Тканьдердегі гликолиз нәтижесінде түзілетін пжқ тағдыры.Пирожүзім қышқылының айналуына қатысушы ферменттер.

Глюкозаның 65%-і тотығады, тотығу кезінде Е бөлінгендіктен,I-ден глюкоза Е көзі болып табылады, глюкозаның тотығуы кезіндегі аралық өнімдер маңызды заттарды синтездеуге қолданылады.Мысалы,пентоздық тотығу кезінде синтезделген пентоза-5-фосфоттар нуклеотидтердің нуклеин қышқылы кейбір коферменттің ал сол циклде түзілген НАДФН2,АСҚ-БМҚ,холестериннің синтезделуіне қажет.

Фосфоглицериннің альдегиді глицерин түзу үшін жұмсалады.Глюкоза галактозаға айналып,сүт бездерінің ткандерінде лактозаны түзу үшін қолданады.Галактоза мен глюкоза ерекше тотығып,сәйкес урон қышқылдарының,ал аминдену реакциясының нәтижесінде сәйкес тотығып,сәйкес гексозаминдідерді түзеді. Урон қышқылдары мен гексозаминдер қажет болған жағдайда гликопротеидтердің құрамына кіретін гликондар түзу үшін қолданылады.Ал глюкурон қышқылы организмді қорғау қызметін атқарады улы өнімдері усыздандыруға да қатысады.Тканьде глюкоза 5% гликоген синтезіне жұмсалады.Қайта аминдену реакциясына түсіп глюкоза аралық өнімі ПЖҚ,алмасатын АҚ-дарды түзуге қатысады.Глюкогеногенз күрделі,көп этапы процесс гликогенсинтетазаның өтеді.УТФ Е-сы жұмсалады.

Трансферазалар.

Трансферазалар-бір топ атомдардың бір қосыластан екінші қосылысқа тасымалдану реакцияларын катализдейтін ферменттер. Трансферазалар 8 ге бөлінеді:

1топ негізгі өкілдері: метил,карбоксил,формил,карбомил,аминотрансферазалар

2 топ негізгі өкілдері:транскетолаза,трансальдолаза

3 топ ацил топтарының тасымалдануын катализдейді.

4 топ трансгликозидазалар жатады

5 топ алкил/арил топтарын тасымалдайды.

6 топ аминотрансфераза

7 топ фосфотрансфераза

8 топ сульфотрансфераза

Аланинтрансаминаза АЛТ-бұл фермент аланин мен α-кетоглутар қыш-н арасында жүретін трансаминдену реакциясын катализдеп,сәйкес пирожүзім қышқылын және глутамин қышқылын түзеді.

Үшкарбонқышқылының циклы......Үшкарбон қышқылының циклы, Кребс циклыКребс циклы-тізбекті емес, айнымалы процесс. Көптеген аралық өнімдер өндіріледі. Дикарбон қышқылы түзіледі.ЦТҚ маңызы:* "метоболиттәк қазан"- адам денесінің ошағы, ЦТҚда АСҚ молекуласы ыдырайды.*ЦТҚда аралық өнімдер түзіліп, пластикалық қызмет атқарады.*Барлық зат алмасу процесіне қатысып байланыс орнатады.*сутегі атомымен жабдықтаушы. сутегі атомдары НАДН2 немесме ФПН2 түрінде болады.10 жүйелі реакциядан тұрады.

Ұйқы безі гармоны-1869 жылы Лангерганс ұйқы безі ерекше аралшалар барын ашты,кейіннен ол аралшалар автордын есимимен аталады.Аралшаларда А(альфа) және В(бетта) жасушалар типі бар.Олар біріне бірі қарама-қарсы екі турлі гармон инсулин және гликоген болып шығартады.Канадалық ғалымдар Бантенг мен Бест 1921 жылы жаңа туған бұзаудың ұйқы безінен инсулин гармонын алып,қант диабетін емдеуде жаңа дәуір ашты.Бізді инсулин 1922 жылы Г.Л.Эйгорнның басшылығы мен алынды.Ағылшын ғалымы Сенджер 1955 жылы инсулиннің химиялық құрылысын.Инсулин-белоктық гармон,оның молек.салмағы 6000 адам және де жануарлар инсулинінің молекуласы 51 аминқышқылының қалдығынан құралған 5 полипептидтік тізбектен тұрады.Ұйқы безінің екі гармоны бар олар:инсулин және гликаген.Бұлар құбылыстардың барлығында ерекше қызмет атқарады.Инсулин қант деңгейін төмендетеді,ал гликоген қант деңгейін көтереді.Ағзада инсулин жоқ болса немесе жетіспесе қант құрамында гликоген мөлшері көбейеді(гипергликемия) және көп мөлшерде зәрмен бірге бөлініп шығады(оны глюкозурия д.а).Глюкозамен бірге ағзадан су көп бөлінеді,сырқат адам сусамырлыққа,ашқарақтыққа ұшырайды.Глюкозаны жоғалту салдарынан қордағы зат гликаген көп бөлініп шығады.

Паратгормон, кальцитонин, минералокортикостериоидтар: минералдар алмасуына әсері. Паратгормонның гиперкальциемиялық және гипофосфатимиялық әсері бар. Бұл гормонның нипокальцемиялық әсерә эффекторлы клеткаларға: суйектің остео кластары, бүйректің тармақты түтіктерінің және ішектің шырышты қабатынаң клеткаларына әсерімен байланысты. Клетка нысаналарда паратгормон аденилациклазаны белсендірілуін және 3+,5+ АМФ тің тузілуінің артуын тудырады, Протеинкиназаларды және сәйкес ферменттерді белсендіреді. Мысалы, сүйек тьканінде паратгормон аденилацетикилазды механизм арқылы остео кластардың жұмысын белсендіреді де, остеобластардың жұмысын тежейді. Осы қос әсернің салдарынан сұйық тьканның резорбциясы, қанға кальций мен фосфаттардың шығарылуы жүреді. Ішекте АМФ қатысуымен паратгормон қанға кальцийдің сіңірілуін күшейтеді. Бүйректе осы механизм арқылы паратгормон тармақты түтіктердің дисталды сигменттерінде кальцийдің реабсорбциясын күшейтеді және түтікті аппараттың проксимальды бөліктерінде фосфатты иондардың реабсорбциясын тежейді.