Бақылау сұрақтары

1. Каталог және ішкі каталог дегендеріміз не?

2. Жаңа каталог, ішкі каталог қайтіп құрылады?

3. Каталогтің мазмұнын көру командасы?

4. Бір каталогтан екінші каталогқа көшу командасы?

5. Каталогті жою командасы?

6. Жаңа уақыт енгізу командасы?

7. Күн, ай, жыл мерзімін көрсету, жөндеу командасы?

Лабораториялық жұмыс №1

Тақырыбы: MS DOS операциялық жүйесі (лаб. – 2 сағат, СӨЖ - 1 сағат)

Жұмыстың мақсаты:

• Студенттерді MS DOS операциялық жүйесінде жұмыс істеуге үйрету;

• Студенттерді файлдар мен және каталогтар мен жұмыс істеуге дағдыландыру.

Операциялық жүйе дегеніміз тұтынұшы мен диалог құратын, компьютерді және оның ресурстарын басқаруды қамтамасыз ететін, әр түрлі қолданбалы программаларды орнататын программа.

Операциялық жүйенің негізгі командамалары:

DIR (Directory) – каталогтар мен файлдардың толық аттарының, көлемінің және құрылған уақыты мен мерзімінің тізімін береді;

MD (MakeDirectory) - ағымдағы каталог ішінен жаңа каталог ашу мүмкіндігін береді;

CD (ChangeDirectory) – бір каталогтан екінші каталогқа көшу, яғни ағымдағы каталогты өзгерту командасы;

RD (RemoveDirectory) – ішінде файлдары жоқ бос каталогті жою командасы;

COPY CON – мәтіндік файл құру;

COPY – файлдарды көшіру командасы;

REN (ReName) – файлдардың аттарын өзгерту командасы;

DEL (Delete) – ағымдағы каталогтан белгігі бір файлды немесе файлдар тобын өшіру командасы;

TYPE – ішінде мәтін жазылған файлдарды экранға шығарып, мәтінді оқұ мүмкіндігін беретін команда;

CLS – экранды тазалау мүмкіндігін беретін команда;

DATE – ағымдағы ай, күн және жыл мерзімін экранға шығару және оны өзгерту командасы;

TIME – ағымдағы уақытты экранға шығару және өзгерту командасы;

TREE – ағымдағы каталогтің бұтақ тәріздес құрылымын экранға шығарады.

Файл дегеніміз дискідегі немесе басқа машиналық құрылғыдағы өзіндік аты бар облыс. Файлдарда программаның мәтіндерін, құжаттарды, графиктерді, т.б. сақтауға болады. Дискіде әрбір файлдын екі бөліктен тұратын белгілеуі болады, ол екі бөлік: файлдың аты және кеңейуі /расширение/. Файлдың атындағы символдар саны 8-ден аспау керек. Кеңейуі нүктеден кейін басталады, символдар саны 3-тен аспайды. Файлда кеңейудің болуы – қажетті шарт емес, бірақ ол бойынша файл қандай программада құрылғанын білуге болады. Кеңейуге мысалдар:

.com, .exe – орындалуға дайын программалар;

.bat – командалық файлдар (Batch);

.pas – Паскаль тіліндегі программалар;

.for – Фортран тіліндегі программалар;

.c – Си тіліндегі программалар;

.asm – Ассемблер тіліндегі программалар.

Каталог дегеніміз ішінде файлдың аттары, олардың көлемдері, қасиеттері, соңғы жаңартылған уақыты, т.б. тұралы мәліметтер сақталған дискідегі орын. Әр бір каталогтың аты болады және де ол басқа каталогтің ішінде тіркелуі мүмкін. Мысалы, егер KNIGA каталогі BIBLIOTEKA каталогінің ішінде тіркелсе, онда KNIGA каталогі BIBLIOTEKA–ның ішкі каталогі деп, ал BIBLIOTEKA каталогі KNIGA-ның жоғарғы каталогі деп аталады.

WINDOWS XP –де MS DOS операциялық жүйесін іске қосу:

ПУСК → ВСЕ ПРОГРАММЫ → СТАНДАРТНЫЕ → КОМАНДНАЯ СТРОКА

MS DOS командаларының орындалуларына мысалдар:

49. C:\Documents and Settings\User com>cd\ - С каталогіна көшу

50. C:\>dir - негізгі С каталогінің мазмұнын көру

51. С:\>md BIBLIOTEKA - негізгі С каталогінің ішіне BIBLIOTEKA каталогін құру

52. С:\>сd BIBLIOTEKA – негізгі С каталогінан BIBLIOTEKA каталогіна өту

53. С:\ BIBLIOTEKA >cd.. – ішкі BIBLIOTEKA каталогінан негізгі С каталогіна өту

54. С:\>rd BIBLIOTEKA – BIBLIOTEKA каталогін жою

55. С:\>md BIBLIOTEKA - BIBLIOTEKA каталогін құру

56. С:\ BIBLIOTEKA >copy con ZAMETKA1 – BIBLIOTEKA каталогінің ішінде ZAMETKA1 мәтіндік файлын құру, «В библиотеке много интересной литературы» мәтінін теріп, бірге ctrl+Z пернелерін басамыз.

57. С:\ BIBLIOTEKA >type ZAMETKA1 – ZAMETKA1 файлындағы мәтінді көру

58. С:\ BIBLIOTEKA >copy ZAMETKA1 ZAMETKA2 - ZAMETKA1 файлындағы мәтінді ZAMETKA2 файлына көшіру

59. С:\ BIBLIOTEKA >type ZAMETKA2 – ZAMETKA2 файлындағы мәтінді көру, яғни ZAMETKA2 фалына «В библиотеке много интересной литературы» мәтіні көшірілгенін тексеру

60. С:\ BIBLIOTEKA > dir – BIBLIOTEKA каталогінің мазмұнын көру

61. С:\ BIBLIOTEKA >del ZAMETKA1 – ZAMETKA1 файлын жою

62. С:\ BIBLIOTEKA >ren ZAMETKA2 OPISANIE – ZAMETKA2 файлының атын OPISANIE деген атқа ауыстыру

63. С:\ BIBLIOTEKA > dir - BIBLIOTEKA каталогінің мазмұнын көру

64. С:\ BIBLIOTEKA >cls – экранды тазалау

65. С:\ BIBLIOTEKA >md KNIGA1 - BIBLIOTEKA каталогінің ішіне KNIGA1 каталогін құру

66. С:\ BIBLIOTEKA >md KNIGA2 - BIBLIOTEKA каталогінің ішіне KNIGA2 каталогін құру

67. С:\ BIBLIOTEKA > cd KNIGA1 –BIBLIOTEKA каталогінан KNIGA1 каталогіна көшу

68. С:\ BIBLIOTEKA \ KNIGA1>md RAZDEL – KNIGA1 каталогінің ішіне RAZDEL каталогін құру

69. С:\ BIBLIOTEKA \ KNIGA1>cd.. - KNIGA1 каталогінан BIBLIOTEKA каталогіна көшу

70. С:\ BIBLIOTEKA>tree – BIBLIOTEKA каталогінің бұтақ тәріздес құрылымын көру

71. С:\ BIBLIOTEKA >time – ағымдағы уақытты көру және өзгерту

72. С:\ BIBLIOTEKA >date – ағымдағы күнді, айды, жылды көру және өзгерту

Мұнда,

BIBLIOTEKA , KNIGA1, KNIGA2, RAZDEL – каталогтар;

ZAMETKA1, ZAMETKA2 , OPISANIE – файлы.

1-ТАПСЫРМА

17. С каталогінда УЧЕБА каталогін құру;

18. УЧЕБА каталогінда СТУДЕНТ мәтіндік файлын құру, «Учиться, учиться и учиться!» мәтінін теру;

19. СТУДЕНТ файлын БАКАЛАВР файлына көшіру;

20. БАКАЛАВР файлындағы мәтінді көру;

21. УЧЕБА каталогінің мазмұнын көру;

22. СТУДЕНТ файлын жою;

23. БАКАЛАВР файлының атын МАГИСТР деп ауыстыру;

24. УЧЕБА каталогінің мазмұнын көру;

2-ТАПСЫРМА

17. УЧЕБА каталогін ашу;

18. Уақытты 12:00 деп ауыстыру;

19. Күн, ай, жыл мерзімін 04.12.2005 деп ауыстыру;

20. УЧЕБА каталогінда ВЫБОРЫ мәтіндік файлын құру, төмендегі мәтінді теру:

«4 декабря 2005 года были проведены выбора президента Республики Казахстан. Народ избрал Назарбаева Нурсултана Абишевича.»

21. ВЫБОРЫ файлының атын НАРОД –қа ауыстыру;

22. НАРОД файлындағы мәтінді көру;

23. Ағымдағы дұрыс уақытты орнату;

24. Ағымдағы дұрыс күн, ай, жылды орнату.

Бақылау сұрақтары

8. Операциялық жүйе дегеніміз не?

9. Файл дегеніміз не?

10. Файлдың атын қалай ауыстырамыз

11. Файлды қалай көшіреміз?

12. Файлда жазылған мәтінді қайтіп көреміз?

13. Файлды қайтіп жоямыз?

Лабораториялық жұмыс №2.

Тақырыбы: MS DOS операциялық жүйесі

Жұмыстың мақсаты:

• Студенттерді MS DOS операциялық жүйесінде жұмыс істеуге үйрету;

• Студенттерді файлдар мен және каталогтар мен жұмыс істеуге дағдыландыру.

