Студенттердің білімдерін тексеруге арналған сұрақтар:

1. Жоспарлау кезінде қолданылатын нормалар мен нормативтер нені білдіреді?

2. Нормативтердің нормалардан қандай айырмашылықтары бар?

3. Нормалар мен нормативтерді жіктеу нені береді?

4. Сандық мәндерінің аныталу нысанына байланысты нормалар мен нормативтер қандай түрлерге бөлінеді?

5. Еңбек нормативтері дегеніміз не? Оның құрамына қандай нормативтер кіреді?

6. Материалды нормативтер қалай сипатталады?

Ұсынылатын әдебиеттер:

1. Бухалков М.И. Планирование на предприятии : учебное пособие / М. И. Бухалков. - 4-е изд., испр. и доп. - М. : ИНФРА-М, 2010. - 411 с. - (Высшее образование)

2. Горемыкин В.А. Планирование на предприятии : учебник / В. А. Горемыкин. - 6-е изд., перераб. и доп. - М. : Юрайт, 2010. - 699 с.

3. Котляров И.Д. Планирование на предприятии : учебное пособие / И. Д. Котляров. - М. : Эксмо, 2010. - 336 с.

4. Алексеева М. М. Планирование деятельности фирмы. – М.: Финансы и статистика, 2004г.

5. Ильин А.А. Планирование на предприятии. – М.: «Новое знание», 2004г.

6. Дугалова Г.Н. Внутрифирменное планирование: учебное пособие/ Г.Н.Дугалова.-Алматы: Алматыкітап баспасы, 2008. – 208с

7. Ниязбекова Р.Қ. Рахметов Б.А. Кәсіпорын экономикасы: Оқу құралы/Алматы: Экономика, 2008.

Тақырып 4. Іскерлік ортаны болжау

Лекция мақсаты: кәсіпорынның келешектегі қызметін болжаудың экономикалық маңызы және болжау түрлері мен әдістерін меңгеру

Лекция сұрақтары:

1. Болжау түсінігі

2. Болжау әдістерін таңдау

1. Болжау түсінігі

Болжау (грек сөзі – «алдын-ала білу») – келешектегі ақпараттарды алуға байланысты алдын-ала көру. Болжау – сөз, математикалық, графиктік т.б. түрінде объектінің мүмкін болатын жағдайына, оның келешектегі ортасына болжау жасау үдерісінің нәтижесі.

1-кесте - Болжау түрлері

Реттік №	Топтастыру белгілері	Болжау түрлері
1	Уақытты қамтуы бойынша	қысқамерзімді (1 жылға дейінгі); ортамерзімді (болжау кеңістігі 2-5 жыл); ұзақмерзімді (перспективті), яғни 5 жылдан жоғары.
2	Келешектегі нәтижеге әсер ету мүмкіндігі	енжарлы (әртүрлі кедергілер, белгісіздіктерге байланысты болжау); белсенді (қолда бар мүмкіндіктері мен әлеуетіне байланысты батыл іс-қимыл жасау).
3	Болжау түрлері (типтері)	іздеу; нормативті; шығармашылыққа негізделген.
4	Келешек кезеңдегі ықтималдықтар дәрежесі	нұсқалық (вариантты); нұсқалы емес (инвариантты).
5	Болжау нәтижелерін ұсыну әдісі	дәлдік; интервалдық.
6	Территориялық қамту	жаһандық; аймақтық; локальды.
7	Қамту кеңістігі бойынша	біртұтас нарықты; жеке тауарлар немесе қызметтер нарығы.