16 Лука Пачолидің «Бухгалтерлік есеп және екіжақты жазба» бойынша негізгі идеяларына сипаттама

1494 жылы екі жақтылық жазу жүйесін ойлап тапқан ғалым Лука Пачоли. Ол өзінің он бірінші трактатында «Шоттар және жазулар жөніндегі» тоғызыншы бөлімінде «Арифметикалық сомалар, геометрия, пропорция және салыстырмалық» жөніндегі ұғымдарға түсінік берген.

Лука Пачоли өзінің «Шоттар және жазулар туралы» трактатында шаруашылык операпияларын, тіркеу жіне кітаптарды жүргізу жөнінлегі орын алған әдістерді, мемориялдарды (естелік кітаптар). журналдарды, Бас кітапты, көшірмелері түскен кітаптар, жазылған хаттар жэне меншік иесі муліктерінің тізімі толык түскен мүліктік кітаптардағы жазуларды талдай келе екі жактылык заңдылыкты жазып_: мұның негізінде сөзсіз тиімді шоттар мен кітатар кұруға болатындығын дәлелдеген.

Лука Пачоли математика мен бухгалтерияның тарихы на жер жүзінде екі жактылык принциптің негізін кағазға түсіріп жазған ғалым ретінде танылды. Алайда кейбір тарихи деректерге сүйенсек көптеген ғалымдардың келісілген тұжырымдарына карағанда бухгалтерлік есептегі екі жактылык жазу Лука Пачолидің жазган трактатынан бурын едәуір ертерекіе пайда болеа керек.

Мұнын дәлелі регінде белгиялык тарихшы Раймонда де Рувераның «Как возникла двойная бухгалтерия (1958 жыл)» атты еңбегінде жазған бух-к есеп тарихына тән флорентикалык есеп варианты жөнінде келтірген мәліметтерін айтуга болады.

Л. Пачоли (1445-1517) әлемдік аты бар математик, әмбебап білімдері бар адам Пьеро Франческа мен Баттист Альбертидің окушысы болған Леонардо до Винчидің досы мен ұстазы болган. Пачолиге атақ II - трактаттагы шоттар мен жазбалар туралы қол жазбасын шығарған соң келді. Трактатт: «Арифметика, геометрия сомалары пропорциялар мен катынастар туралы білімдер» 1494 жыл.

Бұл трактатт көптеген тілдерге аударылды. Осы Б. Котрульи мен Л. Пачолидің ойлары бойынша есепгін максаты - сұл оз істерін кажетті тәртіпте жүргізу және карыздары мен талаптары туралы кез келген мәліметтерді күткізбей алу. Осыған байланысты бірінші бухг-к жұмыста есеп карыздары мен талап етулердін молшерлерін жедел табу максатымен жүргізілетіндігі айкындалды.

Бухгалтерлік есел бойынша бірінші кітап математик. монах Лука Пачоли 1494 жылы жазып шығарды. Шын мәнінде бүл кітап математика бойынша жазылған және «Арифметика, геометрия соммасы. препорциялар мен катынастар туралы ілімі» деп аталынды. Бірак оның ішінде «Шоттар мен жазулар туралы трактат» деп аталатын бөлімі болды. Онда екі жакты бухгалтерия жүргізу тәсілі сипатталды.

17 Ломбардтық мектептің негізгі өкілдері және олардың көзқарастары. Ломбардтық мектеп бухгалетерлік есепке байланысты ғылымның өкілі Франческо Вилла. Ол есептің заңнамалық және экономикалық мақсаттарын біріктірді. Білімі бойынша заңгер, қызметі бойынша қаржыгер және жан жақты білімді адам (буу машиналары туралы кітаптардың авторы және математикалық еңбектердің аудармашысы). Бухгалтерияны шоттар мен кітаптарды жүргізу өнері деп санады. 1840 жылы Вилланың бухгалтерлік есеп туралы ғылымның пайда болуына бастама болған еңбегі жарық көрді. Онда бухгалтерия бұл шоттар мен кітаптарды жүргізуді қарастыратын экономика әкімшілік түсініктерінің кешені деп анықтама берген. Оның мақсаты шаруашылықты ұйымдастыру және мүліктерді бағалау деп көрсетілген.

Ломабардтық мектеп өкілдері бухгалтерлік есепті үш бөлікке бөлді: 1) экономика әкімшілік қатынастар сомасы (есеп теориясы) 2) регистрлері жүргізу тәртібі және оларды тәжірибеде қолдану 3) ұйымда басқаруды ұйымдастыру және шоттарға ревизия жүргізу (аудит). Бұл жағдайда басқару ұйым қызметкерлерінің жұмыстарын бақылау жолымен жүргізіледі, яғни, материалды жауапты тұлға құндылықтарды қабылдай отырып, меншік иесінің алдында жауапкершілік алады. Осы жауапкершілік құндылықтарды қабылдау кезінде ұлғаяды, ол істен шыққан кезде азаяды осыған байланысты тұлғалардың құқықтары мен міндеттемелері екі жақты жазба арқылы реттеледі, яғни жауапкершілігі артатын тұлға дебеттеледі, ал азаятын тұлға кредиттеледі.