1-ТАПСЫРМА

1. С каталогінің ішінде CTРАНА каталогін құру;

54. СТРАНА каталогіна өту;

55. СТРАНА каталогінда КАЗАХСТАН каталогін құру;

56. КАЗАХСТАН каталогіна өту;

57. КАЗАХСТАН каталогінің ішіне ВКО каталогін құру;

58. КАЗАХСТАН каталогінің ішіне ЮКО каталогін құру;

59. КАЗАХСТАН каталогінің ішіне ЗКО каталогін құру;

60. КАЗАХСТАН каталогінің ішіне ЦКО каталогін құру;

61. ВКО каталогіна өту;

62. ВКО каталогінің ішіне СЕМЕЙ каталогін құру;

63. ВКО каталогінің ішіне УСКАМАН каталогін құру;

64. КАЗАХСТАН каталогіна өту;

65. Оның ішінен ЮКО каталогіна өту;

66. ЮКО каталогінің ішіне ШЫМКЕНТ каталогін құру;

67. ЮКО каталогінің ішіне ТАРАЗ аталогін құру;

68. ЮКО каталогінің ішіне ТУРКЕСТАН каталогін құру;

69. КАЗАХСТАН каталогіне қайтып оралу;

70. ЗКО каталогіна өту;

71. ЗКО каталогінің ішіне АТЫРАУ каталогін құру;

72. ЮКО каталогінің ішіне АКТАУ каталогін құру;

73. КАЗАХСТАН каталогіне қайтып оралу;

74. СТРАНА каталогіна өту;

75. Экранды тазалау;

76. Экранға СТРАНА каталогінің бұтақ тәріздес құрылымын шығару;

77. КАЗАХСТАН каталогіне қайтып оралу;

78. ЦКО каталогін жою;

79. Сілтеуішті /Проводник/ ашып, каталогтің сондағы және MS DOS-тағы құрылымының бейнеленуін салыстыру.

СӨЖ-ТАПСЫРМАСЫ

Қазақ Мемлекеттік Қыздар Педагогика институтының құрылымының бір бөлігін бейнелейтін бұтақ тәріздес каталогтар құру. Келесі сүретте жобасы ұсынылған.

Бақылау сұрақтары

1. Каталог және ішкі каталог дегендеріміз не?

2. Жаңа каталог, ішкі каталог қайтіп құрылады?

3. Каталогтің мазмұнын көру командасы?

4. Бір каталогтан екінші каталогқа көшу командасы?

5. Каталогті жою командасы?

6. Жаңа уақыт енгізу командасы?

7. Күн, ай, жыл мерзімін көрсету, жөндеу командасы?

Лабораториялық жұмыс №1

Тақырыбы: MS DOS операциялық жүйесі (лаб. – 2 сағат, СӨЖ - 1 сағат)

Жұмыстың мақсаты:

• Студенттерді MS DOS операциялық жүйесінде жұмыс істеуге үйрету;

• Студенттерді файлдар мен және каталогтар мен жұмыс істеуге дағдыландыру.

Операциялық жүйе дегеніміз тұтынұшы мен диалог құратын, компьютерді және оның ресурстарын басқаруды қамтамасыз ететін, әр түрлі қолданбалы программаларды орнататын программа.

Операциялық жүйенің негізгі командамалары:

DIR (Directory) – каталогтар мен файлдардың толық аттарының, көлемінің және құрылған уақыты мен мерзімінің тізімін береді;

MD (MakeDirectory) - ағымдағы каталог ішінен жаңа каталог ашу мүмкіндігін береді;

CD (ChangeDirectory) – бір каталогтан екінші каталогқа көшу, яғни ағымдағы каталогты өзгерту командасы;

RD (RemoveDirectory) – ішінде файлдары жоқ бос каталогті жою командасы;

COPY CON – мәтіндік файл құру;

COPY – файлдарды көшіру командасы;

REN (ReName) – файлдардың аттарын өзгерту командасы;

DEL (Delete) – ағымдағы каталогтан белгігі бір файлды немесе файлдар тобын өшіру командасы;

TYPE – ішінде мәтін жазылған файлдарды экранға шығарып, мәтінді оқұ мүмкіндігін беретін команда;

CLS – экранды тазалау мүмкіндігін беретін команда;

DATE – ағымдағы ай, күн және жыл мерзімін экранға шығару және оны өзгерту командасы;

TIME – ағымдағы уақытты экранға шығару және өзгерту командасы;

TREE – ағымдағы каталогтің бұтақ тәріздес құрылымын экранға шығарады.

Файл дегеніміз дискідегі немесе басқа машиналық құрылғыдағы өзіндік аты бар облыс. Файлдарда программаның мәтіндерін, құжаттарды, графиктерді, т.б. сақтауға болады. Дискіде әрбір файлдын екі бөліктен тұратын белгілеуі болады, ол екі бөлік: файлдың аты және кеңейуі /расширение/. Файлдың атындағы символдар саны 8-ден аспау керек. Кеңейуі нүктеден кейін басталады, символдар саны 3-тен аспайды. Файлда кеңейудің болуы – қажетті шарт емес, бірақ ол бойынша файл қандай программада құрылғанын білуге болады. Кеңейуге мысалдар:

.com, .exe – орындалуға дайын программалар;

.bat – командалық файлдар (Batch);

.pas – Паскаль тіліндегі программалар;

.for – Фортран тіліндегі программалар;

.c – Си тіліндегі программалар;

.asm – Ассемблер тіліндегі программалар.

Каталог дегеніміз ішінде файлдың аттары, олардың көлемдері, қасиеттері, соңғы жаңартылған уақыты, т.б. тұралы мәліметтер сақталған дискідегі орын. Әр бір каталогтың аты болады және де ол басқа каталогтің ішінде тіркелуі мүмкін. Мысалы, егер KNIGA каталогі BIBLIOTEKA каталогінің ішінде тіркелсе, онда KNIGA каталогі BIBLIOTEKA–ның ішкі каталогі деп, ал BIBLIOTEKA каталогі KNIGA-ның жоғарғы каталогі деп аталады.

WINDOWS XP –де MS DOS операциялық жүйесін іске қосу:

ПУСК → ВСЕ ПРОГРАММЫ → СТАНДАРТНЫЕ → КОМАНДНАЯ СТРОКА

MS DOS командаларының орындалуларына мысалдар:

73. C:\Documents and Settings\User com>cd\ - С каталогіна көшу

74. C:\>dir - негізгі С каталогінің мазмұнын көру

75. С:\>md BIBLIOTEKA - негізгі С каталогінің ішіне BIBLIOTEKA каталогін құру

76. С:\>сd BIBLIOTEKA – негізгі С каталогінан BIBLIOTEKA каталогіна өту

77. С:\ BIBLIOTEKA >cd.. – ішкі BIBLIOTEKA каталогінан негізгі С каталогіна өту

78. С:\>rd BIBLIOTEKA – BIBLIOTEKA каталогін жою

79. С:\>md BIBLIOTEKA - BIBLIOTEKA каталогін құру

80. С:\ BIBLIOTEKA >copy con ZAMETKA1 – BIBLIOTEKA каталогінің ішінде ZAMETKA1 мәтіндік файлын құру, «В библиотеке много интересной литературы» мәтінін теріп, бірге ctrl+Z пернелерін басамыз.

81. С:\ BIBLIOTEKA >type ZAMETKA1 – ZAMETKA1 файлындағы мәтінді көру

82. С:\ BIBLIOTEKA >copy ZAMETKA1 ZAMETKA2 - ZAMETKA1 файлындағы мәтінді ZAMETKA2 файлына көшіру

83. С:\ BIBLIOTEKA >type ZAMETKA2 – ZAMETKA2 файлындағы мәтінді көру, яғни ZAMETKA2 фалына «В библиотеке много интересной литературы» мәтіні көшірілгенін тексеру

84. С:\ BIBLIOTEKA > dir – BIBLIOTEKA каталогінің мазмұнын көру

85. С:\ BIBLIOTEKA >del ZAMETKA1 – ZAMETKA1 файлын жою

86. С:\ BIBLIOTEKA >ren ZAMETKA2 OPISANIE – ZAMETKA2 файлының атын OPISANIE деген атқа ауыстыру

87. С:\ BIBLIOTEKA > dir - BIBLIOTEKA каталогінің мазмұнын көру

88. С:\ BIBLIOTEKA >cls – экранды тазалау

89. С:\ BIBLIOTEKA >md KNIGA1 - BIBLIOTEKA каталогінің ішіне KNIGA1 каталогін құру

90. С:\ BIBLIOTEKA >md KNIGA2 - BIBLIOTEKA каталогінің ішіне KNIGA2 каталогін құру

91. С:\ BIBLIOTEKA > cd KNIGA1 –BIBLIOTEKA каталогінан KNIGA1 каталогіна көшу

92. С:\ BIBLIOTEKA \ KNIGA1>md RAZDEL – KNIGA1 каталогінің ішіне RAZDEL каталогін құру

93. С:\ BIBLIOTEKA \ KNIGA1>cd.. - KNIGA1 каталогінан BIBLIOTEKA каталогіна көшу

94. С:\ BIBLIOTEKA>tree – BIBLIOTEKA каталогінің бұтақ тәріздес құрылымын көру

95. С:\ BIBLIOTEKA >time – ағымдағы уақытты көру және өзгерту

96. С:\ BIBLIOTEKA >date – ағымдағы күнді, айды, жылды көру және өзгерту

Мұнда,

BIBLIOTEKA , KNIGA1, KNIGA2, RAZDEL – каталогтар;

ZAMETKA1, ZAMETKA2 , OPISANIE – файлы.

