс - ол пайда сомасын аныктауға кызмет етті.

69.Ежелгі әлемдегі есеп. Есепте натуралистік концепциялардың пайда болуы. Есеп, оның техникасы әр уақытта есептік регистірлерге тәуелді болады. Регистірлер есеп техникасын көптеген ғасырларға осы есептік ойларға әсерін тигізді. Алғашқы сауда операциялары Шумерде тастарда б.э.д. 3600 жыл бұрын тіркелді. Б.з.д. 3200 жылд бастап бұл жерде саз кестелерде есеп жүргізу сөздік пайда болды. Бұл есептегі жүйелі тіркеудің көрінісі еді. Керісінше, ежелгі Египеттегі папирустар (б.э.д. 3400 – 2980жж) хрон-қ тіркеудің даму ына әсерін тигізді. Алғашқы түгендеу жұмыстары да Египетте пайда болды, мұнда әрбір екі жыл сайын жылжитын және жылжымайтын мүлікке түгендеу жүргізілді (дискретті түгендеу), кейін ол ағымдағы түгендеумен алмастырылды. Ежелгі Грецияда есеп гипспен ақталған тақтайшайларда жүрг. Тиын түріндегі ақшалар п б-нан бастап, келесі міндеттерді атқарады: есептің өзіндік объектісі 2) есептесу құралы. Шаруашылық өмірдің барлық факторларына хрон-лық жазулар жүргізілді, кейін рекапитуляция, яғни барлық жаруларды, опер-рды хронологиялық түрде жүйелі жазу. Сынақ төлемдер енгізіліп, төлем дерді басқа кассаларға аудару. Кезеңдік жарияланатын есеп те болды. Римде есептік регистрлердің кодекс-кітаптар түріндегі неғұрлым дамыған формалары кездеседі. Гректер регистірдің екі түрін қолданды деп болжанады: ефемеридтер (журналдар), трапецитика (шоттар кітабы – Бас кітап). Ежелгі Римдік бухгалтерияның есептік регистлер жүйесінің алғашқы кітап Adversaries болды, ол шаруашылық өмірдің фактілерін күнделікті жазуға арн болатын. Ол кітап кейін Мемориа лдық деп аталды. Тағы да екі кітапты (кодексті) атап өту керек, ол: Cоdex accepti et және Codex rationum domesticorum. Зерттеушілер бұл кодекстің 1-н журналмен, ал 2-н Бас кітаппен байл-ды. Ежелгі әлем есебі – бұл фактілердің есебі деп айтуға болады. Оның негізінде түгендеу мен мүлікті тікелей тіркеу жатыр. Уақыт өте жанама тіркеу пайда болды. Бухгалтерия ықтималды болып, түгендеу тек қана ақпараттардың реппрезентативтігін көрсететін болады. Алғашқы сауда операциялары б.з.д. 3200 жылы саз кестелерде (таблицаларда) тіркелді (бұл есептегі жүйелік тіркеуді алдын ала белгіледі). Ертедегі Мысырдағы (Египеттегі) папирустар хронологиялық тіркеудің дамуына жол ашты. Осыдан бес мың жыл бұрын есеп жүргізу үшін піл сүйегінен жасалған кестелер қолданылды. Ерте замандағы Үндістанда сапты аяқтар шот-регистр ретінде пайдаланылды, оларға уақ тастар - бастапқы құжаттар (картотека бейнесі тәрізді) салынатын. Греция мен Римде балауыз кестелер, мыс тақталар, кенеп, пергамент (май мен ылғал өткізбейтін жылтыр қағаз), папирус пайдаланылды. Галияда керамикалық тас тақталар мен қыш сынықтары, Перуде жіптер қолданылды. Кейіннен кодекс-кітаптар пайда болды. Қытайда бухгалтерлік есепті жүргізудің елеулі ерекшеліктеріне 8000 жыл толды. Адамзат тарихындағы бірінші рет ірі еңбек бөлінісі - жалпы жер иеленушілер қауымынан мал бағушылардың бөлініп шығуы - тұрақты сипатқа ие болған шын мәніндегі экономикалық айырбасты тудырды. Адамзат тарихында екінші ірі еңбек бөлінісі - айырбасты одан сайын дамытуға жағдай жасады. Өнімнің біраз бөлігі ең алдымен айырбас үшін өндіріле бастады, яғни тауарға айналды. Мұның бәрі айырбастың баламалығы ұғымын қалыптастыруға және құн өлшемінің пайда болуына мүмкіндік берді. Үшінші ірі еңбек бөлінісі - көпестер тобы бөлініп шыққанда болды. Сауда айқын қоғамдық сипатқа ие болғандықтан, шаруашылық қызмет деректерін бейнелейтін бухгалтерлік теорияның пайда болуы мен дамуына жол ашты.