1-ТАПСЫРМА

25. С каталогінда УЧЕБА каталогін құру;

26. УЧЕБА каталогінда СТУДЕНТ мәтіндік файлын құру, «Учиться, учиться и учиться!» мәтінін теру;

27. СТУДЕНТ файлын БАКАЛАВР файлына көшіру;

28. БАКАЛАВР файлындағы мәтінді көру;

29. УЧЕБА каталогінің мазмұнын көру;

30. СТУДЕНТ файлын жою;

31. БАКАЛАВР файлының атын МАГИСТР деп ауыстыру;

32. УЧЕБА каталогінің мазмұнын көру;

2-ТАПСЫРМА

25. УЧЕБА каталогін ашу;

26. Уақытты 12:00 деп ауыстыру;

27. Күн, ай, жыл мерзімін 04.12.2005 деп ауыстыру;

28. УЧЕБА каталогінда ВЫБОРЫ мәтіндік файлын құру, төмендегі мәтінді теру:

«4 декабря 2005 года были проведены выбора президента Республики Казахстан. Народ избрал Назарбаева Нурсултана Абишевича.»

29. ВЫБОРЫ файлының атын НАРОД –қа ауыстыру;

30. НАРОД файлындағы мәтінді көру;

31. Ағымдағы дұрыс уақытты орнату;

32. Ағымдағы дұрыс күн, ай, жылды орнату.

Бақылау сұрақтары

8. Операциялық жүйе дегеніміз не?

9. Файл дегеніміз не?

10. Файлдың атын қалай ауыстырамыз

11. Файлды қалай көшіреміз?

12. Файлда жазылған мәтінді қайтіп көреміз?

13. Файлды қайтіп жоямыз?

Лабораториялық жұмыс №2.

Тақырыбы: MS DOS операциялық жүйесі

Жұмыстың мақсаты:

• Студенттерді MS DOS операциялық жүйесінде жұмыс істеуге үйрету;

• Студенттерді файлдар мен және каталогтар мен жұмыс істеуге дағдыландыру.

1-ТАПСЫРМА

1. С каталогінің ішінде CTРАНА каталогін құру;

80. СТРАНА каталогіна өту;

81. СТРАНА каталогінда КАЗАХСТАН каталогін құру;

82. КАЗАХСТАН каталогіна өту;

83. КАЗАХСТАН каталогінің ішіне ВКО каталогін құру;

84. КАЗАХСТАН каталогінің ішіне ЮКО каталогін құру;

85. КАЗАХСТАН каталогінің ішіне ЗКО каталогін құру;

86. КАЗАХСТАН каталогінің ішіне ЦКО каталогін құру;

87. ВКО каталогіна өту;

88. ВКО каталогінің ішіне СЕМЕЙ каталогін құру;

89. ВКО каталогінің ішіне УСКАМАН каталогін құру;

90. КАЗАХСТАН каталогіна өту;

91. Оның ішінен ЮКО каталогіна өту;

92. ЮКО каталогінің ішіне ШЫМКЕНТ каталогін құру;

93. ЮКО каталогінің ішіне ТАРАЗ аталогін құру;

94. ЮКО каталогінің ішіне ТУРКЕСТАН каталогін құру;

95. КАЗАХСТАН каталогіне қайтып оралу;

96. ЗКО каталогіна өту;

97. ЗКО каталогінің ішіне АТЫРАУ каталогін құру;

98. ЮКО каталогінің ішіне АКТАУ каталогін құру;

99. КАЗАХСТАН каталогіне қайтып оралу;

100. СТРАНА каталогіна өту;

101. Экранды тазалау;

102. Экранға СТРАНА каталогінің бұтақ тәріздес құрылымын шығару;

103. КАЗАХСТАН каталогіне қайтып оралу;

104. ЦКО каталогін жою;

105. Сілтеуішті /Проводник/ ашып, каталогтің сондағы және MS DOS-тағы құрылымының бейнеленуін салыстыру.

СӨЖ-ТАПСЫРМАСЫ

Қазақ Мемлекеттік Қыздар Педагогика институтының құрылымының бір бөлігін бейнелейтін бұтақ тәріздес каталогтар құру. Келесі сүретте жобасы ұсынылған.

Бақылау сұрақтары

1. Каталог және ішкі каталог дегендеріміз не?

2. Жаңа каталог, ішкі каталог қайтіп құрылады?

3. Каталогтің мазмұнын көру командасы?

4. Бір каталогтан екінші каталогқа көшу командасы?

5. Каталогті жою командасы?

6. Жаңа уақыт енгізу командасы?

7. Күн, ай, жыл мерзімін көрсету, жөндеу командасы?

Лабораториялық жұмыс №1

Тақырыбы: MS DOS операциялық жүйесі (лаб. – 2 сағат, СӨЖ - 1 сағат)

Жұмыстың мақсаты:

• Студенттерді MS DOS операциялық жүйесінде жұмыс істеуге үйрету;

• Студенттерді файлдар мен және каталогтар мен жұмыс істеуге дағдыландыру.

Операциялық жүйе дегеніміз тұтынұшы мен диалог құратын, компьютерді және оның ресурстарын басқаруды қамтамасыз ететін, әр түрлі қолданбалы программаларды орнататын программа.

Операциялық жүйенің негізгі командамалары:

DIR (Directory) – каталогтар мен файлдардың толық аттарының, көлемінің және құрылған уақыты мен мерзімінің тізімін береді;

MD (MakeDirectory) - ағымдағы каталог ішінен жаңа каталог ашу мүмкіндігін береді;

CD (ChangeDirectory) – бір каталогтан екінші каталогқа көшу, яғни ағымдағы каталогты өзгерту командасы;

RD (RemoveDirectory) – ішінде файлдары жоқ бос каталогті жою командасы;

COPY CON – мәтіндік файл құру;

COPY – файлдарды көшіру командасы;

REN (ReName) – файлдардың аттарын өзгерту командасы;

DEL (Delete) – ағымдағы каталогтан белгігі бір файлды немесе файлдар тобын өшіру командасы;

TYPE – ішінде мәтін жазылған файлдарды экранға шығарып, мәтінді оқұ мүмкіндігін беретін команда;

CLS – экранды тазалау мүмкіндігін беретін команда;

DATE – ағымдағы ай, күн және жыл мерзімін экранға шығару және оны өзгерту командасы;

TIME – ағымдағы уақытты экранға шығару және өзгерту командасы;

TREE – ағымдағы каталогтің бұтақ тәріздес құрылымын экранға шығарады.

Файл дегеніміз дискідегі немесе басқа машиналық құрылғыдағы өзіндік аты бар облыс. Файлдарда программаның мәтіндерін, құжаттарды, графиктерді, т.б. сақтауға болады. Дискіде әрбір файлдын екі бөліктен тұратын белгілеуі болады, ол екі бөлік: файлдың аты және кеңейуі /расширение/. Файлдың атындағы символдар саны 8-ден аспау керек. Кеңейуі нүктеден кейін басталады, символдар саны 3-тен аспайды. Файлда кеңейудің болуы – қажетті шарт емес, бірақ ол бойынша файл қандай программада құрылғанын білуге болады. Кеңейуге мысалдар:

.com, .exe – орындалуға дайын программалар;

.bat – командалық файлдар (Batch);

.pas – Паскаль тіліндегі программалар;

.for – Фортран тіліндегі программалар;

.c – Си тіліндегі программалар;

.asm – Ассемблер тіліндегі программалар.

Каталог дегеніміз ішінде файлдың аттары, олардың көлемдері, қасиеттері, соңғы жаңартылған уақыты, т.б. тұралы мәліметтер сақталған дискідегі орын. Әр бір каталогтың аты болады және де ол басқа каталогтің ішінде тіркелуі мүмкін. Мысалы, егер KNIGA каталогі BIBLIOTEKA каталогінің ішінде тіркелсе, онда KNIGA каталогі BIBLIOTEKA–ның ішкі каталогі деп, ал BIBLIOTEKA каталогі KNIGA-ның жоғарғы каталогі деп аталады.

WINDOWS XP –де MS DOS операциялық жүйесін іске қосу:

ПУСК → ВСЕ ПРОГРАММЫ → СТАНДАРТНЫЕ → КОМАНДНАЯ СТРОКА

MS DOS командаларының орындалуларына мысалдар:

97. C:\Documents and Settings\User com>cd\ - С каталогіна көшу

98. C:\>dir - негізгі С каталогінің мазмұнын көру

99. С:\>md BIBLIOTEKA - негізгі С каталогінің ішіне BIBLIOTEKA каталогін құру

100. С:\>сd BIBLIOTEKA – негізгі С каталогінан BIBLIOTEKA каталогіна өту

101. С:\ BIBLIOTEKA >cd.. – ішкі BIBLIOTEKA каталогінан негізгі С каталогіна өту

102. С:\>rd BIBLIOTEKA – BIBLIOTEKA каталогін жою

103. С:\>md BIBLIOTEKA - BIBLIOTEKA каталогін құру

104. С:\ BIBLIOTEKA >copy con ZAMETKA1 – BIBLIOTEKA каталогінің ішінде ZAMETKA1 мәтіндік файлын құру, «В библиотеке много интересной литературы» мәтінін теріп, бірге ctrl+Z пернелерін басамыз.

105. С:\ BIBLIOTEKA >type ZAMETKA1 – ZAMETKA1 файлындағы мәтінді көру

106. С:\ BIBLIOTEKA >copy ZAMETKA1 ZAMETKA2 - ZAMETKA1 файлындағы мәтінді ZAMETKA2 файлына көшіру

107. С:\ BIBLIOTEKA >type ZAMETKA2 – ZAMETKA2 файлындағы мәтінді көру, яғни ZAMETKA2 фалына «В библиотеке много интересной литературы» мәтіні көшірілгенін тексеру

108. С:\ BIBLIOTEKA > dir – BIBLIOTEKA каталогінің мазмұнын көру

109. С:\ BIBLIOTEKA >del ZAMETKA1 – ZAMETKA1 файлын жою

110. С:\ BIBLIOTEKA >ren ZAMETKA2 OPISANIE – ZAMETKA2 файлының атын OPISANIE деген атқа ауыстыру

111. С:\ BIBLIOTEKA > dir - BIBLIOTEKA каталогінің мазмұнын көру

112. С:\ BIBLIOTEKA >cls – экранды тазалау

113. С:\ BIBLIOTEKA >md KNIGA1 - BIBLIOTEKA каталогінің ішіне KNIGA1 каталогін құру

114. С:\ BIBLIOTEKA >md KNIGA2 - BIBLIOTEKA каталогінің ішіне KNIGA2 каталогін құру

115. С:\ BIBLIOTEKA > cd KNIGA1 –BIBLIOTEKA каталогінан KNIGA1 каталогіна көшу

116. С:\ BIBLIOTEKA \ KNIGA1>md RAZDEL – KNIGA1 каталогінің ішіне RAZDEL каталогін құру

117. С:\ BIBLIOTEKA \ KNIGA1>cd.. - KNIGA1 каталогінан BIBLIOTEKA каталогіна көшу

118. С:\ BIBLIOTEKA>tree – BIBLIOTEKA каталогінің бұтақ тәріздес құрылымын көру

119. С:\ BIBLIOTEKA >time – ағымдағы уақытты көру және өзгерту

120. С:\ BIBLIOTEKA >date – ағымдағы күнді, айды, жылды көру және өзгерту

Мұнда,

BIBLIOTEKA , KNIGA1, KNIGA2, RAZDEL – каталогтар;

ZAMETKA1, ZAMETKA2 , OPISANIE – файлы.

1-ТАПСЫРМА

33. С каталогінда УЧЕБА каталогін құру;

34. УЧЕБА каталогінда СТУДЕНТ мәтіндік файлын құру, «Учиться, учиться и учиться!» мәтінін теру;

35. СТУДЕНТ файлын БАКАЛАВР файлына көшіру;

36. БАКАЛАВР файлындағы мәтінді көру;

37. УЧЕБА каталогінің мазмұнын көру;

38. СТУДЕНТ файлын жою;

39. БАКАЛАВР файлының атын МАГИСТР деп ауыстыру;

40. УЧЕБА каталогінің мазмұнын көру;

2-ТАПСЫРМА

33. УЧЕБА каталогін ашу;

34. Уақытты 12:00 деп ауыстыру;

35. Күн, ай, жыл мерзімін 04.12.2005 деп ауыстыру;

36. УЧЕБА каталогінда ВЫБОРЫ мәтіндік файлын құру, төмендегі мәтінді теру:

«4 декабря 2005 года были проведены выбора президента Республики Казахстан. Народ избрал Назарбаева Нурсултана Абишевича.»

37. ВЫБОРЫ файлының атын НАРОД –қа ауыстыру;

38. НАРОД файлындағы мәтінді көру;

39. Ағымдағы дұрыс уақытты орнату;

40. Ағымдағы дұрыс күн, ай, жылды орнату.

Бақылау сұрақтары

8. Операциялық жүйе дегеніміз не?

9. Файл дегеніміз не?

10. Файлдың атын қалай ауыстырамыз

11. Файлды қалай көшіреміз?

12. Файлда жазылған мәтінді қайтіп көреміз?

13. Файлды қайтіп жоямыз?

Лабораториялық жұмыс №2.

Тақырыбы: MS DOS операциялық жүйесі

Жұмыстың мақсаты:

• Студенттерді MS DOS операциялық жүйесінде жұмыс істеуге үйрету;

• Студенттерді файлдар мен және каталогтар мен жұмыс істеуге дағдыландыру.

1-ТАПСЫРМА

1. С каталогінің ішінде CTРАНА каталогін құру;

106. СТРАНА каталогіна өту;

107. СТРАНА каталогінда КАЗАХСТАН каталогін құру;

108. КАЗАХСТАН каталогіна өту;

109. КАЗАХСТАН каталогінің ішіне ВКО каталогін құру;

110. КАЗАХСТАН каталогінің ішіне ЮКО каталогін құру;

111. КАЗАХСТАН каталогінің ішіне ЗКО каталогін құру;

112. КАЗАХСТАН каталогінің ішіне ЦКО каталогін құру;

113. ВКО каталогіна өту;

114. ВКО каталогінің ішіне СЕМЕЙ каталогін құру;

115. ВКО каталогінің ішіне УСКАМАН каталогін құру;

116. КАЗАХСТАН каталогіна өту;

117. Оның ішінен ЮКО каталогіна өту;

118. ЮКО каталогінің ішіне ШЫМКЕНТ каталогін құру;

119. ЮКО каталогінің ішіне ТАРАЗ аталогін құру;

120. ЮКО каталогінің ішіне ТУРКЕСТАН каталогін құру;

121. КАЗАХСТАН каталогіне қайтып оралу;

122. ЗКО каталогіна өту;

123. ЗКО каталогінің ішіне АТЫРАУ каталогін құру;

124. ЮКО каталогінің ішіне АКТАУ каталогін құру;

125. КАЗАХСТАН каталогіне қайтып оралу;

126. СТРАНА каталогіна өту;

127. Экранды тазалау;

128. Экранға СТРАНА каталогінің бұтақ тәріздес құрылымын шығару;

129. КАЗАХСТАН каталогіне қайтып оралу;

130. ЦКО каталогін жою;

131. Сілтеуішті /Проводник/ ашып, каталогтің сондағы және MS DOS-тағы құрылымының бейнеленуін салыстыру.

СӨЖ-ТАПСЫРМАСЫ

Қазақ Мемлекеттік Қыздар Педагогика институтының құрылымының бір бөлігін бейнелейтін бұтақ тәріздес каталогтар құру. Келесі сүретте жобасы ұсынылған.

Бақылау сұрақтары

1. Каталог және ішкі каталог дегендеріміз не?

2. Жаңа каталог, ішкі каталог қайтіп құрылады?

3. Каталогтің мазмұнын көру командасы?

4. Бір каталогтан екінші каталогқа көшу командасы?

5. Каталогті жою командасы?

6. Жаңа уақыт енгізу командасы?

7. Күн, ай, жыл мерзімін көрсету, жөндеу командасы?

Лабораториялық жұмыс №1

Тақырыбы: MS DOS операциялық жүйесі (лаб. – 2 сағат, СӨЖ - 1 сағат)

Жұмыстың мақсаты:

• Студенттерді MS DOS операциялық жүйесінде жұмыс істеуге үйрету;

• Студенттерді файлдар мен және каталогтар мен жұмыс істеуге дағдыландыру.

Операциялық жүйе дегеніміз тұтынұшы мен диалог құратын, компьютерді және оның ресурстарын басқаруды қамтамасыз ететін, әр түрлі қолданбалы программаларды орнататын программа.

Операциялық жүйенің негізгі командамалары:

DIR (Directory) – каталогтар мен файлдардың толық аттарының, көлемінің және құрылған уақыты мен мерзімінің тізімін береді;

MD (MakeDirectory) - ағымдағы каталог ішінен жаңа каталог ашу мүмкіндігін береді;

CD (ChangeDirectory) – бір каталогтан екінші каталогқа көшу, яғни ағымдағы каталогты өзгерту командасы;

RD (RemoveDirectory) – ішінде файлдары жоқ бос каталогті жою командасы;

COPY CON – мәтіндік файл құру;

COPY – файлдарды көшіру командасы;

REN (ReName) – файлдардың аттарын өзгерту командасы;

DEL (Delete) – ағымдағы каталогтан белгігі бір файлды немесе файлдар тобын өшіру командасы;

TYPE – ішінде мәтін жазылған файлдарды экранға шығарып, мәтінді оқұ мүмкіндігін беретін команда;

CLS – экранды тазалау мүмкіндігін беретін команда;

DATE – ағымдағы ай, күн және жыл мерзімін экранға шығару және оны өзгерту командасы;

TIME – ағымдағы уақытты экранға шығару және өзгерту командасы;

TREE – ағымдағы каталогтің бұтақ тәріздес құрылымын экранға шығарады.

Файл дегеніміз дискідегі немесе басқа машиналық құрылғыдағы өзіндік аты бар облыс. Файлдарда программаның мәтіндерін, құжаттарды, графиктерді, т.б. сақтауға болады. Дискіде әрбір файлдын екі бөліктен тұратын белгілеуі болады, ол екі бөлік: файлдың аты және кеңейуі /расширение/. Файлдың атындағы символдар саны 8-ден аспау керек. Кеңейуі нүктеден кейін басталады, символдар саны 3-тен аспайды. Файлда кеңейудің болуы – қажетті шарт емес, бірақ ол бойынша файл қандай программада құрылғанын білуге болады. Кеңейуге мысалдар:

.com, .exe – орындалуға дайын программалар;

.bat – командалық файлдар (Batch);

.pas – Паскаль тіліндегі программалар;

.for – Фортран тіліндегі программалар;

.c – Си тіліндегі программалар;

.asm – Ассемблер тіліндегі программалар.

Каталог дегеніміз ішінде файлдың аттары, олардың көлемдері, қасиеттері, соңғы жаңартылған уақыты, т.б. тұралы мәліметтер сақталған дискідегі орын. Әр бір каталогтың аты болады және де ол басқа каталогтің ішінде тіркелуі мүмкін. Мысалы, егер KNIGA каталогі BIBLIOTEKA каталогінің ішінде тіркелсе, онда KNIGA каталогі BIBLIOTEKA–ның ішкі каталогі деп, ал BIBLIOTEKA каталогі KNIGA-ның жоғарғы каталогі деп аталады.

WINDOWS XP –де MS DOS операциялық жүйесін іске қосу:

ПУСК → ВСЕ ПРОГРАММЫ → СТАНДАРТНЫЕ → КОМАНДНАЯ СТРОКА

MS DOS командаларының орындалуларына мысалдар:

121. C:\Documents and Settings\User com>cd\ - С каталогіна көшу

122. C:\>dir - негізгі С каталогінің мазмұнын көру

123. С:\>md BIBLIOTEKA - негізгі С каталогінің ішіне BIBLIOTEKA каталогін құру

124. С:\>сd BIBLIOTEKA – негізгі С каталогінан BIBLIOTEKA каталогіна өту

125. С:\ BIBLIOTEKA >cd.. – ішкі BIBLIOTEKA каталогінан негізгі С каталогіна өту

126. С:\>rd BIBLIOTEKA – BIBLIOTEKA каталогін жою

127. С:\>md BIBLIOTEKA - BIBLIOTEKA каталогін құру

128. С:\ BIBLIOTEKA >copy con ZAMETKA1 – BIBLIOTEKA каталогінің ішінде ZAMETKA1 мәтіндік файлын құру, «В библиотеке много интересной литературы» мәтінін теріп, бірге ctrl+Z пернелерін басамыз.

129. С:\ BIBLIOTEKA >type ZAMETKA1 – ZAMETKA1 файлындағы мәтінді көру

130. С:\ BIBLIOTEKA >copy ZAMETKA1 ZAMETKA2 - ZAMETKA1 файлындағы мәтінді ZAMETKA2 файлына көшіру

131. С:\ BIBLIOTEKA >type ZAMETKA2 – ZAMETKA2 файлындағы мәтінді көру, яғни ZAMETKA2 фалына «В библиотеке много интересной литературы» мәтіні көшірілгенін тексеру

132. С:\ BIBLIOTEKA > dir – BIBLIOTEKA каталогінің мазмұнын көру

133. С:\ BIBLIOTEKA >del ZAMETKA1 – ZAMETKA1 файлын жою

134. С:\ BIBLIOTEKA >ren ZAMETKA2 OPISANIE – ZAMETKA2 файлының атын OPISANIE деген атқа ауыстыру

135. С:\ BIBLIOTEKA > dir - BIBLIOTEKA каталогінің мазмұнын көру

136. С:\ BIBLIOTEKA >cls – экранды тазалау

137. С:\ BIBLIOTEKA >md KNIGA1 - BIBLIOTEKA каталогінің ішіне KNIGA1 каталогін құру

138. С:\ BIBLIOTEKA >md KNIGA2 - BIBLIOTEKA каталогінің ішіне KNIGA2 каталогін құру

139. С:\ BIBLIOTEKA > cd KNIGA1 –BIBLIOTEKA каталогінан KNIGA1 каталогіна көшу

140. С:\ BIBLIOTEKA \ KNIGA1>md RAZDEL – KNIGA1 каталогінің ішіне RAZDEL каталогін құру

141. С:\ BIBLIOTEKA \ KNIGA1>cd.. - KNIGA1 каталогінан BIBLIOTEKA каталогіна көшу

142. С:\ BIBLIOTEKA>tree – BIBLIOTEKA каталогінің бұтақ тәріздес құрылымын көру

143. С:\ BIBLIOTEKA >time – ағымдағы уақытты көру және өзгерту

144. С:\ BIBLIOTEKA >date – ағымдағы күнді, айды, жылды көру және өзгерту

Мұнда,

BIBLIOTEKA , KNIGA1, KNIGA2, RAZDEL – каталогтар;

ZAMETKA1, ZAMETKA2 , OPISANIE – файлы.

1-ТАПСЫРМА

41. С каталогінда УЧЕБА каталогін құру;

42. УЧЕБА каталогінда СТУДЕНТ мәтіндік файлын құру, «Учиться, учиться и учиться!» мәтінін теру;

43. СТУДЕНТ файлын БАКАЛАВР файлына көшіру;

44. БАКАЛАВР файлындағы мәтінді көру;

45. УЧЕБА каталогінің мазмұнын көру;

46. СТУДЕНТ файлын жою;

47. БАКАЛАВР файлының атын МАГИСТР деп ауыстыру;

48. УЧЕБА каталогінің мазмұнын көру;

2-ТАПСЫРМА

41. УЧЕБА каталогін ашу;

42. Уақытты 12:00 деп ауыстыру;

43. Күн, ай, жыл мерзімін 04.12.2005 деп ауыстыру;

44. УЧЕБА каталогінда ВЫБОРЫ мәтіндік файлын құру, төмендегі мәтінді теру:

«4 декабря 2005 года были проведены выбора президента Республики Казахстан. Народ избрал Назарбаева Нурсултана Абишевича.»

45. ВЫБОРЫ файлының атын НАРОД –қа ауыстыру;

46. НАРОД файлындағы мәтінді көру;

47. Ағымдағы дұрыс уақытты орнату;

48. Ағымдағы дұрыс күн, ай, жылды орнату.

Бақылау сұрақтары

8. Операциялық жүйе дегеніміз не?

9. Файл дегеніміз не?

10. Файлдың атын қалай ауыстырамыз

11. Файлды қалай көшіреміз?

12. Файлда жазылған мәтінді қайтіп көреміз?

13. Файлды қайтіп жоямыз?

Лабораториялық жұмыс №2.

Тақырыбы: MS DOS операциялық жүйесі

Жұмыстың мақсаты:

• Студенттерді MS DOS операциялық жүйесінде жұмыс істеуге үйрету;

• Студенттерді файлдар мен және каталогтар мен жұмыс істеуге дағдыландыру.

1-ТАПСЫРМА

1. С каталогінің ішінде CTРАНА каталогін құру;

132. СТРАНА каталогіна өту;

133. СТРАНА каталогінда КАЗАХСТАН каталогін құру;

134. КАЗАХСТАН каталогіна өту;

135. КАЗАХСТАН каталогінің ішіне ВКО каталогін құру;

136. КАЗАХСТАН каталогінің ішіне ЮКО каталогін құру;

137. КАЗАХСТАН каталогінің ішіне ЗКО каталогін құру;

138. КАЗАХСТАН каталогінің ішіне ЦКО каталогін құру;

139. ВКО каталогіна өту;

140. ВКО каталогінің ішіне СЕМЕЙ каталогін құру;

141. ВКО каталогінің ішіне УСКАМАН каталогін құру;

142. КАЗАХСТАН каталогіна өту;

143. Оның ішінен ЮКО каталогіна өту;

144. ЮКО каталогінің ішіне ШЫМКЕНТ каталогін құру;

145. ЮКО каталогінің ішіне ТАРАЗ аталогін құру;

146. ЮКО каталогінің ішіне ТУРКЕСТАН каталогін құру;

147. КАЗАХСТАН каталогіне қайтып оралу;

148. ЗКО каталогіна өту;

149. ЗКО каталогінің ішіне АТЫРАУ каталогін құру;

150. ЮКО каталогінің ішіне АКТАУ каталогін құру;

151. КАЗАХСТАН каталогіне қайтып оралу;

152. СТРАНА каталогіна өту;

153. Экранды тазалау;

154. Экранға СТРАНА каталогінің бұтақ тәріздес құрылымын шығару;

155. КАЗАХСТАН каталогіне қайтып оралу;

156. ЦКО каталогін жою;

157. Сілтеуішті /Проводник/ ашып, каталогтің сондағы және MS DOS-тағы құрылымының бейнеленуін салыстыру.

СӨЖ-ТАПСЫРМАСЫ

Қазақ Мемлекеттік Қыздар Педагогика институтының құрылымының бір бөлігін бейнелейтін бұтақ тәріздес каталогтар құру. Келесі сүретте жобасы ұсынылған.

Бақылау сұрақтары

1. Каталог және ішкі каталог дегендеріміз не?

2. Жаңа каталог, ішкі каталог қайтіп құрылады?

3. Каталогтің мазмұнын көру командасы?

4. Бір каталогтан екінші каталогқа көшу командасы?

5. Каталогті жою командасы?

6. Жаңа уақыт енгізу командасы?

7. Күн, ай, жыл мерзімін көрсету, жөндеу командасы?

Лабораториялық жұмыс №1

Тақырыбы: MS DOS операциялық жүйесі (лаб. – 2 сағат, СӨЖ - 1 сағат)

Жұмыстың мақсаты:

• Студенттерді MS DOS операциялық жүйесінде жұмыс істеуге үйрету;

• Студенттерді файлдар мен және каталогтар мен жұмыс істеуге дағдыландыру.

Операциялық жүйе дегеніміз тұтынұшы мен диалог құратын, компьютерді және оның ресурстарын басқаруды қамтамасыз ететін, әр түрлі қолданбалы программаларды орнататын программа.

Операциялық жүйенің негізгі командамалары:

DIR (Directory) – каталогтар мен файлдардың толық аттарының, көлемінің және құрылған уақыты мен мерзімінің тізімін береді;

MD (MakeDirectory) - ағымдағы каталог ішінен жаңа каталог ашу мүмкіндігін береді;

CD (ChangeDirectory) – бір каталогтан екінші каталогқа көшу, яғни ағымдағы каталогты өзгерту командасы;

RD (RemoveDirectory) – ішінде файлдары жоқ бос каталогті жою командасы;

COPY CON – мәтіндік файл құру;

COPY – файлдарды көшіру командасы;

REN (ReName) – файлдардың аттарын өзгерту командасы;

DEL (Delete) – ағымдағы каталогтан белгігі бір файлды немесе файлдар тобын өшіру командасы;

TYPE – ішінде мәтін жазылған файлдарды экранға шығарып, мәтінді оқұ мүмкіндігін беретін команда;

CLS – экранды тазалау мүмкіндігін беретін команда;

DATE – ағымдағы ай, күн және жыл мерзімін экранға шығару және оны өзгерту командасы;

TIME – ағымдағы уақытты экранға шығару және өзгерту командасы;

TREE – ағымдағы каталогтің бұтақ тәріздес құрылымын экранға шығарады.

Файл дегеніміз дискідегі немесе басқа машиналық құрылғыдағы өзіндік аты бар облыс. Файлдарда программаның мәтіндерін, құжаттарды, графиктерді, т.б. сақтауға болады. Дискіде әрбір файлдын екі бөліктен тұратын белгілеуі болады, ол екі бөлік: файлдың аты және кеңейуі /расширение/. Файлдың атындағы символдар саны 8-ден аспау керек. Кеңейуі нүктеден кейін басталады, символдар саны 3-тен аспайды. Файлда кеңейудің болуы – қажетті шарт емес, бірақ ол бойынша файл қандай программада құрылғанын білуге болады. Кеңейуге мысалдар:

.com, .exe – орындалуға дайын программалар;

.bat – командалық файлдар (Batch);

.pas – Паскаль тіліндегі программалар;

.for – Фортран тіліндегі программалар;

.c – Си тіліндегі программалар;

.asm – Ассемблер тіліндегі программалар.

Каталог дегеніміз ішінде файлдың аттары, олардың көлемдері, қасиеттері, соңғы жаңартылған уақыты, т.б. тұралы мәліметтер сақталған дискідегі орын. Әр бір каталогтың аты болады және де ол басқа каталогтің ішінде тіркелуі мүмкін. Мысалы, егер KNIGA каталогі BIBLIOTEKA каталогінің ішінде тіркелсе, онда KNIGA каталогі BIBLIOTEKA–ның ішкі каталогі деп, ал BIBLIOTEKA каталогі KNIGA-ның жоғарғы каталогі деп аталады.

WINDOWS XP –де MS DOS операциялық жүйесін іске қосу:

ПУСК → ВСЕ ПРОГРАММЫ → СТАНДАРТНЫЕ → КОМАНДНАЯ СТРОКА

MS DOS командаларының орындалуларына мысалдар:

145. C:\Documents and Settings\User com>cd\ - С каталогіна көшу

146. C:\>dir - негізгі С каталогінің мазмұнын көру

147. С:\>md BIBLIOTEKA - негізгі С каталогінің ішіне BIBLIOTEKA каталогін құру

148. С:\>сd BIBLIOTEKA – негізгі С каталогінан BIBLIOTEKA каталогіна өту

149. С:\ BIBLIOTEKA >cd.. – ішкі BIBLIOTEKA каталогінан негізгі С каталогіна өту

150. С:\>rd BIBLIOTEKA – BIBLIOTEKA каталогін жою

151. С:\>md BIBLIOTEKA - BIBLIOTEKA каталогін құру

152. С:\ BIBLIOTEKA >copy con ZAMETKA1 – BIBLIOTEKA каталогінің ішінде ZAMETKA1 мәтіндік файлын құру, «В библиотеке много интересной литературы» мәтінін теріп, бірге ctrl+Z пернелерін басамыз.

153. С:\ BIBLIOTEKA >type ZAMETKA1 – ZAMETKA1 файлындағы мәтінді көру

154. С:\ BIBLIOTEKA >copy ZAMETKA1 ZAMETKA2 - ZAMETKA1 файлындағы мәтінді ZAMETKA2 файлына көшіру

155. С:\ BIBLIOTEKA >type ZAMETKA2 – ZAMETKA2 файлындағы мәтінді көру, яғни ZAMETKA2 фалына «В библиотеке много интересной литературы» мәтіні көшірілгенін тексеру

156. С:\ BIBLIOTEKA > dir – BIBLIOTEKA каталогінің мазмұнын көру

157. С:\ BIBLIOTEKA >del ZAMETKA1 – ZAMETKA1 файлын жою

158. С:\ BIBLIOTEKA >ren ZAMETKA2 OPISANIE – ZAMETKA2 файлының атын OPISANIE деген атқа ауыстыру

159. С:\ BIBLIOTEKA > dir - BIBLIOTEKA каталогінің мазмұнын көру

160. С:\ BIBLIOTEKA >cls – экранды тазалау

161. С:\ BIBLIOTEKA >md KNIGA1 - BIBLIOTEKA каталогінің ішіне KNIGA1 каталогін құру

162. С:\ BIBLIOTEKA >md KNIGA2 - BIBLIOTEKA каталогінің ішіне KNIGA2 каталогін құру

163. С:\ BIBLIOTEKA > cd KNIGA1 –BIBLIOTEKA каталогінан KNIGA1 каталогіна көшу

164. С:\ BIBLIOTEKA \ KNIGA1>md RAZDEL – KNIGA1 каталогінің ішіне RAZDEL каталогін құру

165. С:\ BIBLIOTEKA \ KNIGA1>cd.. - KNIGA1 каталогінан BIBLIOTEKA каталогіна көшу

166. С:\ BIBLIOTEKA>tree – BIBLIOTEKA каталогінің бұтақ тәріздес құрылымын көру

167. С:\ BIBLIOTEKA >time – ағымдағы уақытты көру және өзгерту

168. С:\ BIBLIOTEKA >date – ағымдағы күнді, айды, жылды көру және өзгерту

Мұнда,

BIBLIOTEKA , KNIGA1, KNIGA2, RAZDEL – каталогтар;

ZAMETKA1, ZAMETKA2 , OPISANIE – файлы.

1-ТАПСЫРМА

49. С каталогінда УЧЕБА каталогін құру;

50. УЧЕБА каталогінда СТУДЕНТ мәтіндік файлын құру, «Учиться, учиться и учиться!» мәтінін теру;

51. СТУДЕНТ файлын БАКАЛАВР файлына көшіру;

52. БАКАЛАВР файлындағы мәтінді көру;

53. УЧЕБА каталогінің мазмұнын көру;

54. СТУДЕНТ файлын жою;

55. БАКАЛАВР файлының атын МАГИСТР деп ауыстыру;

56. УЧЕБА каталогінің мазмұнын көру;

2-ТАПСЫРМА

49. УЧЕБА каталогін ашу;

50. Уақытты 12:00 деп ауыстыру;

51. Күн, ай, жыл мерзімін 04.12.2005 деп ауыстыру;

52. УЧЕБА каталогінда ВЫБОРЫ мәтіндік файлын құру, төмендегі мәтінді теру:

«4 декабря 2005 года были проведены выбора президента Республики Казахстан. Народ избрал Назарбаева Нурсултана Абишевича.»

53. ВЫБОРЫ файлының атын НАРОД –қа ауыстыру;

54. НАРОД файлындағы мәтінді көру;

55. Ағымдағы дұрыс уақытты орнату;

56. Ағымдағы дұрыс күн, ай, жылды орнату.

Бақылау сұрақтары

8. Операциялық жүйе дегеніміз не?

9. Файл дегеніміз не?

10. Файлдың атын қалай ауыстырамыз

11. Файлды қалай көшіреміз?

12. Файлда жазылған мәтінді қайтіп көреміз?

13. Файлды қайтіп жоямыз?

Лабораториялық жұмыс №2.

Тақырыбы: MS DOS операциялық жүйесі

Жұмыстың мақсаты:

• Студенттерді MS DOS операциялық жүйесінде жұмыс істеуге үйрету;

• Студенттерді файлдар мен және каталогтар мен жұмыс істеуге дағдыландыру.

1-ТАПСЫРМА

1. С каталогінің ішінде CTРАНА каталогін құру;

158. СТРАНА каталогіна өту;

159. СТРАНА каталогінда КАЗАХСТАН каталогін құру;

160. КАЗАХСТАН каталогіна өту;

161. КАЗАХСТАН каталогінің ішіне ВКО каталогін құру;

162. КАЗАХСТАН каталогінің ішіне ЮКО каталогін құру;

163. КАЗАХСТАН каталогінің ішіне ЗКО каталогін құру;

164. КАЗАХСТАН каталогінің ішіне ЦКО каталогін құру;

165. ВКО каталогіна өту;

166. ВКО каталогінің ішіне СЕМЕЙ каталогін құру;

167. ВКО каталогінің ішіне УСКАМАН каталогін құру;

168. КАЗАХСТАН каталогіна өту;

169. Оның ішінен ЮКО каталогіна өту;

170. ЮКО каталогінің ішіне ШЫМКЕНТ каталогін құру;

171. ЮКО каталогінің ішіне ТАРАЗ аталогін құру;

172. ЮКО каталогінің ішіне ТУРКЕСТАН каталогін құру;

173. КАЗАХСТАН каталогіне қайтып оралу;

174. ЗКО каталогіна өту;

175. ЗКО каталогінің ішіне АТЫРАУ каталогін құру;

176. ЮКО каталогінің ішіне АКТАУ каталогін құру;

177. КАЗАХСТАН каталогіне қайтып оралу;

178. СТРАНА каталогіна өту;

179. Экранды тазалау;

180. Экранға СТРАНА каталогінің бұтақ тәріздес құрылымын шығару;

181. КАЗАХСТАН каталогіне қайтып оралу;

182. ЦКО каталогін жою;

183. Сілтеуішті /Проводник/ ашып, каталогтің сондағы және MS DOS-тағы құрылымының бейнеленуін салыстыру.

СӨЖ-ТАПСЫРМАСЫ

Қазақ Мемлекеттік Қыздар Педагогика институтының құрылымының бір бөлігін бейнелейтін бұтақ тәріздес каталогтар құру. Келесі сүретте жобасы ұсынылған.

Бақылау сұрақтары

1. Каталог және ішкі каталог дегендеріміз не?

2. Жаңа каталог, ішкі каталог қайтіп құрылады?

3. Каталогтің мазмұнын көру командасы?

4. Бір каталогтан екінші каталогқа көшу командасы?

5. Каталогті жою командасы?

6. Жаңа уақыт енгізу командасы?

7. Күн, ай, жыл мерзімін көрсету, жөндеу командасы?

Windows ортасында дискіге қызмет ету программалары

Лабораториялық жұмыс №1

Тақырыбы: MS DOS операциялық жүйесі (лаб. – 2 сағат, СӨЖ - 1 сағат)

Жұмыстың мақсаты:

• Студенттерді MS DOS операциялық жүйесінде жұмыс істеуге үйрету;

• Студенттерді файлдар мен және каталогтар мен жұмыс істеуге дағдыландыру.

Операциялық жүйе дегеніміз тұтынұшы мен диалог құратын, компьютерді және оның ресурстарын басқаруды қамтамасыз ететін, әр түрлі қолданбалы программаларды орнататын программа.

Операциялық жүйенің негізгі командамалары:

DIR (Directory) – каталогтар мен файлдардың толық аттарының, көлемінің және құрылған уақыты мен мерзімінің тізімін береді;

MD (MakeDirectory) - ағымдағы каталог ішінен жаңа каталог ашу мүмкіндігін береді;

CD (ChangeDirectory) – бір каталогтан екінші каталогқа көшу, яғни ағымдағы каталогты өзгерту командасы;

RD (RemoveDirectory) – ішінде файлдары жоқ бос каталогті жою командасы;

COPY CON – мәтіндік файл құру;

COPY – файлдарды көшіру командасы;

REN (ReName) – файлдардың аттарын өзгерту командасы;

DEL (Delete) – ағымдағы каталогтан белгігі бір файлды немесе файлдар тобын өшіру командасы;

TYPE – ішінде мәтін жазылған файлдарды экранға шығарып, мәтінді оқұ мүмкіндігін беретін команда;

CLS – экранды тазалау мүмкіндігін беретін команда;

DATE – ағымдағы ай, күн және жыл мерзімін экранға шығару және оны өзгерту командасы;

TIME – ағымдағы уақытты экранға шығару және өзгерту командасы;

TREE – ағымдағы каталогтің бұтақ тәріздес құрылымын экранға шығарады.

Файл дегеніміз дискідегі немесе басқа машиналық құрылғыдағы өзіндік аты бар облыс. Файлдарда программаның мәтіндерін, құжаттарды, графиктерді, т.б. сақтауға болады. Дискіде әрбір файлдын екі бөліктен тұратын белгілеуі болады, ол екі бөлік: файлдың аты және кеңейуі /расширение/. Файлдың атындағы символдар саны 8-ден аспау керек. Кеңейуі нүктеден кейін басталады, символдар саны 3-тен аспайды. Файлда кеңейудің болуы – қажетті шарт емес, бірақ ол бойынша файл қандай программада құрылғанын білуге болады. Кеңейуге мысалдар:

.com, .exe – орындалуға дайын программалар;

.bat – командалық файлдар (Batch);

.pas – Паскаль тіліндегі программалар;

.for – Фортран тіліндегі программалар;

.c – Си тіліндегі программалар;

.asm – Ассемблер тіліндегі программалар.

Каталог дегеніміз ішінде файлдың аттары, олардың көлемдері, қасиеттері, соңғы жаңартылған уақыты, т.б. тұралы мәліметтер сақталған дискідегі орын. Әр бір каталогтың аты болады және де ол басқа каталогтің ішінде тіркелуі мүмкін. Мысалы, егер KNIGA каталогі BIBLIOTEKA каталогінің ішінде тіркелсе, онда KNIGA каталогі BIBLIOTEKA–ның ішкі каталогі деп, ал BIBLIOTEKA каталогі KNIGA-ның жоғарғы каталогі деп аталады.

WINDOWS XP –де MS DOS операциялық жүйесін іске қосу:

ПУСК → ВСЕ ПРОГРАММЫ → СТАНДАРТНЫЕ → КОМАНДНАЯ СТРОКА

MS DOS командаларының орындалуларына мысалдар:

169. C:\Documents and Settings\User com>cd\ - С каталогіна көшу

170. C:\>dir - негізгі С каталогінің мазмұнын көру

171. С:\>md BIBLIOTEKA - негізгі С каталогінің ішіне BIBLIOTEKA каталогін құру

172. С:\>сd BIBLIOTEKA – негізгі С каталогінан BIBLIOTEKA каталогіна өту

173. С:\ BIBLIOTEKA >cd.. – ішкі BIBLIOTEKA каталогінан негізгі С каталогіна өту

174. С:\>rd BIBLIOTEKA – BIBLIOTEKA каталогін жою

175. С:\>md BIBLIOTEKA - BIBLIOTEKA каталогін құру

176. С:\ BIBLIOTEKA >copy con ZAMETKA1 – BIBLIOTEKA каталогінің ішінде ZAMETKA1 мәтіндік файлын құру, «В библиотеке много интересной литературы» мәтінін теріп, бірге ctrl+Z пернелерін басамыз.

177. С:\ BIBLIOTEKA >type ZAMETKA1 – ZAMETKA1 файлындағы мәтінді көру

178. С:\ BIBLIOTEKA >copy ZAMETKA1 ZAMETKA2 - ZAMETKA1 файлындағы мәтінді ZAMETKA2 файлына көшіру

179. С:\ BIBLIOTEKA >type ZAMETKA2 – ZAMETKA2 файлындағы мәтінді көру, яғни ZAMETKA2 фалына «В библиотеке много интересной литературы» мәтіні көшірілгенін тексеру

180. С:\ BIBLIOTEKA > dir – BIBLIOTEKA каталогінің мазмұнын көру

181. С:\ BIBLIOTEKA >del ZAMETKA1 – ZAMETKA1 файлын жою

182. С:\ BIBLIOTEKA >ren ZAMETKA2 OPISANIE – ZAMETKA2 файлының атын OPISANIE деген атқа ауыстыру

183. С:\ BIBLIOTEKA > dir - BIBLIOTEKA каталогінің мазмұнын көру

184. С:\ BIBLIOTEKA >cls – экранды тазалау

185. С:\ BIBLIOTEKA >md KNIGA1 - BIBLIOTEKA каталогінің ішіне KNIGA1 каталогін құру

186. С:\ BIBLIOTEKA >md KNIGA2 - BIBLIOTEKA каталогінің ішіне KNIGA2 каталогін құру

187. С:\ BIBLIOTEKA > cd KNIGA1 –BIBLIOTEKA каталогінан KNIGA1 каталогіна көшу

188. С:\ BIBLIOTEKA \ KNIGA1>md RAZDEL – KNIGA1 каталогінің ішіне RAZDEL каталогін құру

189. С:\ BIBLIOTEKA \ KNIGA1>cd.. - KNIGA1 каталогінан BIBLIOTEKA каталогіна көшу

190. С:\ BIBLIOTEKA>tree – BIBLIOTEKA каталогінің бұтақ тәріздес құрылымын көру

191. С:\ BIBLIOTEKA >time – ағымдағы уақытты көру және өзгерту

192. С:\ BIBLIOTEKA >date – ағымдағы күнді, айды, жылды көру және өзгерту

Мұнда,

BIBLIOTEKA , KNIGA1, KNIGA2, RAZDEL – каталогтар;

ZAMETKA1, ZAMETKA2 , OPISANIE – файлы.

1-ТАПСЫРМА

57. С каталогінда УЧЕБА каталогін құру;

58. УЧЕБА каталогінда СТУДЕНТ мәтіндік файлын құру, «Учиться, учиться и учиться!» мәтінін теру;

59. СТУДЕНТ файлын БАКАЛАВР файлына көшіру;

60. БАКАЛАВР файлындағы мәтінді көру;

61. УЧЕБА каталогінің мазмұнын көру;

62. СТУДЕНТ файлын жою;

63. БАКАЛАВР файлының атын МАГИСТР деп ауыстыру;

64. УЧЕБА каталогінің мазмұнын көру;

2-ТАПСЫРМА

57. УЧЕБА каталогін ашу;

58. Уақытты 12:00 деп ауыстыру;

59. Күн, ай, жыл мерзімін 04.12.2005 деп ауыстыру;

60. УЧЕБА каталогінда ВЫБОРЫ мәтіндік файлын құру, төмендегі мәтінді теру:

«4 декабря 2005 года были проведены выбора президента Республики Казахстан. Народ избрал Назарбаева Нурсултана Абишевича.»

61. ВЫБОРЫ файлының атын НАРОД –қа ауыстыру;

62. НАРОД файлындағы мәтінді көру;

63. Ағымдағы дұрыс уақытты орнату;

64. Ағымдағы дұрыс күн, ай, жылды орнату.

Бақылау сұрақтары

8. Операциялық жүйе дегеніміз не?

9. Файл дегеніміз не?

10. Файлдың атын қалай ауыстырамыз

11. Файлды қалай көшіреміз?

12. Файлда жазылған мәтінді қайтіп көреміз?

13. Файлды қайтіп жоямыз?

Лабораториялық жұмыс №2.

Тақырыбы: MS DOS операциялық жүйесі

Жұмыстың мақсаты:

• Студенттерді MS DOS операциялық жүйесінде жұмыс істеуге үйрету;

• Студенттерді файлдар мен және каталогтар мен жұмыс істеуге дағдыландыру.

1-ТАПСЫРМА

1. С каталогінің ішінде CTРАНА каталогін құру;

184. СТРАНА каталогіна өту;

185. СТРАНА каталогінда КАЗАХСТАН каталогін құру;

186. КАЗАХСТАН каталогіна өту;

187. КАЗАХСТАН каталогінің ішіне ВКО каталогін құру;

188. КАЗАХСТАН каталогінің ішіне ЮКО каталогін құру;

189. КАЗАХСТАН каталогінің ішіне ЗКО каталогін құру;

190. КАЗАХСТАН каталогінің ішіне ЦКО каталогін құру;

191. ВКО каталогіна өту;

192. ВКО каталогінің ішіне СЕМЕЙ каталогін құру;

193. ВКО каталогінің ішіне УСКАМАН каталогін құру;

194. КАЗАХСТАН каталогіна өту;

195. Оның ішінен ЮКО каталогіна өту;

196. ЮКО каталогінің ішіне ШЫМКЕНТ каталогін құру;

197. ЮКО каталогінің ішіне ТАРАЗ аталогін құру;

198. ЮКО каталогінің ішіне ТУРКЕСТАН каталогін құру;

199. КАЗАХСТАН каталогіне қайтып оралу;

200. ЗКО каталогіна өту;

201. ЗКО каталогінің ішіне АТЫРАУ каталогін құру;

202. ЮКО каталогінің ішіне АКТАУ каталогін құру;

203. КАЗАХСТАН каталогіне қайтып оралу;

204. СТРАНА каталогіна өту;

205. Экранды тазалау;

206. Экранға СТРАНА каталогінің бұтақ тәріздес құрылымын шығару;

207. КАЗАХСТАН каталогіне қайтып оралу;

208. ЦКО каталогін жою;

209. Сілтеуішті /Проводник/ ашып, каталогтің сондағы және MS DOS-тағы құрылымының бейнеленуін салыстыру.

СӨЖ-ТАПСЫРМАСЫ

Қазақ Мемлекеттік Қыздар Педагогика институтының құрылымының бір бөлігін бейнелейтін бұтақ тәріздес каталогтар құру. Келесі сүретте жобасы ұсынылған.

Бақылау сұрақтары

1. Каталог және ішкі каталог дегендеріміз не?

2. Жаңа каталог, ішкі каталог қайтіп құрылады?

3. Каталогтің мазмұнын көру командасы?

4. Бір каталогтан екінші каталогқа көшу командасы?

5. Каталогті жою командасы?

6. Жаңа уақыт енгізу командасы?

7. Күн, ай, жыл мерзімін көрсету, жөндеу командасы?

Жұмыстың мақсаты:

- дискіні тазалау, дискіні дефрагментациялау программаларымен жұмыс;

- файлдарды архивтеу және қалпына келтіру іс-әрекеттерін орындап үйрену.

Дискіні тазалау

Дискіні тазалау бағдарламасы керексіз файлдарды табуға және оларды жоюға, қатты дискідегі орынды азат етуге мүмкіндік береді. Қатты дискіде бос орын жетпегенде экранда сілтеме пайда болады.

Бағдарламаны іске қосу үшін, Іске қосу- Бағдарламалар - Стандартты - Қызмет пункті- Дискіні тазалау командасын таңдаңыздар. Экранда керексіз файлдарды жоятын, дискіні таңдау терезесі пайда болады.

К еректі дискіні таңдағаннан кейін, ОК батырмасын шерткенде 1- суретте көрсетілген терезе пайда болады. Бағдарламаны іске қосудың басқа тәсілі-Менің компьютерім немесе Сілтеуіш терезелерін ашып, жанама менюден керексіз дискінің Қасиет командасын таңдау қажет. Жалпы (Общие) қосым-шасынан Дискіні тазалау батырмасын шерту керек. Дискіні тазалау қосымшасында файлдардың аттары және Интернеттен толтырылған уақытша файлдар бейнеленген болады. Өшіру (Удалить) ті-зіміндегі файлдардың суреттелуі Суреттеу (Описа-ние) рамкасындағы суреттеумен тура келеді.

1-сурет. Дискіні тазалау сұхбат терезесі

Егер сіздер тізімнен Қоржынды (Корзина) ерекшелеп, Файлдарды қарау (Просмотреть файлы) батырмасын бассаңыз, онда қоржында қандай файлдар орналастырылғанына көз жеткізесіз.

Қосымша (Дополнительно) қосымшасын ашып, Windows пен бағдарламалардың қолданылмайтын компоненттерін өшіру арқылы дискіде бос орын азат етуге болады.

Дискіні дефрагментациялау

Б ұл программаны іске қосу үшін: Бас меню- Программалар-Стандартты-Қызмет ету программалары- Дискіні дефрагментациялау (Defrag) қатарларын таңдаймыз. 2- суретте көрсетілгендей экранда Дискіні дефрагмента-циялау сұхбат терезесі пайда болады. Терезенің жоғарғы бөлігінен керекті дискіні таңдау және Дефрагментациялау батырмасын басу керек. Ал төменгі бөлгінен талдау нәтижелері және дефрагментациялауды көрнекті бейнелеп көрсетіледі. Дискінің дефрагментациялауды орындамас бұрын, Талдау (Анализ) батырасын басу арқылы осы операцияға қаншалықты уақыт керектігін білуге болады. Дефрагментациялау әрекетінің ұзақтығы бірнеше факторларға, мысалы дискінің көлеміне, оның жүктелу дәрежесіне тәуелді.

2-сурет. Дискіні дефрагментациялау терезесі

Backup программасы

Архивтеу дегеніміз – алдын ала тығыздау жолымен файлдардың көшірмесін дискіде сақтау. Архивтеу үшін «Мәліметтерді архивтеу» программасы қолданылады. Бұл программа ақпараттың резервті көшірмесін құру және бұрын көшіріліп қойылған ақпараттарды қалпына келтіру мақсатында да қолданылады. Программаны іске қосу үшін Бас менюде: Программалар – Стандартты – Қызмет ету программалары (Служебные программы) – Backup қатарын таңдаймыз. Экранда төмендегі 3-суретте көрсетілген терезе пайда болады.

3-сурет. Архивтеу терезесі

Тапсырма

1. Дефрагментациялау Defrag программасын іске қосыңыз. Тағайындалған параметрлерді анықтаңыз, екі дискіні бірінен кейін бірін дефрагментациялаңыз.

2. D: дискісін дефрагментациялаңыз. Одан кейін қатты дискінің Қасиеттер командасы арқылы бос орынның бар екендігіне көз жеткізіңіз.

3. D: қатты дискісіне дефрагментация жүргізіңіз. Әрі қарай Диск қасиеттері командасы бойынша дискіде бос орын (жалпы көлемнің 10 % кіші емес көлемде) бар екеніне көз жеткізіңіз. Егер осы көлемдегі бос орын жоқ болса, онда ескірген мәліметтерді жоя отырып немесе мәліметтер бөлігін басқа дискілерге орналастыра отырып, дискіден орын босатыңыз.

4. Проверка диска программасымен С: қатты дискісін Толық режимінде тексеру және тексеру нәтижесін талдау қажет. Тексеруден бұрын Қателерді автоматты жөндеу пунктіндегі қосқышты орнатыңыз. Дискті тексергеннен соң, түптек каталогты қарап шығып, онда қалпына келтірілген файлдар бар ма, жоқ па анықтаңыз. Егер ондай файлдар бар болса, онда олардың мазмұндарын қарап шығып, оларды жойыңыз.

5. Backup программасын іске қосып, Архивтеу қосымшасына кіріңіз. Графикалық редакторда орындалған бірнеше файл-суреттерді және WordPad редакторының мәтіндік файлдарын архивке кіргізіп, архивтік файлды флэш-дискіге жазыңыз. Архивтелген және флэш-дискіге жазылған файлды қатты дискіден жойыңыз. Дискіде архивтік файлдардан өшірілген ақпаратты қалпына келтіріңіз.

Бақылау сұрақтары:

1.Дискіні тазалау әрекеті қалай жүргізіледі?

2.Дефрагментациялау программасы қалай іске қосылады? Бұл программа не үшін қажет?

3.Дефрагментация жасағаннан кейін қандай өзгерістер болады? Ол компьютердің жұмыс істеуіне ықпал ете ме?

№8 зертханалық жұмыс

MS Word мәтіндік редакторы туралы негізгі мәліметтер.